Trò chuyện với ông Katayama Yasuyuki, Chủ tịch đại diện của Hiệp hội pháp nhân Matsushima Bunko Art Museum, và ông Wakimura Takuji, thành viên Đội hợp tác phục hưng địa phương
Xin hãy kể về quá trình hình thành Matsushima Bunko Art Museum.
Katayama (lược bỏ kính ngữ)
Mọi chuyện bắt đầu từ buổi tọa đàm quy tụ các nghệ sĩ được tổ chức vào năm 2010. Những người hoạt động trong lĩnh vực mỹ thuật đã tập trung tại Shimotsui.
Năm sau, chúng tôi tổ chức một sự kiện nghệ thuật quy mô lớn hơn. Nghĩ rằng nếu muốn tiếp tục tổ chức thì cần có văn phòng, tôi bắt đầu tìm địa điểm.
Địa điểm được giới thiệu là một bất động sản bỏ trống của bảo tàng mỹ thuật cũ ở Shimotsui.
Tôi nghĩ: “Không cần rộng đến thế này đâu. Chỉ cần làm văn phòng là được rồi”, nhưng cơ hội làm điều gì đó ở nơi từng là bảo tàng mỹ thuật như vậy không dễ có. Dù gặp nhiều khó khăn như cần sự thấu hiểu của người dân địa phương, kinh phí và bãi đỗ xe, chúng tôi vẫn khai trương “Bảo tàng Nghệ thuật Fukiage” vào tháng 4 năm 2015.
Tôi vốn biết ở Matsushima có một ngôi trường đã đóng cửa. Khi nghe nói trường có thể bị phá bỏ, tôi bắt đầu nghĩ xem liệu có cách nào tận dụng nơi này không.
Trong 3 năm điều hành Bảo tàng Nghệ thuật Fukiage, tôi đã trao đổi với chính quyền, rồi năm 2017 quyết định chuyển cả bảo tàng đến Matsushima.
Công trình cải tạo hoàn tất vào năm 2018, nhưng do ảnh hưởng của trận mưa lớn tháng 7 năm 2018 và đại dịch COVID-19, việc điều chỉnh hoạt động mất khá nhiều thời gian.
Mùa hè năm 2021, Thành phố Kurashiki giao cho chúng tôi quyền khai thác nơi này, và chúng tôi bắt đầu điều hành Matsushima Bunko Art Museum.
Cụ thể, các anh giới thiệu những loại hình nghệ thuật nào?
Katayama
Kể từ năm 2018, khi tòa nhà được hoàn thiện, chúng tôi đã tập trung vào hai hoạt động chính.
Thứ nhất là “chương trình lưu trú sáng tác dành cho nghệ sĩ”, nơi nghệ sĩ lưu trú tại đây để sáng tác tác phẩm.
Không gian yên tĩnh được bao quanh bởi biển Seto giúp nghệ sĩ tập trung sáng tác.
Trước đây, các nghệ sĩ sáng tác tác phẩm điêu khắc, tranh in và các nhà làm phim đã đến lưu trú; những tác phẩm họ sáng tác cũng được giới thiệu tại đây.
Hoạt động thứ hai là tổ chức sự kiện giao lưu.
Tháng 5 năm 2019, chúng tôi tổ chức sự kiện trong ngày liên tục suốt 5 ngày.
Chương trình gồm trải nghiệm làm gốm bằng đất sét lấy từ các đảo lân cận, phục vụ món ăn chế biến từ rong biển wakame ở Shimotsui và cà ri nấu với hải sản biển Seto, cùng “xưởng mở” để khách tham quan nơi nghệ sĩ sáng tác.
Sự kiện được đón nhận nồng nhiệt, chỗ đặt trước nhanh chóng kín hết.
Ngoài ra, chúng tôi dự định tổ chức trải nghiệm kintsugi dùng răng cá tráp đỏ câu được gần đây, cùng hoạt động làm cốc bằng cách lấy khuôn từ những khúc gỗ trôi dạt vào đảo.
Chẳng hạn, gốm Bizen có giá trị chính là vì được làm từ đất của vùng này.
Chúng tôi muốn biến nơi đây thành một địa điểm giới thiệu những tác phẩm nghệ thuật “chỉ có thể được tạo ra tại đây”.
Chúng tôi sẽ tiếp tục chương trình lưu trú sáng tác dành cho nghệ sĩ, đồng thời dự định tạo cơ hội để mọi người thường xuyên ghé thăm đảo, trải nghiệm nghệ thuật và nhịp sống trên đảo.
Anh Wakimura, vì sao anh lại chọn Matsushima làm nơi hoạt động?
Wakimura (lược bỏ kính ngữ)
Tôi chuyển từ Thành phố Kobe, tỉnh Hyogo đến Kojima vào tháng 8 năm 2020 với tư cách thành viên Đội hợp tác phục hưng địa phương của Thành phố Kurashiki.
Khi học đại học ở tỉnh Kochi, tôi tham gia một tổ chức phát triển cộng đồng. Qua các hoạt động ở vùng trung du và miền núi, tôi nhận ra cuộc sống ở nông thôn cũng rất thú vị.
Tôi biết về chương trình Đội hợp tác phục hưng địa phương hỗ trợ người dân chuyển từ thành phố về vùng quê. Sau khoảng một năm cân nhắc sẽ đến đâu trên khắp Nhật Bản, tôi quyết định chuyển đến Thành phố Kurashiki.
Tôi là thành viên của Hiệp hội pháp nhân Matsushima Bunko Art Museum, hiện hoạt động tại khu vực Kojima và Shimotsui.
Tôi đến Matsushima 3–4 ngày mỗi tuần. Hiện tôi đang tham gia chỉnh trang Matsushima Bunko Art Museum và phục hồi một ngôi nhà dân mà chúng tôi được cho mượn trên đảo.
Tôi đang miệt mài sửa căn nhà bị sập mái và sàn.
Ở đây còn có một nhà phụ tương đối mới, được lắp máy sấy rong biển wakame.
Trong tương lai, tôi muốn mở một nhà nghỉ để du khách có thể trải nghiệm những điều đặc trưng của Matsushima.
Cụ thể sẽ làm gì thì vừa làm vừa tính, còn hiện giờ ngày nào tôi cũng sửa sang nơi này.
Mọi người thường đến Matsushima với tần suất ra sao, và họ là những ai?
Wakimura
Những người đánh bắt rong biển wakame đến đảo mỗi ngày từ tháng 2 đến tháng 5.
Cũng có người về thăm mộ hoặc làm việc khác khoảng mỗi tháng một lần, và có cả những người có nhà nghỉ dưỡng trên đảo.
Tôi nghĩ có khoảng 3–4 căn nhà đủ điều kiện để ở.
Khi hoạt động trên đảo, anh nhận được phản ứng thế nào từ những người xung quanh?
Katayama
Nhiều người ủng hộ chúng tôi. Có người nhìn thấy chúng tôi thì vẫy tay từ trên thuyền.
Trước đây, Matsushima có nhiều ngư dân. Nghề nghiệp trên đảo chủ yếu chỉ có ngư dân và giáo viên.
Ở trường, mẹ của học sinh này hay học sinh khác thường nấu bữa trưa. Một người từng học ở trường kể rằng: “Ngày nào cũng được ăn món mẹ nấu”.
Có lẽ trong giờ nghỉ trưa, mọi người thường trò chuyện như: “Hôm nay câu được nhiều cá nhỉ”, “Ơ, củ cải này nhà anh/chị ○○ trồng phải không?”.
“Ngôn ngữ chung” trên đảo là câu cá.
Khi câu cá, cần tìm hiểu nhiều điều kiện khác nhau như cá ở đâu, lúc nào dễ câu được cá. Người dân trên đảo rất am hiểu những chuyện này.
Vì chúng tôi cũng thật sự muốn câu được cá nên đã hỏi về thủy triều và các loài cá, nhờ vậy có dịp trở nên thân thiết với mọi người.
Biển thật thú vị, cũng thật kỳ diệu. Chẳng hạn, đôi khi ta nhận ra những điều không thể nhìn thấy, như “dưới đáy biển có những dòng chảy khác nhau”.
Điều này cũng liên quan đến nghệ thuật. Nhiều khi con người không nhận ra “mình thực sự đang nhìn thấy điều gì”.
Thực ra, bên trong tác phẩm điêu khắc là khoảng rỗng. Tôi nhớ có một chuyên gia mỹ thuật phương Tây từng nói: “Mọi sự vật đều có mặt trái. Chúng ta phải suy nghĩ xem con người thực sự đang nhìn thấy điều gì”.
Đôi khi tôi nghĩ câu chuyện đó cũng giống như việc dưới đáy biển có những chỗ lõm, nơi cá tụ lại.
Có lẽ cũng có những tác phẩm chỉ có thể ra đời khi người nghệ sĩ sống giữa Matsushima, ngay giữa biển Seto. Trong tương lai, các anh còn gặp khó khăn gì?
Katayama
Giao thông là một vấn đề. Có vẻ khó mở tuyến tàu định kỳ, nhưng gần đây chúng tôi đã làm mới cầu tàu. Tôi hy vọng có thể phục chế một chiếc thuyền chở được 9 người để sử dụng trước mùa xuân.
Chúng tôi cũng muốn đề xuất thêm các hoạt động như cắm trại và những cách vui chơi dành cho đoàn khách.
Matsushima là hòn đảo gần đất liền, dễ đi lại, tuy nhỏ nhưng có thể cảm nhận thiên nhiên phong phú.
Tôi nghĩ chúng tôi có thể giới thiệu những điều chỉ có thể thực hiện tại đây, bằng cách sử dụng sản vật của đảo và Shimotsui.
Thay vì tổ chức sự kiện quy mô lớn, chúng tôi muốn kiên trì thực hiện những việc nhỏ trong thời gian dài, để nơi đây trở thành chốn mà cả nghệ sĩ lẫn những người yêu nghệ thuật đều có thể tận hưởng nhịp sống trên đảo.
Lời của tác giả
Tôi đã sống ở tỉnh Okayama được 4 năm rưỡi, nhưng thật bất ngờ khi biết có những người đang nỗ lực “biến ngôi trường bỏ hoang thành trung tâm giới thiệu nghệ thuật” ở Matsushima, nơi tôi chưa từng đến cũng chưa từng nghe nói tới.
Ngôi trường đã khoảng 30 năm không có học sinh theo học, vậy mà hôm tôi đến phỏng vấn, tiếng trẻ em vang vọng khắp nơi khiến tôi xúc động.
Ông Katayama vừa là nghệ sĩ vừa quan tâm đến hòn đảo và thị trấn, còn ông Wakimura đang chuẩn bị mở nhà nghỉ trên đảo.
Tôi mong chờ xem Matsushima sẽ cho ra đời những tác phẩm nghệ thuật nào và sẽ có những tin tức gì trong tương lai. Tôi cũng háo hức chờ ngày mở cửa miễn phí.
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
