Cũng như người bản ngữ tiếng Nhật tham gia “khóa học viết” để trau dồi khả năng viết, những người sử dụng ngôn ngữ ký hiệu trong cuộc sống đôi khi cũng tham gia “buổi học ngôn ngữ ký hiệu” để trau dồi cách diễn đạt bằng ngôn ngữ ký hiệu của mình.
Tuy vậy, người khiếm thính chỉ chiếm khoảng 1 trong 400 người, hơn nữa cơ hội gặp gỡ những người cùng thế hệ thường xuyên sử dụng ngôn ngữ ký hiệu trong cuộc sống hằng ngày cũng rất hiếm.
Tôi vừa chuyển từ vùng Kanto đến Kurashiki vào tháng 12 năm 2023. Dù cơ hội gặp gỡ những người khiếm thính lớn tuổi hơn đã dần tăng lên, tôi vẫn hiếm khi có dịp gặp những người cùng thế hệ ở độ tuổi 20–30.
Trong hoàn cảnh đó, tôi được giới thiệu về Ban Thanh niên Hiệp hội Phúc lợi Người khiếm thính tỉnh Okayama và đã tham gia một buổi học ngôn ngữ ký hiệu.
Thông tin được ghi trong bài là thông tin tại thời điểm bài viết đăng vào tháng 8 năm 2024. Xin lưu ý rằng thông tin hiện tại có thể khác.
Tổng quan về buổi học ngôn ngữ ký hiệu
Buổi học ngôn ngữ ký hiệu được tổ chức từ 1:30 chiều đến 4:30 chiều thứ Bảy, ngày 22 tháng 6 năm 2024, tại phòng họp của Trung tâm Người khiếm thính tỉnh Okayama ở Thành phố Okayama.
Buổi học này là chương trình phối hợp giữa Ban Thanh niên Hiệp hội Phúc lợi Người khiếm thính tỉnh Okayama và Hội Nghiên cứu các vấn đề phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu tỉnh Okayama, thông qua Ủy ban Hoạt động Thế hệ tiếp theo (sau đây gọi là “N-Action Okayama”).
Hiệp hội Phúc lợi Người khiếm thính tỉnh Okayama, một hiệp hội công ích, tổ chức các hoạt động như tạo không gian sinh hoạt cho người khiếm thính, phổ biến ngôn ngữ ký hiệu và cử phiên dịch viên ngôn ngữ ký hiệu. Ban Thanh niên hướng đến những người khiếm thính khoảng 30 tuổi trở xuống, tạo cơ hội kết bạn và học tập suốt đời.
Hiệp hội Phúc lợi Người khiếm thính tỉnh Okayama là một tổ chức của tỉnh Okayama, nhưng cả 47 tỉnh thành trên toàn Nhật Bản đều có tổ chức tương tự; các ban thanh niên cũng hoạt động riêng tại từng tỉnh thành.
N-Action Okayama là tổ chức gồm các thành viên của Hội Nghiên cứu các vấn đề phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu, phần lớn ở độ tuổi đến khoảng 40. Độ tuổi tương tự Ban Thanh niên nhỉ.
Buổi học lần này được tổ chức để những người khiếm thính cùng thế hệ sử dụng ngôn ngữ ký hiệu tại tỉnh Okayama và những người đang học ngôn ngữ ký hiệu có thể giao lưu, đồng thời cùng nâng cao khả năng sử dụng ngôn ngữ ký hiệu.
Diễn biến trong ngày
Khi tôi đến phòng họp của Trung tâm Người khiếm thính tỉnh Okayama sau 1 giờ chiều, tôi thấy không chỉ có người lớn mà còn có cả trẻ em.
Cả Ban Thanh niên Hiệp hội Phúc lợi Người khiếm thính tỉnh Okayama (sau đây gọi là “Ban Thanh niên”) lẫn N-Action Okayama đều hướng đến những người khoảng 30 tuổi, nên có nhiều người đang nuôi con nhỏ. Thông báo tuyển người tham gia cũng ghi “Có thể đưa trẻ đi cùng”. Thật đáng quý khi người tham gia có con nhỏ vẫn được đảm bảo cơ hội giao lưu với những người bạn giao tiếp bằng ngôn ngữ ký hiệu và học tập suốt đời.
Địa điểm tổ chức ở Thành phố Okayama, nhưng có vẻ nhiều người tham gia đến từ ngoài Thành phố Okayama, trong đó có Thành phố Kurashiki. Khoảng 30 người thuộc nhiều nhóm khác nhau đã tụ họp dưới chủ đề “ngôn ngữ ký hiệu”: người khiếm thính sử dụng ngôn ngữ ký hiệu trong đời sống hằng ngày, người hoạt động trong lĩnh vực phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu, người đang học ngôn ngữ ký hiệu…
Nắm bắt ý nghĩa để sử dụng ngôn ngữ ký hiệu
Đúng như tên gọi “buổi học ngôn ngữ ký hiệu”, chương trình bắt đầu bằng phần học ngôn ngữ ký hiệu. Giảng viên là Ban Học tập thuộc Hội Nghiên cứu các vấn đề phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu tỉnh Okayama.
Khi dịch “máy tính xách tay” từ tiếng Nhật sang tiếng Anh, ta thường dễ diễn đạt thành “note”, nhưng người nói tiếng Anh sẽ không hiểu. Trong tiếng Anh, máy tính xách tay được gọi là “laptop”.
Tương tự, tiếng Nhật và ngôn ngữ ký hiệu là hai ngôn ngữ khác nhau, nên nếu giữ nguyên cách diễn đạt tiếng Nhật khi dịch thì đôi khi người khiếm thính sẽ không hiểu được ý định thực sự. Trong buổi học lần này, dựa trên hai câu ví dụ tiếng Nhật, chúng tôi cùng suy nghĩ về việc dịch từ tiếng Nhật sang ngôn ngữ ký hiệu.
Bạn có ổn không?
Câu “Bạn có ổn không?” trong tiếng Nhật có nhiều ý nghĩa khác nhau, chẳng hạn như:
- Ngồi ở chỗ này có được không?
- Sau bữa ăn, bạn có dùng cà phê không?
Trong câu đầu, “Bạn có ổn không?” mang nghĩa “Ngồi ở chỗ này có được không?”, được diễn đạt bằng ngôn ngữ ký hiệu với động tác đặt ngón út lên cằm, mang nghĩa “không phiền”. Còn trong câu sau, “ổn không?” có nghĩa là “Bạn có cần cà phê không?”, được diễn đạt bằng ngôn ngữ ký hiệu là “cần hay không cần?”.
Trong ngôn ngữ ký hiệu cũng có cách diễn đạt “ổn” bằng cách chạm các đầu ngón tay phải hơi cong vào ngực trái rồi sang ngực phải, nhưng cách này mang nghĩa “có thể”, nên không dùng trong những ngữ cảnh vừa nêu.
Xin lỗi
Trong tiếng Nhật, người ta thường nói “xin lỗi” ngay trong nhiều tình huống, nhưng cách dùng này không phổ biến trong ngôn ngữ ký hiệu.
Trong ngôn ngữ ký hiệu, “xin lỗi” chỉ được dùng để xin lỗi. Khi cảm ơn thì dùng “cảm ơn”; khi muốn bắt chuyện, người ta thường dùng những cách như 【vỗ nhẹ vào vai】 hoặc 【vẫy tay trước mặt để thu hút sự chú ý】.
Ngoài ra còn có những từ trong tiếng Nhật chỉ có một cách nói, nhưng khi dịch sang ngôn ngữ ký hiệu lại trở thành những từ khác nhau.
Trong nửa sau của buổi học, từng nhóm thảo luận về những từ được giao, với câu hỏi “Nếu diễn đạt bằng ngôn ngữ ký hiệu thì sẽ như thế nào nhỉ?”.
Từ được giao cho nhóm tôi là “toru” (lấy/chụp).
Chúng tôi cùng thảo luận về nhiều cách dùng khác nhau của “toru”, chẳng hạn như “Nếu là chụp ảnh thì có lẽ dùng động tác bấm máy” hay “Nếu là tháo kính thì có lẽ dùng động tác gỡ kính ra”.
Ngay cả tôi đôi khi cũng bị cách diễn đạt tiếng Nhật ảnh hưởng khi vừa nói vừa dùng ngôn ngữ ký hiệu. Tôi nghĩ rằng, đặc biệt khi dịch từ tiếng Nhật sang ngôn ngữ ký hiệu, mình cần suy nghĩ xem từ đó được dùng với ý nghĩa nào rồi mới diễn đạt.
Thử dùng ngôn ngữ ký hiệu qua trò chơi karuta
Sau khi học tập và vận dụng trí óc, mọi người giao lưu qua trò chơi.
Hôm đó, Ban Thanh niên đề xuất “Hãy chơi karuta bằng ngôn ngữ ký hiệu”, nên các nhóm đã thảo luận trong giờ học cùng chơi karuta.
Nhóm tôi có hai người khiếm thính, tính cả tôi, nên người khiếm thính đọc thẻ câu, còn những người đang học ngôn ngữ ký hiệu và trẻ em thi nhau lấy thẻ hình.
Trong karuta có nhiều cách diễn đạt tiếng Nhật ít gặp trong đời sống thường ngày. Tôi đã phải đau đầu nghĩ xem “Nếu dùng ngôn ngữ ký hiệu thì sẽ diễn đạt thế nào?”, nhưng nhờ các thành viên trong nhóm rất tốt bụng và hiểu được điều tôi muốn nói, cuối cùng tôi cũng chơi xong ván.
Có vẻ các nhóm khác cũng hào hứng thảo luận, chẳng hạn như “Cách diễn đạt này có hợp với từ tiếng Nhật đó không nhỉ?”.
Trò chuyện bằng ngôn ngữ ký hiệu với người khiếm thính để hiểu thế giới họ nhìn thấy
Điều khiến tôi ấn tượng nhất trong buổi học ngôn ngữ ký hiệu lần này là lời giảng viên: “Mục đích của người học ngôn ngữ ký hiệu khi giao lưu với người khiếm thính không thể chỉ là 【nâng cao khả năng sử dụng ngôn ngữ ký hiệu】.”
Bạn có thể học các từ ngữ ký hiệu ngay tại nhà hoặc trong khu vực mình sinh sống. Tuy nhiên, giảng viên cho biết chỉ khi giao lưu với người khiếm thính, bạn mới có thể hiểu được trong tình huống phiên dịch thực tế, người khiếm thính muốn phiên dịch điều gì, họ gặp khó khăn ra sao, cũng như thế giới mà người khiếm thính nhìn thấy.
Cơ hội để người khiếm thính, phiên dịch viên và người học ngôn ngữ ký hiệu cùng tụ họp vốn không nhiều, vì vậy khi tham gia giao lưu, mỗi người cần có mục đích riêng của mình.
Là người khiếm thính, tôi cũng có dịp phát biểu trước mọi người. Qua đó, tôi nhận ra rằng những điều thường nhật vốn hiển nhiên với mình lại không hề hiển nhiên đối với người nghe được. Tôi cảm thấy muốn cùng nhau thoải mái chia sẻ về những điều mỗi bên cảm nhận trong các tình huống phiên dịch, để cùng tạo nên những buổi phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu chất lượng hơn.
Lời của tác giả
Trước khi chuyển đến Kurashiki, tôi sống ở vùng Kanto. Vì dân số đông nên cũng có nhiều người tham gia vào cộng đồng người khiếm thính, nhờ vậy tôi dễ tìm được những người bạn muốn giao lưu bằng ngôn ngữ ký hiệu, chẳng hạn qua mạng xã hội.
Trong khi đó, tỉnh Okayama là một tỉnh có các đô thị địa phương nên số người sử dụng ngôn ngữ ký hiệu không nhiều. Tuy nhiên, chính vì có ít người tham gia nên những người sử dụng ngôn ngữ ký hiệu thường có nhiều dịp gặp gỡ trực tiếp.
Vì vậy, trong các buổi phiên dịch, nhiều khi người phiên dịch đến là người tôi từng giao lưu riêng, nên tôi cảm thấy yên tâm hơn khi được phiên dịch. Tiếng Nhật có “tiếng lóng của giới trẻ”, và ngôn ngữ ký hiệu cũng có “cách diễn đạt của giới trẻ”. Vì thế, khi có thêm nhiều dịp để những người cùng thế hệ sử dụng ngôn ngữ ký hiệu tụ họp như lần này, có lẽ mọi người sẽ dễ tìm được bạn bè hơn.
Đây là lần đầu tiên Ban Thanh niên phối hợp tổ chức chương trình với N-Action Okayama. Tôi mong rằng trong thời gian tới sẽ có thêm nhiều hoạt động để những người cùng thế hệ sử dụng ngôn ngữ ký hiệu có thể vui vẻ giao lưu với nhau.
Thông tin cơ bản về buổi học ngôn ngữ ký hiệu
| Tên | Buổi học ngôn ngữ ký hiệu |
|---|---|
| Ngày tổ chức | 22 tháng 6 năm 2024, từ 1:30 chiều đến 4:30 chiều |
| Địa điểm | 2-13-1 Minamigata, Kita-ku, Thành phố Okayama, tỉnh Okayama |
| Phí tham gia (đã gồm thuế) | Miễn phí |
| Trang web | Instagram của Ban Thanh niên, Hiệp hội Phúc lợi Người khiếm thính tỉnh Okayama |
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang này
