Community Support Rejoice ngăn ngừa tình trạng cô lập trong quá trình nuôi dạy con ~ Xây dựng những kết nối giúp phụ nữ đang nuôi con cảm nhận niềm vui khi được sống đúng với con người mình

Ảnh đại diện Community Support Rejoice
Ảnh đại diện Community Supprt Rejoice

Khởi đầu CSR ~ Tự tạo nên những kết nối

Community Support Rejoice, tổ chức ngăn tình trạng cô lập trong việc nuôi dạy con, do 3 người điều hành: đại diện Castillo Ayami, Makiko, chuyên viên hoạt động trị liệu kiêm chuyên viên trị liệu bằng hương thơm và Komii, người hoạt động trong nhiều lĩnh vực như bán gà karaage và huấn luyện cuộc sống.

Ayami còn phát huy giấy phép giảng dạy để làm việc trong môi trường trường học.

Chúng tôi không thể phỏng vấn cả ba người cùng lúc, nhưng đã trò chuyện với Makiko và Komii, sau đó là Ayami.

Komii (trái), dự định bước sang chặng đường mới sau Care Marche, và Makiko (phải), hoạt động với tư cách chuyên viên hoạt động trị liệu/chuyên viên trị liệu bằng hương thơm
Komii (trái), dự định bước sang chặng đường mới sau Care Marche, và Komii (trái), cùng Makiko (phải), hoạt động với tư cách chuyên viên hoạt động trị liệu/chuyên viên trị liệu bằng hương thơm

Gặp gỡ

Hãy kể về lần đầu ba người gặp nhau.

Komii (lược kính ngữ)

Ban đầu là cuộc gặp giữa Makiko và Ayami.

Makiko (lược kính ngữ)

Đúng vậy. Tôi sinh con thứ hai vào tháng 5 năm 2020. Khi ấy, tình trạng khẩn cấp được ban bố do ảnh hưởng của dịch COVID-19.

Tôi quê ở ngoài tỉnh Okayama, không thể gặp những người bạn từng hẹn sẽ tụ tập khi tôi nghỉ thai sản.

Tôi bắt đầu nghỉ chăm con, nhưng vì COVID-19 nên mọi nơi đều đóng cửa.

Những người tôi quen sau khi chuyển nhà thì chuyển công tác đi nơi khác, còn con lớn phải thôi học ở nhà trẻ, nên suốt ngày chỉ có ba mẹ con tôi ở bên nhau.

Nhà bố mẹ đẻ cũng ở ngoài tỉnh nên tôi khó về thăm.

Đúng lúc tôi nghĩ rằng cứ ở mãi với hai con thế này thì không ổn, tôi tình cờ tìm thấy blog của Ayami.

Trong đó viết: “Tôi từ ngoài tỉnh chuyển đến Tamashima, Thành phố Kurashiki và tổ chức lớp tiếng Anh cho cha mẹ và con”.

Đọc được vậy, tôi nghĩ: “Mình có thể đến cùng con”.

Ayami cũng quê ở ngoài tỉnh và đã bắt đầu hoạt động rồi nhỉ.

【aromagenta_mako】Makiko, hoạt động với tư cách chuyên viên hoạt động trị liệu và chuyên viên trị liệu bằng hương thơm

Makiko

Đúng vậy. Tôi đến chỗ Ayami chỉ vì rất muốn có người trò chuyện cùng.

Chúng tôi cũng nói về tiếng Anh, nhưng các dịch vụ như trông trẻ tạm thời đều không hoạt động, tình cảnh muốn gửi con mà không thể gửi thực sự rất khó khăn, nên tôi cũng kể về chuyện đó.

Sau đó, con lớn phải thôi học ở nhà trẻ, rồi đơn xin cho con nhỏ vào nhà trẻ cũng không được chấp thuận, khiến tôi phải nghỉ việc.

Trong hoàn cảnh ấy, tôi nói với Ayami rằng hay là chúng tôi tự tạo một nơi có thể trông trẻ.

Mẹ của Ayami từng điều hành một nhà trẻ, và Ayami đã phụ giúp nên có kinh nghiệm lẫn kiến thức.

Từ đó, chúng tôi đến trao đổi với tòa thị chính, tìm địa điểm, v.v.

Nhưng quả nhiên phải tính đến tiêu chuẩn cơ sở vật chất và cần có kinh phí.

Đúng vậy. Cũng cần nhân lực nữa nhỉ.

Đúng thế. Cần người có bằng cấp như giáo viên mầm non. Việc này có vẻ hơi quy mô lớn.

Chúng tôi cũng được cho biết rằng nếu mẹ làm việc gì đó ở một khu vực trong cùng tòa nhà, còn con được trông ở một không gian riêng, thì không cần giáo viên mầm non.

Tôi nghĩ có lẽ làm được theo cách đó, nhưng vấn đề địa điểm vẫn còn.

Khởi đầu của tổ chức

CSR bắt đầu hoạt động vào tháng 12 năm 2021. Khoảng 1 năm 3 tháng sau lần gặp gỡ của hai người, hoạt động đầu tiên được tổ chức tại một không gian giao lưu cộng đồng ở Tamashima, Thành phố Kurashiki.

Vậy những vấn đề khiến hai người trăn trở đã được giải quyết ra sao?

Chúng tôi nhờ Ayami hồi tưởng lại thời điểm đó.

Castillo Ayami tại buổi giao lưu; hôm đó, người con út đang học mẫu giáo lớn cũng tham gia
Castillo Ayami tại buổi giao lưu; hôm đó, người con út trong gia đình có bốn anh chị em cũng tham gia

Tôi nghe nói khi bắt đầu hoạt động CSR, các bạn gặp khó khăn về địa điểm và kinh phí. Hãy kể về quá trình dẫn đến lúc bắt đầu hoạt động.

Ayami (lược kính ngữ)

Trong lúc trò chuyện đủ chuyện với Makiko, tôi thấy thông báo về Dạ hội hóa trang đeo khẩu trang do Oya Company tổ chức nên đã tham gia.

Đó là vào khoảng tháng 2 hoặc tháng 3 năm 2021.

Sau đó, tôi tham gia Care Marche chăm sóc trước và sau sinh của Oya Company với tư cách tình nguyện viên trông trẻ, còn Makiko tham gia với tư cách người bán hàng.

Khi ấy, chúng tôi biết địa điểm tổ chức Marche có thể được sử dụng miễn phí, nên quyết định dùng nơi đó làm địa điểm cho hoạt động đầu tiên của CSR.

Care Marche chăm sóc trước và sau sinh cũng là nơi tôi gặp Komii, người tham gia với tư cách tình nguyện viên trông trẻ.

Bản thân Komii cũng tham gia trong khi địu con trên lưng; khi làm tình nguyện viên trông trẻ, chúng tôi đã trò chuyện về CSR.

Nghe câu nói rất đúng với tính cách của cô ấy: “Nếu có việc gì tôi làm được thì tôi sẽ ủng hộ!”, tôi lập tức mời cô ấy đến buổi họp đầu tiên của CSR.

Tôi nhớ mình đã rất ngạc nhiên khi Komii, dù có lẽ chưa biết gì về nội dung cuộc họp, lại diễn đạt chính xác những gì chúng tôi bàn bạc.

Nhờ vậy, Komii tham gia cùng chúng tôi, và tôi có cảm giác mảnh ghép cuối cùng còn thiếu đã được nối vào.

Yorokobi no Oto (buổi giao lưu). Hôm đó, mọi người còn làm thú nhồi bông từ khăn tay. Vừa làm vừa trò chuyện giúp mọi người tự nhiên thả lỏng.
Yorokobi no Oto (buổi giao lưu) Hôm đó, mọi người còn làm thú nhồi bông từ khăn tay. Vừa làm vừa trò chuyện giúp mọi người tự nhiên thả lỏng.

Hành trình ~ Lựa chọn “không làm”

CSR bắt đầu với đội ngũ ba người như hiện nay sau khi Komii tham gia.

Ngay sau khi bắt đầu, cơ hội xin trợ cấp đã đến.

Makiko và Komii mô tả mối quan hệ của họ như sau: “Ayami là chân ga, Makiko là chân phanh, còn Komii diễn đạt bằng lời những trao đổi đó. Komii giống như người cầm bản đồ”.

Ba người vừa phát huy thế mạnh, vừa bù đắp cho nhau trên con đường lựa chọn “không làm” để xác định rõ điều quan trọng.

Động lực và vai trò của mỗi người

Điều gì giúp các bạn duy trì hoạt động?

Komii, dự định bước sang chặng đường mới sau Marche; là người duy nhất trong ba người quê ở địa phương

Makiko

Với tôi, là vì tôi muốn đưa con mình đến đó.

Tôi muốn tạo ra một nơi mà chính mình muốn đến.

Komii

Có lẽ vì tôi thích tiếp thêm sức sống cho những điều đang bị đình trệ.

Giờ nghĩ lại thì là vậy.

Ban đầu, tôi cảm thấy đây là một hoạt động đáng quý vì muốn tạo ra nơi chốn cho những người đang cảm thấy cô đơn.

Tôi muốn góp sức.

Ngoài ra, khi suy nghĩ về điều gì đó, chúng ta thường dễ bị thu hẹp tầm nhìn, nên tôi nghĩ mình có thể ở đó như một người đưa ra góc nhìn khác, khơi gợi câu hỏi: rốt cuộc điều gì mới thực sự quan trọng với chúng ta?

Có lúc chúng tôi chạy đôn chạy đáo để xin trợ cấp từ Hội đồng Phúc lợi Xã hội nhằm giải quyết vấn đề kinh phí.

Rồi chúng tôi tự hỏi: “Mục đích là tiêu hết tiền sao? Việc này có thực sự cần thiết không? Có khi không cần đâu”.

Makiko

Đúng rồi. Chúng tôi đã làm xong toàn bộ giấy tờ, chỉ còn nộp nữa thôi.

Cuối cùng, chúng tôi nhận ra mình không thể dùng tiền vào những việc mình muốn.

Trợ cấp thì phải dùng hết, nhưng chúng tôi có thể sẽ phải làm gì đó chỉ để tiêu khoản trợ cấp ấy.

Như vậy chẳng khác nào bỏ quên mục đích ban đầu; chúng tôi nghĩ rằng có thể sẽ không còn tự do thực hiện hoạt động mình muốn, nên đến phút cuối cùng mới tự hỏi: “Việc này có cần thiết không nhỉ?”.

Một năm không ngừng nhìn lại điều thực sự quan trọng

Đại diện Ayami cũng nói: “Tôi nghĩ thật may vì lúc đó đã rút đơn xin trợ cấp”.

Ayami cũng chuyển đến từ ngoài tỉnh và cảm thấy lo lắng về cách chăm sóc con cũng như cách ứng phó khi có tình huống khẩn cấp.

Ayami đã cố gắng tạo dựng kết nối dựa trên lớp tiếng Anh cho cha mẹ và con mà cô gây dựng ở quê nhà, nhưng nghe nói cô bối rối vì phải bắt đầu trong hoàn cảnh khác biệt về đặc điểm địa phương lẫn các mối quan hệ.

Với Ayami, hoạt động CSR cũng là để vun đắp và trân trọng những kết nối.

Qua quá trình trao đổi và thảo luận về đơn xin trợ cấp, họ đã xác định rõ điều gì là quan trọng đối với CSR.

Khung cảnh buổi giao lưu Yorokobi no Oto: người trò chuyện, người làm đồ thủ công; không gian để mỗi người tự do tận hưởng thời gian theo cách riêng
Khung cảnh buổi giao lưu Yorokobi no Oto: người trò chuyện, người làm đồ thủ công; không gian để mỗi người tự do tận hưởng thời gian theo cách riêng

CSR đã quyết định không xin trợ cấp, nhưng còn một điều khác mà họ cùng suy ngẫm.

Gần đây, hoạt động chủ yếu là các buổi giao lưu. Vì sao vậy?

Komii

Tôi cảm thấy suốt khoảng một năm qua, chúng tôi đã cố gắng không bỏ sót những điều cốt yếu.

Chúng tôi sẽ tiếp tục tổ chức các buổi giao lưu; việc này có ý nghĩa.

Ban đầu, khi làm được một việc, chúng tôi suýt rơi vào tình trạng muốn làm thêm đủ thứ, nhưng rồi tự nhủ: “Khoan đã”.

Chúng tôi quyết định trước hết phải tập trung duy trì các buổi giao lưu.

Makiko

Đúng vậy.

Điều cốt yếu là không để việc nuôi dạy con trở thành trải nghiệm cô lập.

Trước đây, các buổi học được tổ chức trước buổi giao lưu cũng rất hay, nhưng tuy có nhiều người đến, thời gian để mọi người giãi bày tâm tư lại ít đi.

Tôi cảm thấy như vậy thì mọi chuyện lại hơi khác.

Buổi học thì cứ tổ chức riêng thành một buổi học cho đàng hoàng.

Tôi nghĩ mình phải tạo ra một nơi mỗi tháng, nơi mọi người có thể trút bỏ những điều chất chứa mà không bị ai phán xét. Chẳng hạn, đó là nơi bạn có thể than phiền về gia đình mà không bị phủ nhận.

Thay vì thỉnh thoảng mới tổ chức, chúng tôi quyết định duy trì việc đó mỗi tháng, nên đã bỏ phần buổi học.

Otsuki Hiroko, người điều hành IDEA R LAB, đã gợi ý hoạt động thủ công và chuẩn bị chỉ, cúc áo cần thiết. Chị là người hỗ trợ đáng tin cậy, không chỉ cung cấp địa điểm mà còn tham gia các buổi giao lưu.
Otsuki Hiroko, người điều hành IDEA R LAB, đã gợi ý hoạt động thủ công và chuẩn bị chỉ, cúc áo cần thiết. Chị là người hỗ trợ đáng tin cậy, không chỉ cung cấp địa điểm mà còn tham gia các buổi giao lưu.

Mong muốn ngăn tình trạng cô lập trong việc nuôi dạy con

Ba người đã chọn không tổ chức các buổi học và quyết định tập trung vào những buổi giao lưu.

Đằng sau quyết định ấy là những suy nghĩ của mỗi người với tư cách người trực tiếp nuôi dạy con.

Mong muốn ngăn tình trạng cô lập trong việc nuôi dạy con.

Đó là câu nói cả ba người cùng nhắc đi nhắc lại nhiều lần.

Để có thể lên tiếng nhờ giúp đỡ khi cần

Komii nghiêng đầu băn khoăn: “Có thể có những hỗ trợ lấy trẻ làm điểm khởi đầu, nhưng những hỗ trợ trực tiếp chìa tay giúp đỡ các bà mẹ thì không nhiều”.

Makiko tiếp lời: “Phụ nữ đang nuôi con có thể kể về những lo lắng liên quan đến con, nhưng tôi nghĩ họ không thể hoặc không muốn nói về những vấn đề của chính mình. Có lẽ họ cũng chưa quen nói ra”.

“Trong cuộc sống hằng ngày dường như có rất nhiều lời nói và bầu không khí khiến các bà mẹ nghĩ rằng nuôi con tuy vất vả nhưng cũng vui, tuy vất vả nhưng người khác cũng đang cố gắng nên mình cũng phải nhẫn nhịn và cố gắng”.

Ayami chia sẻ như vậy và mong rằng sẽ có thêm nhiều nơi cởi mở để mọi người có thể trút bỏ nguyên vẹn những cảm xúc tiêu cực, kể cả nỗi bức bối hay cảm giác không thoải mái khi nuôi con.

Sách tranh và đồ ăn được mọi người mang đến buổi giao lưu; giúp tâm trạng và chiếc bụng đều được lấp đầy
Sách tranh và đồ ăn được mọi người mang đến buổi giao lưu; giúp tâm trạng và chiếc bụng đều được lấp đầy

Tôi nghĩ một trong những lý do dẫn đến việc thành lập tổ chức là các cơ quan hỗ trợ công cộng đã đóng cửa để ứng phó với sự lây lan của dịch COVID-19. Nếu các cơ quan hỗ trợ công cộng vẫn mở cửa thì sao?

Ayami

Thực ra, ngay từ trước khi có COVID-19, khi vẫn còn sống ở quê nhà, tôi đã cảm nhận được một khoảng cách nào đó.

Đó là cảm giác không thoải mái, băn khoăn khi lời nói mà đối phương muốn truyền đạt với ý tốt lại không ăn khớp với hoàn cảnh của người đang ở trước mặt mình.

Mẹ tôi từng trông trẻ ở quê. Tôi đã chứng kiến cảnh các bà mẹ đến đón con trò chuyện đôi câu rồi thong thả ra về.

Các chương trình hỗ trợ công và sự kiện ở nơi công cộng đều có nhiều cân nhắc chu đáo.

Tôi không cho rằng như vậy là tốt hay xấu, cũng không có ý chỉ trích, nhưng tôi tự hỏi liệu có những người không tìm được chỗ phù hợp với mình hay không.

Tôi nghĩ bản thân mình cũng từng là một trong số đó.

Tôi có cảm giác rằng người ta thường cho rằng cứ sinh con xong là người mẹ sẽ biết cách nuôi dạy con. Tôi đã nghi ngờ quan niệm ấy và cũng muốn mạnh dạn lên tiếng về điều đó.

Có lần, tôi có cơ hội tham gia khóa tập huấn của một tổ chức tình nguyện hỗ trợ các bà mẹ thông qua hoạt động thăm hỏi tại nhà. Sau khóa tập huấn, cảm giác không thoải mái mà tôi từng có đã trở nên rõ ràng hơn.

Tôi cũng hiểu rõ hơn về tình trạng nuôi con trong cô lập và muốn tìm cách giải quyết.

Những con thú nhồi bông do mỗi người tự làm tại buổi giao lưu Yorokobi no Oto
Những con thú nhồi bông do mỗi người tự làm tại buổi giao lưu Yorokobi no Oto

Theo bạn, nuôi con trong cô lập là tình cảnh như thế nào?

Ayami

Theo tôi, đó là khi không có người hay nơi nào để tìm đến nhờ giúp đỡ lúc cần.

Ngoài ra còn là khoảng thời gian người mẹ được ở một mình.

Có lựa chọn được ở một mình hay không; dù chỉ một ngày hay một giờ, nếu có lựa chọn ấy thì mình cũng có thể trở lại là chính mình.

Người ta gọi đó là cô lập, nhưng không phải người mẹ ở một mình; nuôi con trong cô lập là khi cả mẹ lẫn con bị bỏ mặc.

Ở một mình không có nghĩa là “cô lập”. Đúng hơn, việc nuôi con trở nên cô lập là kết quả của việc người mẹ và con bị bỏ mặc.
Ngay cả khi có người hay nơi có thể giúp đỡ, tôi nghĩ vẫn có những người không thể mở lời nhờ giúp.

Ayami

Tôi nghĩ đó cũng là cô lập.

Nguyên nhân không chỉ nằm ở những điều có thể nhìn thấy, mà các mối quan hệ cũng đang trở nên lỏng lẻo.

Đôi khi tôi nghĩ thế hệ chúng tôi đã được dạy từ nhỏ rằng ngay cả trong quan hệ gia đình cũng cần để ý đến cảm xúc của nhau.

Khi nghe nói đến sự quan tâm, người ta thường bảo hãy tạm gác chuyện của mình sang một bên và nghĩ cho đối phương trước.

Tôi tự hỏi liệu chúng ta có được dạy phải quan tâm đến người khác, dù chính mình mới là người cần được giúp đỡ hay không.

Có lẽ mỗi thế hệ sẽ khác nhau, nhưng tôi cảm thấy những người mẹ và phụ nữ ngày nay cũng có suy nghĩ như vậy.

Các bạn đã duy trì những buổi giao lưu như một cách quan trọng để ngăn tình trạng nuôi con trong cô lập. Có điều gì thay đổi không?

Komii và Makiko nhìn lại hoạt động và trả lời phỏng vấn

Komii

Dù chỉ gặp nhau mỗi tháng một lần, chúng tôi cũng có thể nói về những điều thường ngày không chia sẻ, và bắt đầu hình dung được gương mặt của những người có thể giúp mình khi gặp tình huống khẩn cấp.

Điều đó đúng với cả tôi lẫn những người tham gia.

Tôi nghe có người kể: “Lúc thật sự kiệt sức, tôi đã nhiều lần nghĩ hay là gọi điện nhỉ”. Tôi nghĩ bụng, nếu gọi thì tôi sẽ đến ngay mà! Có lẽ cảm giác giống như người thân trong gia đình vậy.

Makiko

Tôi cũng bắt đầu nghĩ đến vài người mà mình có thể nhờ trông con, chẳng hạn khi phải đi khám bệnh mà không thể đưa con theo, hay những lúc thật sự không xoay xở nổi và có thể nói: “Trông con giúp mình một lát nhé”.

Trước đây tôi chỉ có thể nhờ chồng, nhưng giờ đã có người ngoài chồng mà tôi có thể nói: “Nếu có chuyện gì thì xin lỗi nhé!”

Tôi thấy điều hay không chỉ là có buổi giao lưu, mà còn là tìm được người hợp tính để kết nối với nhau.

Trước địa điểm tổ chức buổi giao lưu, IDEA R LAB.

Ayami

So với năm đầu tiên, tôi thấy thật tốt khi đã ấn định ngày tổ chức buổi giao lưu là thứ Ba tuần thứ hai hằng tháng.

Đó là nhờ anh Otsuki của IDEA R LAB, nơi hiện đang cho chúng tôi mượn địa điểm tổ chức.

Tôi mong buổi giao lưu sẽ là khoảng thời gian để mọi người trút bầu tâm sự, nên cũng muốn tạo ra những lúc mọi người cùng lắng nghe một người, để người đó có thể thong thả chia sẻ cảm xúc của mình.

Hiện giờ chúng tôi chỉ có thể tiếp tục làm những gì mình làm được, nên tôi muốn duy trì các buổi giao lưu hằng tháng trong thời gian tới.

Lời của tác giả

Sắp tròn 2 năm kể từ khi hai người đang nuôi con gặp nhau vì mong muốn tìm một nơi để con và mình có thể thuộc về, rồi bắt đầu hoạt động cùng người thứ ba.

Chúng tôi đã cùng nhau đi đến hôm nay, cố gắng không đánh mất những điều quan trọng.

Giờ đây, những người ủng hộ tổ chức đã gắn bó lâu dài, và cũng có những người tham gia luôn đồng hành vì “thật vui khi có người cùng chia sẻ niềm vui trước sự trưởng thành của con”.

Trong thời gian tới, bên cạnh việc tổ chức các buổi giao lưu định kỳ, CSR cũng dự định mở lại các khóa học và đang hướng đến những triển vọng mới.

“Chúng tôi mong có thể mang đến sự kết nối cho cả những người không thể đến tham gia buổi giao lưu”.

Trong bối cảnh hiện nay, khi những sự việc như thiên tai hay dịch COVID-19 dường như đang thử thách sức mạnh của sự kết nối.

Tôi cũng muốn làm những gì có thể, để không chỉ phụ nữ đang nuôi con kết nối với nhau mà mọi người ở mọi hoàn cảnh đều có thể duy trì sự gắn kết.

Thông tin cơ bản về Community Support Rejoice – tổ chức ngăn tình trạng nuôi con trong cô lập

Logo CSR
Tên tổ chứcCommunity Support Rejoice – tổ chức ngăn tình trạng nuôi con trong cô lập
Người đại diệnCastillo Ayami
Năm thành lập2021
Địa chỉ3-4-5 Tamashima Chuocho, Thành phố Kurashiki, tỉnh Okayama
Trang webCommunity Support Rejoice – tổ chức ngăn tình trạng nuôi con trong cô lập

Nhận những bài viết được Kurashiki Tocotoco tuyển chọn qua LINE

Nhận những bài viết được Kurashiki Tocotoco tuyển chọn qua LINE
Cây bút công dân viết bài này
Mizoguchi
Aomashiiro

Một bà mẹ ngoài 40 tuổi sống ở Thành phố Kurashiki, có ba cô con gái (Ao, Mashi và Iro). Chị luôn muốn tận dụng mọi thứ nên đang thử sức với đủ việc như DIY, làm đồ thủ công và trồng rau tại nhà. Chị sẽ chia sẻ những thông tin giúp làm nổi bật hơn sức hấp dẫn của Thành phố Kurashiki.

Xem các cây bút công dân khác →

Thỏa thuận hợp tác

Tìm hiểu về khu vực

Tìm hiểu về Lưu vực sông Takahashi

Dành cho những ai muốn viết bài cho Haretoco

Hiệp hội pháp nhân phổ thông Haretoco tổ chức các hoạt động như đào tạo “cây bút công dân”, những người phụ trách truyền tải thông tin địa phương.

Lớp học phóng viên công dân Thành phố Kurashiki
Lớp học viết về Lưu vực sông Takahashi

Từ “trải nghiệm” đến “hoạt động chuyên sâu” và “nâng cao kỹ năng”, chúng tôi hỗ trợ cây bút công dân phát triển qua 3 bước. Vui lòng xem trang khóa học và hội thảo để biết thêm chi tiết.