Trận động đất bán đảo Noto xảy ra ngày 1 tháng 1 năm 2024.
Kể từ khi động đất xảy ra, Thành phố Kurashiki đã nhanh chóng cử nhân viên đến hỗ trợ, cung cấp nước, thực phẩm và vận chuyển xe kéo nhà vệ sinh trong thành phố đến khu vực bị ảnh hưởng, cùng nhiều hình thức hỗ trợ khác.
Tháng 6 năm 2024, khoảng nửa năm sau trận động đất. Một người quen đang tham gia Đội hợp tác phục hưng địa phương ở Mabi đã hỏi tôi: “Bạn có muốn đến xem làm than tre không?”
Tại Mabi, nơi chịu thiệt hại trong trận mưa lớn tháng 7 năm 2018, người dân đang làm than tre từ tre đặc sản để gửi đến khu vực bị ảnh hưởng bởi trận động đất bán đảo Noto.
Tôi nghĩ rằng không nhiều người dân biết than tre đang được sử dụng hiệu quả tại các khu vực bị thiên tai, nên đã đến tìm hiểu về những người đang dùng than tre để hỗ trợ các nạn nhân.
Bài viết sẽ giới thiệu hoạt động này cùng với quá trình làm than tre.
Thông tin trong bài viết là thông tin tại thời điểm bài được đăng vào tháng 7 năm 2024. Xin lưu ý rằng thông tin hiện tại có thể đã thay đổi.
Than tre Mabi phát huy tác dụng tại khu vực bị thiên tai
Tại Mabi, nhiều sản phẩm tre được sản xuất và bày bán, chẳng hạn như đồ thủ công và các sản phẩm chế biến từ măng, tận dụng nguồn tre đặc sản của địa phương.
Trong số đó, than tre có thể sử dụng trong nhiều tình huống khác nhau và được nhiều người ở mọi lứa tuổi mua nhờ tính tiện dụng.
Nhắc đến than tre, nhiều người thường nghĩ đến việc dùng để nhóm lửa khi nướng BBQ hay cắm trại. Tuy nhiên, nhờ khả năng khử mùi, hút ẩm và thanh lọc, than tre còn có thể được sử dụng như sau:
- Cho than tre vào bồn tắm
Các khoáng chất hòa tan vào nước, giúp nước tắm dịu nhẹ với da. Tác dụng tia hồng ngoại xa cũng giúp làm ấm cơ thể. - Cho than tre vào nước máy
Mùi clo giảm đi, nước trở nên dịu và ngon như nước khoáng. - Cho than tre vào nồi khi nấu cơm
Cơm chín dẻo, bóng và ngon. - Đặt than tre trong ngăn rau của tủ lạnh
Than tre hấp thụ khí ethylene sinh ra từ rau củ và trái cây, giúp giữ độ tươi lâu hơn. Đồng thời, than tre cũng khử mùi trong tủ lạnh. - Trộn than tre vào khay vệ sinh cho thú cưng
Giúp giảm mùi chất thải của thú cưng.
Ngoài những công dụng kể trên, than tre Mabi còn được sử dụng trong các tình huống thiên tai.
Trong trận mưa lớn tháng 7 năm 2018, người ta đã rải than tre dưới sàn những ngôi nhà bị ngập, giúp khử mùi và hút ẩm.
Từ kinh nghiệm sử dụng than tre trong thiên tai, tổ chức “Tổ chức phi lợi nhuận Komorebi no Sato” đã bắt đầu hoạt động làm than tre với mong muốn “chuẩn bị sẵn để có thể gửi than tre đến các khu vực bị thiên tai khi thảm họa xảy ra ở bất cứ nơi nào tại Nhật Bản”.
Komorebi no Sato bắt đầu hoạt động tại Thành phố Soja vào tháng 3 năm 2020. Thông qua việc chế biến và bán các sản phẩm từ tre đặc sản của Mabi, tổ chức triển khai chương trình hỗ trợ việc làm liên tục dành cho người khuyết tật và người cao tuổi.
Than tre gửi đến khu vực bị ảnh hưởng bởi trận động đất bán đảo Noto được lên kế hoạch phối hợp với anh Yoshida Masahiro, thành viên Đội hợp tác phục hưng địa phương tại Mabi.
Ngày 6 tháng 6 năm 2024 (thứ Năm), tôi đã đến nơi làm than tre để gửi đến khu vực bị ảnh hưởng bởi trận động đất bán đảo Noto.
Quá trình làm than tre
Khi đến xưởng tình nguyện Mabi của Komorebi no Sato, nơi làm than tre, tôi ngửi thấy mùi tre cháy thơm nồng lan khắp nơi.
Xưởng được bao quanh bởi rừng tre, tạo cảm giác đây là môi trường thích hợp để sản xuất các sản phẩm từ tre.
Mùi hương thoang thoảng tỏa ra từ những thùng phuy đặt trong khuôn viên.
Thùng phuy đã được cải tạo để làm than tre, còn ống khói trên nắp do chính các nhân viên Komorebi no Sato lắp đặt. Các nhân viên cho biết: “Thùng phuy là vật dụng không thể thiếu khi làm than tre”.
Cách làm than tre độc đáo của Komorebi no Sato, đúc kết qua nhiều lần thử nghiệm
Trong xưởng, ba nhân viên đang chẻ tre.
Dùng dao rựa và búa tạo một vết nứt nhỏ trên thân tre, rồi tre sẽ tách đôi ngay lập tức.
Đây là lần đầu tiên tôi thấy tre được chẻ ra, nên đã ngạc nhiên thốt lên: “Tre chẻ đẹp đến thế này sao?”. Một nhân viên đang làm việc đáp: “Tre chẻ thẳng và đẹp lắm. Chẳng phải trong thành ngữ cũng có câu ‘tính tình thẳng như tre chẻ’ sao?”.
Những người thợ lành nghề chẻ tre liên tiếp theo nhịp điệu đều đặn, trông có vẻ dễ dàng, nhưng tôi nghĩ để chẻ những thân tre cứng một cách nhanh gọn thì cần có kinh nghiệm.
Tre đã chẻ đôi được đập bỏ các mắt tre ở mặt trong, rồi xếp vào một chiếc thùng thiếc 18 lít đã cũ. Người ta loại bỏ các mắt tre để có thể xếp được nhiều tre hơn vào thùng.
Thùng thiếc chứa tre được đặt dưới đáy thùng phuy, sau đó nhóm lửa. Những thùng phuy đều đã được sử dụng lâu năm, cho thấy chúng đóng vai trò quan trọng trong việc làm than tre.
Người ta dùng một lượng lớn trấu để nhóm lửa.
Dùng xẻng xúc trấu rồi cho từng ít một vào thùng phuy đến khi đầy. Khi đốt trấu, lửa lan chậm, giúp tạo ra than tre đẹp và khó nứt. Sau nhiều lần thử nghiệm, họ nhận thấy trấu là vật liệu đốt phù hợp nhất.
Tôi cũng được trải nghiệm công đoạn cho trấu vào thùng.
Thoạt nhìn, công việc có vẻ đơn giản, nhưng xúc đầy trấu bằng xẻng không dễ, và tôi còn làm rơi trấu khi cho vào thùng phuy. Tôi nhận ra rằng để nhanh tay đổ đầy thùng phuy cũng cần có bí quyết. Việc nâng lên hạ xuống chiếc xẻng nặng có lẽ cũng là một bài tập thể dục tốt.
Mọi người thay phiên nhau dùng xẻng cho trấu vào, đến khi tất cả các thùng phuy đều đầy.
Người ta dùng than tre Mabi để nhóm lửa. Than được làm tại Komorebi no Sato và có đặc điểm dễ bắt lửa. Khi cầm lên, tôi thấy than rất nhẹ; bẻ ra thì phát ra tiếng “rắc” nghe thật đã tai.
Ngoài than tre, họ còn đặt thêm mạt tre khô để lửa dễ bén hơn. Sau khi dùng đèn khò châm lửa, chỉ cần đậy nắp lại là xong.
Sau khi đậy nắp, khói trắng bay ra từ ống khói. Nghe nói khi thấy khói thoát ra là đã châm lửa thành công.
Than tre cần thời gian để hoàn thành. Khi bên trong thùng phuy vẫn đang cháy, họ sẽ để nguyên khoảng 3～4 ngày, đến khi lửa tắt hẳn thì than mới hoàn thành.
Tôi cứ nghĩ chỉ mất vài tiếng là làm xong than tre, nên đã rất ngạc nhiên khi biết phải mất vài ngày. Tôi nghĩ chính nhờ được làm cẩn thận trong thời gian dài mà than tre mới có chất lượng tốt.
Đóng gói thủ công từng sản phẩm
Sau khi tạm hoàn tất công đoạn làm than tre, mọi người bắt đầu đóng gói số than tre đã làm xong.
Than tre gửi đến vùng bị thiên tai ở Noto được cho vào lưới rồi xếp vào thùng.
Tại Komorebi no Sato, mọi công đoạn từ làm than tre đến đóng gói đều được thực hiện thủ công từng bước một. Tuy không thể sản xuất số lượng lớn như nhà máy, nhưng than tre được làm cẩn thận trong thời gian dài có khả năng khử mùi mạnh và chất lượng tốt.
Khi được hỏi về việc làm than tre để sử dụng ở vùng bị thiên tai, một nhân viên chia sẻ: “Nghĩ đến người sẽ sử dụng sản phẩm khiến chúng tôi có thêm động lực làm việc”.
Than tre từng được sử dụng trong công cuộc tái thiết sau trận mưa lớn tháng 7 năm 2018 nay lại được dùng ở một vùng khác chịu thiên tai. Tôi cảm thấy đây đúng là sự hỗ trợ đặc trưng của Mabi, tận dụng kinh nghiệm từ chính vùng bị thiên tai.
Chúng tôi đã trò chuyện với Akasaka Masako, Phó đại diện kiêm Giám đốc của Komorebi no Sato, đơn vị lên kế hoạch cho hoạt động này, và Yoshida Masahiro thuộc Đội hợp tác phục hưng địa phương Mabi để tìm hiểu họ đang hỗ trợ vùng bị động đất ở bán đảo Noto với tâm niệm như thế nào.
Trò chuyện về hỗ trợ tái thiết
Tôi nghĩ việc gửi than tre bắt nguồn từ trận mưa lớn tháng 7 năm 2018. Anh chị đã bắt đầu hoạt động với tâm niệm như thế nào?
Yoshida (lược bỏ kính ngữ)
Tôi có người quen sống ở Noto. Khi nghĩ xem mình có thể làm gì, tôi nảy ra ý tưởng hỗ trợ vật phẩm bằng cách tận dụng than tre, đặc sản của Mabi.
Trong nhiệm vụ (công việc) được giao với tư cách thành viên Đội hợp tác phục hưng địa phương, có cả việc hỗ trợ tái thiết sau trận mưa lớn tháng 7 năm 2018. Tôi thường nghe người dân Mabi kể về mong muốn phục hưng quê hương, nên khi động đất xảy ra ở bán đảo Noto, tôi cảm thấy “chuyện này không phải của riêng ai”.
Trong lúc tìm nơi tiếp nhận và người vận chuyển, chúng tôi đã hỏi ý kiến Komorebi no Sato, nơi từng gửi than tre đến vùng bị thiên tai, và quyết định phối hợp trong lần này.
Akasaka (lược bỏ kính ngữ)
Trong trận mưa lớn tháng 7 năm 2018, tôi phụ trách phân phát vật phẩm cứu trợ tại vùng bị thiên tai.
Khi đó, tôi có nhiều dịp trò chuyện với những người bị ảnh hưởng. Nghe họ nói như “Chúng tôi chỉ cố gắng sống qua ngày hôm nay” hay “Chúng tôi chẳng còn cách nào khác ngoài cười”, tôi đã muốn giúp đỡ họ bằng cách nào đó. Chứng kiến những người bị nạn đang trong cảnh khốn cùng, tôi luôn nghĩ xem mình có thể làm gì.
Khi trận mưa lớn xảy ra, than tre được đặt dưới sàn nhà để hút ẩm.
Tôi nghĩ “Than tre có thể hữu ích ở các vùng bị thiên tai trên khắp Nhật Bản”, nên đã mở xưởng tình nguyện ở Mabi và bắt đầu làm than tre một cách nghiêm túc. Tại Komorebi no Sato, chúng tôi cùng những người khuyết tật đang được hỗ trợ duy trì việc làm làm than tre và thực hiện các hoạt động hỗ trợ vùng bị thiên tai.
Xin hãy cho biết đặc điểm của than tre và lợi ích khi sử dụng ở vùng bị thiên tai.
Akasaka
Khi sửa chữa nhà cửa bị hư hại do sóng thần hay mưa lớn, trước khi khử trùng phần dưới sàn, trước tiên cần loại bỏ hơi ẩm và mùi hôi.
Dùng than tre sẽ hút ẩm ngay cả trong tình trạng mọi thứ bị ngấm nước, bùn và khó khô; đồng thời, nhờ khả năng khử mùi mạnh, than cũng giúp giảm mùi hôi. Chỉ cần đặt than tre dưới sàn là đã phát huy tác dụng.
Ngoài ra, than tre có thể được rửa sạch, phơi khô và tái sử dụng nhiều lần, không tạo ra rác thải và cũng thân thiện với môi trường.
Than tre làm tại Komorebi no Sato được đốt bằng trấu, nhờ đó oxy lưu thông từ từ và duy trì nhiệt độ vừa phải, giúp than thành phẩm có hình dáng đẹp. Chúng tôi nhận thấy than có khả năng khử mùi mạnh, đồng thời cũng dễ châm lửa và có nhiệt lượng cao.
Than tre được vận chuyển đến vùng bị thiên tai như thế nào?
Akasaka
Trong số các thành viên ban điều hành Komorebi no Sato có một giám đốc tham gia hoạt động tình nguyện cứu trợ thiên tai, nên chúng tôi nhờ giám đốc tìm nơi tiếp nhận.
Khi vận chuyển, chúng tôi nhận được sự hỗ trợ của các tình nguyện viên cứu trợ thiên tai ở Okayama, những người từng giúp đỡ chúng tôi trong trận mưa lớn tháng 7 năm 2018.
Ngoài ra, tuy không phải vùng bị thiên tai, chúng tôi đã gửi than tre làm quà tri ân cho những người quyên góp tiền hỗ trợ nạn nhân động đất ở bán đảo Noto tại giải marathon Soja Kibiji 2024.
Cuối cùng, xin hãy gửi lời nhắn đến mọi người.
Akasaka
Trận động đất lần này ở bán đảo Noto khiến tôi nhớ đến Mabi, nơi từng chịu thiệt hại trong trận mưa lớn tháng 7 năm 2018.
Chúng tôi muốn tận dụng kinh nghiệm từng trải qua thiên tai và những mối liên kết với các tình nguyện viên để tiếp tục hỗ trợ tái thiết các vùng bị thiên tai ở những tỉnh khác.
Chúng tôi cầu mong tất cả những người bị ảnh hưởng có thể sớm trở lại cuộc sống bình thường.
Lời của tác giả
Tôi cảm thấy các phương tiện truyền thông ngày càng ít đưa tin về tình hình tại vùng bị ảnh hưởng bởi động đất ở bán đảo Noto.
Tuy nhiên, qua chuyến phỏng vấn này, tôi biết được rằng vẫn có những người ở gần chúng ta đang tiếp tục hỗ trợ tái thiết, và điều đó đã khiến tôi nghĩ rằng có lẽ mình vẫn còn có thể làm điều gì đó. Tôi muốn tìm cách góp sức cho công cuộc tái thiết trong khả năng của mình.
Là một người dân Thành phố Kurashiki, tôi cảm thấy tự hào khi biết đặc sản địa phương đang được sử dụng ở những vùng khác chịu thiên tai, dựa trên kinh nghiệm trong quá khứ. Tôi muốn tiếp tục ủng hộ hoạt động làm than tre của Komorebi no Sato và anh Yoshida.
Tôi chân thành mong các vùng bị thiên tai sớm phục hồi.
Thông tin cơ bản về Xưởng Mabi của Tổ chức phi lợi nhuận Komorebi no Sato
| Tên | Xưởng Mabi của Tổ chức phi lợi nhuận Komorebi no Sato |
|---|---|
| Địa chỉ | 3910 Ichiba, Mabi-cho, Thành phố Kurashiki |
| Liên hệ | 050-8884-6822 |
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang này
