Trông giống hành lá nhưng tên lại gợi đến măng. Bạn đã biết đến “makomotake”, đặc sản của Thị trấn Satosho chưa?
Makomotake là phần thân phình ra của cây makomo thuộc họ lúa. Loại rau này có vị ngọt nhẹ, giòn sần sật. Ở Thị trấn Satosho, makomotake được trồng quy mô lớn từ khoảng năm 2011. Mùa thu hoạch chỉ kéo dài trong một thời gian ngắn vào mùa thu, từ cuối tháng 9 đến giữa tháng 11.
Có thể bạn từng thấy makomotake ở cửa hàng bán trực tiếp hoặc trạm dừng chân nhưng lại nghĩ: “Không biết chế biến thế nào”. Thật ra, chỉ cần bóc vỏ, cắt ra là có thể dùng để nấu ăn. Không cần khử vị chát.
Bài viết này sẽ giới thiệu cách thưởng thức makomotake Satosho thơm ngon đang vào mùa.
Thông tin trong bài được cập nhật tại thời điểm đăng bài vào tháng 10 năm 2026. Xin lưu ý rằng thông tin có thể khác với hiện tại.
Makomotake, đặc sản của Thị trấn Satosho, là loại rau như thế nào?
Makomotake là phần gốc thân phình to của cây makomo thuộc họ lúa.
Vốn dĩ, makomo là loài cây kết bông như lúa. Tuy nhiên, khi một loại nấm có tên là nấm than đen cư trú bên trong thân cây, nấm sẽ sử dụng chất dinh dưỡng vốn dành cho bông, khiến thân cây phình ra. Phần phình này được dùng làm thực phẩm với tên gọi “makomotake”.
Makomotake trông rất giống hành boa-rô trắng, nhưng thân hơi to hơn một chút. Những củ lớn có thể phát triển to hơn nữa. Bóc lớp vỏ xanh bên ngoài sẽ thấy phần ruột trắng tinh.
Makomo được trồng trên ruộng lúa. Cây con được trồng vào khoảng cuối tháng 4 đến đầu tháng 5. Cây mất khoảng 5 tháng để lớn, cao hơn lúa và có lá chắc khỏe nên được cho là khó đổ ngay cả khi có gió.
Makomotake tươi chỉ có từ cuối tháng 9 đến giữa tháng 11
Theo anh Ogino Ryo, Công ty Cổ phần Agri KL, đơn vị sản xuất và bán makomotake ở Thị trấn Satosho, cây con sau khi trồng sẽ mọc thêm thân từ gốc giống như lúa, phát triển thành bụi có đường kính khoảng 50cm. Makomotake được thu hoạch thủ công bằng liềm; giống như lê và đào, từng cây một được cắt khi vừa đến độ ngon.
Để thân cây phình ra, cần có sự chênh lệch nhiệt độ giữa đêm mát và ban ngày nóng. Hằng năm, makomotake bắt đầu được bán vào cuối tháng 9 và vào vụ thu hoạch rộ giữa tháng 10. Sau đầu tháng 11, phần ruột makomotake sẽ cứng lại vì trời lạnh. Vì vậy, makomotake tươi chỉ có thể thưởng thức từ cuối tháng 9 đến giữa tháng 11.
Makomotake được biết đến như một nguyên liệu cao cấp trong ẩm thực Trung Hoa, đôi khi được dùng thay măng. Phần lớn makomotake lưu hành trong nước Nhật được nhập khẩu từ Đài Loan, còn sản lượng trong nước vẫn chưa nhiều.
Không chỉ thân, lá makomo cũng được tận dụng.
Ở Thị trấn Satosho, người ta làm bột makomo từ lá, muối tắm và bánh kẹo có sử dụng loại bột này. Đây là loài cây hầu như không có phần nào bị bỏ đi.
Trò chuyện với anh Ando Tatsuya, Phòng Nông lâm và Xây dựng, Văn phòng Thị trấn Satosho
Chúng tôi đã trò chuyện với anh Ando Tatsuya, trưởng nhóm Phòng Nông lâm và Xây dựng, Thị trấn Satosho, để tìm hiểu về makomotake.
Makomotake năm nay (2026) được mùa thế nào?
Ando (lược bỏ kính ngữ)
Tôi nghe những người bán ở cửa hàng bán trực tiếp của hợp tác xã nông nghiệp nói rằng năm nay makomotake chín sớm hơn mọi năm.
Khoảng hai năm trở lại đây, trời vẫn nóng như mùa hè dù đã sang tháng 9. So với những năm đó, tháng 9 năm nay mưa nhiều và không nóng đến vậy.
Makomotake bắt đầu phình ra khi có sự chênh lệch nhiệt độ giữa đêm mát và ban ngày nóng. Năm nay, sự chênh lệch nhiệt độ xuất hiện từ sớm nên tôi nghĩ cây đã phát triển nhanh hơn.
Cách chế biến makomotake
Có lẽ cũng có người chưa biết đến makomotake. Đây là loại rau như thế nào?
Ando
Trước khi đến Thị trấn Satosho, tôi cũng chưa biết đến loại rau này. Vì trông giống hành lá nên người chưa biết thường hỏi tôi: “Đây là hành lá à?”
Makomotake có vị ngọt nhẹ, không có mùi vị nồng hay vị chát đặc biệt.
Makomotake có kết cấu giòn sần sật. Khi ăn măng, mọi người thường hình dung đến độ giòn cứng, nhưng makomotake lại khác. Nó không giống hành lá, cũng chẳng giống hành tây, có kết cấu thật lạ.
Cần sơ chế thế nào?
Ando
Chỉ cần bóc vỏ rồi cắt theo kích cỡ tùy thích. Không cần khử vị chát.
Ở các cửa hàng bán trực tiếp, makomotake thường được bán còn nguyên một, hai lớp vỏ ngoài để bảo vệ phần ruột trắng ăn được.
Nếu phần trên còn xanh, bạn có thể dùng tay bóc từ trên xuống như bóc vỏ hành tây, hoặc dùng dao bào gọt vài lần cho đến khi thấy màu trắng. Hãy ăn phần màu trắng. Tùy cách cắt, makomotake cũng chín khá nhanh.
Anh có thể gợi ý cách ăn ngon không?
Ando
Cách đơn giản nhất là nướng rồi rắc muối tiêu. Makomotake cũng rất hợp với dầu ăn, nên có thể thái lát xào với thịt xông khói, làm tempura hoặc cho vào món hầm. Loại rau này hợp với đủ món Nhật, Âu và Trung Hoa.
Với những củ to, đôi khi tôi bổ đôi theo chiều dọc rồi nướng nguyên củ. Nếu thái lát mỏng xéo, bạn có thể xào nhanh trên chảo và ăn rất tiện.
Tôi thấy tempura là ngon nhất. Thái thành miếng dài dẹt, nhúng bột rồi chiên sẽ dễ ăn hơn.
Makomotake nấu cơm trộn cũng ngon. Nghe nói ở chương trình chăm sóc trẻ sau giờ học của trường tiểu học, các em làm há cảo thủ công với makomotake thái nhỏ làm nhân trong sự kiện hằng năm.
Sau khi mua về, nên bảo quản thế nào?
Ando
Dựng đứng trong tủ lạnh thì makomotake có thể giữ được khoảng một tuần. Cũng có thể cấp đông, nhưng sau khi rã đông thì hương vị sẽ giảm.
Để lâu, makomotake sẽ mất nước và cứng lại. Sau khi mua về, bạn nên ăn càng sớm càng tốt.
Ngoài ra, đôi khi trên phần ruột trắng xuất hiện những chấm đen giống hạt mè đen. Đó chính là nấm than đen. Sau khi thu hoạch một thời gian, nấm than đen sinh sôi khiến makomotake trông có màu đen, nên đôi khi chúng tôi nhận được câu hỏi: “Thật sự ăn được không?”
Vốn dĩ đây là phần ăn được nên không có vấn đề gì, nhưng tôi nghĩ makomotake sẽ ngon hơn nếu ăn trước khi các đốm đen lan rộng.
Quá trình bắt đầu trồng makomotake ở Thị trấn Satosho
Vì sao người dân bắt đầu trồng makomotake ở Thị trấn Satosho?
Ando
Từ khoảng năm 2000, đất nông nghiệp bị bỏ hoang đã trở thành một vấn đề.
Khi đó, những thửa ruộng thoát nước kém là vấn đề nổi bật. Người ta vẫn có thể xuống ruộng trồng lúa, nhưng nếu máy móc như máy kéo đi vào thì ruộng lầy lội khiến máy không thể di chuyển. Vì vậy, những thửa ruộng đó bị bỏ không.
Tôi nghe nói ý tưởng bắt đầu từ việc các cán bộ và nông dân thời đó tìm cách tận dụng những thửa ruộng này, rồi nghĩ rằng có thể trồng makomo vốn mọc ở vùng ven nước.
Việc thử nghiệm bắt đầu vào năm tài khóa 2009, còn trồng quy mô lớn bắt đầu vào khoảng năm 2011.
Nghe xong, tôi muốn ăn thử makomotake Satosho quá!
Ando
May mắn là nhiều người sau khi ăn thử một lần đã trở thành khách quen. Có người mua làm quà, cũng có người ở thành phố rất thích ăn.
Tuy nhiên, nhu cầu có nhưng nguồn cung không đủ. Số người sản xuất đang giảm do dân số già hóa.
Việc trồng makomotake chưa được cơ giới hóa nhiều như trồng lúa nên cần làm thủ công khá nhiều. Bù lại, không tốn tiền mua máy móc và có thể dễ dàng trồng song song với công việc khác. Chẳng hạn, có thể trồng rau mùa hè rồi thu hoạch makomotake vào mùa thu.
Hơn nữa, cách trồng vẫn chưa được hoàn thiện, nên những cách làm do chính mình tìm ra có thể trở thành lợi thế. Cũng có người thấy việc vừa làm vừa tìm tòi rất thú vị.
Ngay cả khi không có đất nông nghiệp, hiện nay việc thuê và cho thuê đất cũng thuận tiện hơn trước, đồng thời còn có chương trình trợ cấp cho người trồng để bán. Nếu bạn muốn thử trồng makomotake, hãy liên hệ Phòng Nông lâm và Xây dựng, Văn phòng Thị trấn Satosho. Chúng tôi sẽ hỗ trợ bạn tìm đất nông nghiệp.
Cùng thưởng thức makomotake Satosho
Tôi cũng mua makomotake đầu mùa về chế biến thử.
Tôi thái lát xéo, xào cùng thịt heo với dầu mè rồi nêm ponzu. Vừa ăn một miếng, tôi chỉ biết thốt lên: “Ngon quá!” Makomotake có kết cấu rất ngon, hương vị khó diễn tả thành lời. Nhất định bạn hãy thử nhé.
Makomotake tươi chỉ được bán vào thời điểm này, khi đang vào mùa.
Trong Thị trấn Satosho, bạn có thể tìm mua tại cửa hàng bán trực tiếp Sato-chan của JA Hare no Kuni Okayama, cửa hàng bán trực tiếp makomotake và cửa hàng rượu Ono. Ngoài thị trấn, sản phẩm có bán tại Trạm dừng chân Kasaoka Bay Farm ở Thành phố Kasaoka. Một số cửa hàng có để công thức nấu ăn, bạn có thể tham khảo khi chế biến.
Ngoài mùa, đôi khi makomotake đóng gói hút chân không cũng được bày bán. Trong Thị trấn Satosho còn có các quán ăn phục vụ món chế biến từ makomotake.
Ngoài ra, nhân mùa makomotake, sự kiện “Cuộc đua đóng dấu bingo Sato-chan và Makorin 2026” diễn ra từ ngày 1 tháng 10 năm 2026 đến ngày 31 tháng 1 năm 2027. Khi ăn uống hoặc mua sắm từ 500 yên trở lên tại các cửa hàng tham gia, bạn sẽ nhận được một con dấu. Tùy theo số hàng bingo hoàn thành, bạn có thể đăng ký tham gia bốc thăm nhận quà.
Cửa hàng bán trực tiếp Sato-chan của JA Hare no Kuni Okayama cũng là một trong những cửa hàng tham gia, vì vậy bạn có thể sưu tập dấu khi mua makomotake.
Ngoài ra, dự kiến ngày 16 và 17 tháng 10 năm 2026, sự kiện “Hội chợ ẩm thực măng makomo của Thị trấn Satosho, tỉnh Okayama tại Tokyo” sẽ được tổ chức tại “Tottori-Okayama Shinbashikan” ở Shinbashi, Tokyo.
Tại khu vực sự kiện ở tầng 2, đặc sản của các cơ sở kinh doanh trong thị trấn, trong đó có măng makomo Satosho, sẽ được trưng bày và bán. Ngoài ra, nghệ sĩ piano kiêm kèn trumpet Sora Fujii, người xuất thân từ Thị trấn Satosho, sẽ tổ chức buổi bán CD trực tiếp; nghệ sĩ hài Akuyoshi Enishi, đại sứ tỉnh Okayama, cùng linh vật Sato-chan cũng sẽ quảng bá thị trấn tại sự kiện.
Mời bạn thưởng thức măng makomo đúng mùa nhé.
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
