Workshop “Tiếng Nhật dễ hiểu” ～ Du học sinh Đại học Quốc tế Kibi thử sức chuyển ngôn ngữ trong bảo tàng từ “khó hiểu” thành “dễ hiểu”

Bạn đã bao giờ đọc phần chú thích tác phẩm trong bảo tàng và nghĩ rằng “từ ngữ khó quá, mình không hiểu rõ” chưa?

Có lẽ bạn cũng từng nghĩ rằng “nếu dễ hiểu hơn thì sẽ càng thú vị hơn”, vì phần chú thích toàn thuật ngữ chuyên môn và cách diễn đạt cứng nhắc.

Để đáp lại những ý kiến như vậy, Bảo tàng Nghệ thuật Hayashibara ở Thành phố Okayama sẽ thử nghiệm giới thiệu phần chú thích của tất cả tác phẩm bằng “tiếng Nhật dễ hiểu” trong triển lãm đặc biệt “Bước đầu thưởng thức mỹ thuật – Người bạn đồng hành khi ngắm nhìn” của bảo tàng, khai mạc từ ngày 28 tháng 6 năm 2025.

Trước đó, vào ngày 28 tháng 5 năm 2025, một buổi hội thảo chuẩn bị đã được tổ chức tại “Cube”, nhà sinh viên của Đại học Quốc tế Kibi ở Thành phố Takahashi.

Sau đây là những hình ảnh về buổi hội thảo.

Triển lãm đặc biệt “Bước đầu thưởng thức mỹ thuật – Người bạn đồng hành khi ngắm nhìn” tại Bảo tàng Nghệ thuật Hayashibara

Từ ngày 28 tháng 6 (thứ Bảy) đến ngày 7 tháng 9 (Chủ nhật) năm 2025, Bảo tàng Nghệ thuật Hayashibara tổ chức triển lãm đặc biệt “Bước đầu thưởng thức mỹ thuật – Người bạn đồng hành khi ngắm nhìn”, giới thiệu một cách dễ hiểu những điểm đáng chú ý và cách thưởng thức từng tác phẩm trong bộ sưu tập đa dạng, gồm kiếm, thư họa, đồ gốm Bizen và mặt nạ Noh.

Trong triển lãm này, phần chú thích được viết bằng “tiếng Nhật dễ hiểu”, giúp những người chưa thành thạo tiếng Nhật và trẻ em dễ nắm bắt nội dung.

Bối cảnh và mục đích của triển lãm đặc biệt

Trước tiên, chúng tôi hỏi Hashimoto Ryo, giám tuyển của Bảo tàng Nghệ thuật Hayashibara, về mục đích của triển lãm đặc biệt này.

Hashimoto chia sẻ: “Thật ra, dù là người viết chú thích, đôi khi chính tôi đọc lại cũng thấy có nhiều thuật ngữ chuyên môn và ‘khó đọc quá’.”

Anh cho biết mình cũng ý thức rằng chính những từ ngữ ấy có thể trở thành rào cản với người lần đầu tiếp xúc, bởi anh có kiến thức chuyên môn. Anh kể rằng nhận ra “chắc hẳn khách tham quan cũng cảm thấy như vậy” đã trở thành điểm khởi đầu cho việc xây dựng triển lãm lần này.

• Điều gì làm nên vẻ đẹp của thanh kiếm?
• Điểm đáng chú ý của tác phẩm này là gì?

Hashimoto cho biết mục tiêu của việc viết chú thích là trình bày những điểm như vậy theo cách ai cũng có thể hiểu, không cố nhồi nhét quá nhiều thông tin, chẳng hạn như “trước tiên, hãy chỉ ngắm hoa văn trên lưỡi kiếm” hay “hãy thưởng thức sự thay đổi của hình dáng này”. Đó chính là đích đến của việc viết chú thích.

Vì vậy, từ trước đến nay, Hashimoto đã tìm cách viết chú thích sao cho những người không quen thuộc với mỹ thuật Nhật Bản cũng có thể thưởng thức. Qua quá trình đó, anh biết đến khái niệm “tiếng Nhật dễ hiểu”.

Bắt đầu từ triển lãm đặc biệt “Sử dụng, sửa chữa và truyền lại – SDGs từ xưa đến nay” tổ chức từ tháng 9 đến tháng 11 năm 2023, bảo tàng đã đưa “tiếng Nhật dễ hiểu” vào một số cuộc trưng bày. Kể từ đó, họ tiếp tục áp dụng phương pháp này và quan sát phản ứng của khách tham quan.

Và lần này, Bảo tàng Nghệ thuật Hayashibara quyết định thử thách viết toàn bộ nội dung triển lãm bằng “tiếng Nhật dễ hiểu”.

Tuy nhiên, “viết sao cho dễ hiểu” hoàn toàn không đơn giản.

Hashimoto nói: “Thật ra viết theo cách chuyên môn còn dễ hơn nhiều.” Dù có rất nhiều thông tin muốn truyền tải, vẫn phải chọn lọc, rồi viết ngắn gọn, chính xác và sao cho ai cũng hiểu được. Anh nhấn mạnh độ khó của việc đáp ứng đồng thời cả ba yêu cầu này.

Từ bối cảnh đó, buổi hội thảo đã được tổ chức tại Đại học Quốc tế Kibi.

Du học sinh và sinh viên Nhật Bản cùng hợp tác! Đánh giá mức độ dễ hiểu của chú thích

Đại học Quốc tế Kibi triển khai các hoạt động giúp du học sinh thực hành tiếng Nhật đã học trên lớp, giao lưu với người dân địa phương và hiểu sâu hơn về văn hóa Nhật Bản. Dựa trên triết lý giáo dục này, trường chú trọng nhiều hoạt động khác nhau, coi trọng trải nghiệm giao lưu văn hóa và kết nối với cộng đồng địa phương.

Trong khuôn khổ hoạt động này, các du học sinh đã kiểm tra và đánh giá xem phần chú thích bằng “tiếng Nhật dễ hiểu” do Bảo tàng Nghệ thuật Hayashibara soạn có truyền đạt chính xác nội dung hay không.

Tham gia buổi hội thảo hôm đó có 18 du học sinh đến từ 6 quốc gia: Trung Quốc, Indonesia, Việt Nam, Campuchia, Sri Lanka và Nepal, cùng các sinh viên Nhật Bản.

Các sinh viên có ngôn ngữ và nền tảng văn hóa khác nhau cùng hợp tác, suy nghĩ về độ khó của tiếng Nhật, cách truyền đạt thông tin và vai trò của bảo tàng.

Hướng tới một bảo tàng mà ai cũng có thể thưởng thức

Người hỗ trợ triển khai “tiếng Nhật dễ hiểu” tại các triển lãm chuyên đề của Bảo tàng Hayashibara là bà Takao Hiromi, đại diện của “Công ty TNHH Marble Workshop”.
Bên cạnh hoạt động tình nguyện tại các lớp học tiếng Nhật, bà còn tiếp tục truyền tải tầm quan trọng của “tiếng Nhật dễ hiểu” tại các bảo tàng trên khắp Nhật Bản.

Takao chia sẻ: “Nhờ sự hợp tác của các du học sinh tại Đại học Quốc tế Kibi, chúng tôi muốn tạo ra những bài viết dễ hiểu và thú vị không chỉ với người không dùng tiếng Nhật làm tiếng mẹ đẻ mà cả những người ít quan tâm đến mỹ thuật.”

Đối với Takao, việc đánh giá phần chú thích dựa trên ý kiến thực tế của du học sinh nước ngoài trước khi triển lãm mở cửa cho công chúng là một thử thách mới.

Buổi hội thảo lần này được tiến hành qua quá trình thử nghiệm và điều chỉnh như sau:

1. Trước tiên, đọc phần chú thích ban đầu
2. Dùng giấy ghi chú để tự do ghi lại “điểm nào khó hiểu” và “điều gì khiến mình quan tâm”
   Đánh dấu bằng đường kẻ đỏ và đánh số những đoạn cảm thấy toàn bộ câu văn khó hiểu, rồi giải thích
3. Tất cả người tham gia cùng chia sẻ những điều mình nhận ra

Mọi người đã trao đổi những gì? Hãy cùng xem qua khung cảnh buổi hội thảo.

Khung cảnh tại địa điểm tổ chức hội thảo

Trong phòng có các phần chú thích và ảnh tác phẩm do Hashimoto của Bảo tàng Nghệ thuật Hayashibara chuẩn bị.
Sau đó, Hashimoto và Takao đi quanh từng bàn, giải thích rõ ràng về ảnh tác phẩm và phần chú thích như sau:

• Tranh cuộn (kansu, makimono)
  Tác phẩm được vẽ trên một dải giấy dài theo chiều ngang, nối tiếp nhau để tạo thành câu chuyện hoặc phong cảnh
• Bình phong (byobu)
  Vật dụng có thể gấp lại, từng được dùng để ngăn phòng hoặc che chắn tầm nhìn
• Cảnh thực tế và cảnh tưởng tượng
  Sự khác biệt giữa phong cảnh đã tận mắt nhìn thấy, như núi Phú Sĩ, và thế giới được tưởng tượng dựa trên các tác phẩm cổ điển Trung Quốc
• Tranh kể chuyện
  Tranh vẽ phong cảnh mà nhân vật nhìn thấy và các vật dụng xung quanh, giúp người xem hình dung câu chuyện từ những chi tiết đó

Với mỗi tác phẩm, các nhóm dành khoảng 10 phút để quan sát kỹ và trao đổi với nhau.

Khi mọi người đọc phần chú thích, các sinh viên Nhật Bản kiên nhẫn giải thích từng chỗ mà du học sinh chưa hiểu.

Một số hoạt động còn yêu cầu người tham gia quan sát kỹ biểu cảm và sự khác biệt giữa các mặt nạ Noh, rồi thử đoán cảm xúc và vai diễn được thể hiện qua đó.

Trên bàn còn có ảnh một số mặt nạ Noh khác. Người tham gia chăm chú so sánh từng chiếc, cầm phần chú thích trên tay và tự do tưởng tượng.

Các du học sinh chăm chú lắng nghe, hào hứng tìm hiểu từ những từ ngữ trong phần chú thích đến bối cảnh của tác phẩm, rồi cả đặc điểm của nhiều thời kỳ khác nhau ở Nhật Bản.

Đây là một hoạt động hiếm có trên toàn Nhật Bản: nhờ sự hợp tác của các du học sinh, kết quả được tổng hợp thành phần chú thích bằng “tiếng Nhật dễ hiểu” và đưa vào triển lãm.

Các du học sinh tham gia đã đưa ra những ý kiến như dưới đây. Nhiều người còn thể hiện vẻ mặt ngạc nhiên và thích thú khi khám phá ra điều mới.

• Tôi không hiểu từ này có nghĩa là gì.
• Cách quấn rơm quanh chiếc bình này giống hệt ở nước tôi!

Hashimoto và Takao cũng vừa trò chuyện vừa mỉm cười với những người tham gia khi đi quanh hội trường, tạo nên bầu không khí náo nhiệt và ấm áp suốt buổi.

Sau khi workshop kết thúc, mọi người cùng chia sẻ cảm nhận về hoạt động lần này.

“Những từ như ‘thêu’ có thể giải thích bằng lời nói, nhưng khi viết thành câu thì lại khó. Thế nhưng, chính vì vậy mà có những cách diễn đạt chỉ khi viết ra mới thấy được.”

Hashimoto cho biết, từ những câu hỏi và ý kiến mộc mạc, bản thân anh cũng nhận ra được nhiều điều.

Chúng tôi đã trò chuyện với Takao Hiromi, người đã nỗ lực phổ biến “tiếng Nhật dễ hiểu” trên khắp Nhật Bản, về các hoạt động của cô.

Nhận những bài viết được Kurashiki Tocotoco tuyển chọn qua LINE