Fukiya nằm giữa núi non của Thành phố Takahashi, ở độ cao 550 mét. Băng qua con đường núi xanh mướt, bạn sẽ bất ngờ khi thấy những dãy nhà màu đỏ hiện ra trước mắt.
Từ thời Edo đến thời Minh Trị, Fukiya phát triển thịnh vượng nhờ mỏ đồng và loại bột màu đỏ mang tên “bengara”.
Các thương gia giàu có đã dùng bengara để tô điểm cho những tòa nhà. Những dãy phố ấy vẫn được gìn giữ nguyên vẹn như thuở ban đầu.
Bạn có tò mò muốn biết loại bột màu từng giúp Fukiya phồn thịnh này là gì không?
Tại “Trung tâm thông tin Fukiya Shimomachi (Shimomachi) Furatto” (sau đây gọi là “Shimomachi Furatto”), bạn có thể trải nghiệm nhuộm bengara trong không gian hoài cổ của một ngôi nhà cổ được cải tạo.
Tấm vải trắng tinh sẽ được nhuộm thành màu gì nhỉ?
Trong khi nghe chị Ogura Kuniko ở Shimomachi Furatto kể chuyện về Fukiya, tôi đã trải nghiệm nhuộm bengara một chiếc khăn choàng.
Nội dung bài viết phản ánh thông tin tại thời điểm đăng bài vào tháng 4 năm 2021. Xin lưu ý rằng thông tin có thể khác với hiện tại.
Fukiya, những dãy phố màu bengara
Những dãy phố đỏ ở Fukiya
Ngói Ishishu màu nâu đỏ cùng những khung cửa và bức tường được nhuộm đỏ bằng bengara.
Những thương gia giàu có nhờ bengara đã tạo nên những dãy phố Fukiya với các tòa nhà mang nét kiến trúc độc đáo.
Ngành công nghiệp bengara ở Fukiya chấm dứt sản xuất vào năm 1974, sau khi mỏ đồng đóng cửa năm 1972.
Ngày nay, bengara không còn được sản xuất ở Fukiya. Tuy nhiên, năm 1977, nơi đây được công nhận là Khu bảo tồn các nhóm công trình kiến trúc truyền thống quan trọng cấp quốc gia, và người dân Fukiya đã nỗ lực gìn giữ những dãy phố giàu lịch sử.
Tháng 6 năm 2019, nơi đây được công nhận là Di sản Nhật Bản với tên gọi “Nơi khởi nguồn ‘Japan Red’ – Thị trấn bengara và đồng Bitchu Fukiya”.
Các nhà hàng và cửa hàng quà lưu niệm san sát dọc những dãy phố đỏ, nơi nét hiện đại hòa quyện với bề dày lịch sử.
Bưu điện Fukiya cũng mang vẻ cổ kính, hài hòa với khung cảnh thị trấn.
Fukiya có nhiều điểm tham quan giúp du khách tìm hiểu về ngành công nghiệp bengara ngày trước.
| Địa điểm | Nội dung |
|---|---|
| Nhà cổ Katayama | Cơ sở lâu đời đã sản xuất và buôn bán bengara ở Fukiya hơn 200 năm |
| Bảo tàng Bengara | Điểm tham quan được xây dựng sau khi phục hồi nhà máy cuối cùng còn sản xuất bengara ở Fukiya |
| Đường hầm mỏ Sasaune | Tàn tích đường hầm của mỏ đồng, nơi từng khai thác quặng pyrit sắt làm nguyên liệu sản xuất bengara |
| Dinh thự Hirokane | Dinh thự của gia tộc Hirokane, những người trở nên vô cùng giàu có nhờ kinh doanh mỏ đồng và sản xuất “roha (phèn xanh)”, nguyên liệu làm bengara Địa điểm quay các bộ phim như “Làng mộ cổ” |
Shimomachi Furatto
Shimomachi Furatto là trung tâm thông tin du lịch được cải tạo từ một ngôi nhà cổ ở đầu phía nam của những dãy phố Fukiya.
Phần nội thất được thiết kế bởi ông Mitooka Eiji, người phụ trách thiết kế tàu Shinkansen Kyushu.
Những thanh xà trên trần nhà thật ấn tượng.
Trước cửa hàng bày bán khăn tay, khẩu trang và bùa may mắn nhuộm bengara.
Nơi đây còn trưng bày tư liệu giúp du khách tìm hiểu về ngành công nghiệp bengara ở Fukiya.
Trên tấm noren (rèm cửa truyền thống của cửa hàng) lớn là hình ảnh nhộn nhịp của Fukiya vào thời kỳ sản xuất bengara phát triển thịnh vượng.
Tính đến năm 2021, bengara không còn được sản xuất ở Fukiya, nhưng tại Shimomachi Furatto, bạn vẫn có thể trải nghiệm nhuộm bằng bengara công nghiệp.
Vì sao Fukiya phát triển thịnh vượng nhờ bengara?
Bengara là loại bột màu có thành phần chính là oxit sắt lấy từ đất.
Tên gọi này được cho là bắt nguồn từ việc kỹ thuật sản xuất được truyền đến từ vùng Bengal của Ấn Độ.
Ngày nay, bengara lưu hành trên thị trường được sản xuất bằng phương pháp tổng hợp hóa học, dùng trong công nghiệp.
Trong khi đó, ở Fukiya, bengara được sản xuất từ khoáng vật tự nhiên cho đến năm 1974.
Bengara không có sẵn trong đất. Người ta phải chế biến quặng pyrit sắt làm nguyên liệu thành khoáng vật roha (phèn xanh), rồi nghiền bằng cối đá, khử axit trong nước và phơi khô qua nhiều công đoạn mới tạo ra được bengara.
Ngoài các thương gia giàu có, hẳn còn có rất nhiều người lao động tham gia sản xuất và sinh sống ở Fukiya.
Bengara ở Fukiya đặc biệt bởi vào thời Edo, người ta đã phát hiện một mỏ có quặng pyrit sắt chất lượng cao.
Ông Hara Yahachi, người am hiểu về khai khoáng, được mời từ tỉnh Yamaguchi đến để nghiên cứu sản xuất roha (phèn xanh), và đã thành công trong việc phát triển quy trình.
Nhờ nắm được kỹ thuật sản xuất bengara chất lượng cao với số lượng lớn, Fukiya đã phát triển thịnh vượng vượt bậc.
Bengara chất lượng cao của Fukiya không được dùng cho ngói hay đồ dùng hằng ngày, mà được sử dụng trong các tác phẩm nghệ thuật, chẳng hạn như đồ gốm Kutani và Imari.
Bởi dù nung ở nhiệt độ cao, màu đỏ vẫn tươi sáng và không chuyển thành màu đen.
Bengara của Fukiya hiện không còn được sản xuất, nhưng nghe nói nhiều người vẫn cất giữ cẩn thận.
Chị Ogura chia sẻ: “Bengara nguyên bản rất đặc biệt. Dùng để nhuộm thì màu sắc khác hẳn bengara công nghiệp.”
Tự do sáng tạo màu sắc: trải nghiệm nhuộm bengara tại Shimomachi Furatto
Các lựa chọn trải nghiệm nhuộm bengara
Tại Shimomachi Furatto, bạn có thể trải nghiệm “in khuôn stencil” bằng cách dùng khuôn mẫu, “nhuộm theo khuôn” bằng cách nhuộm phần vải không phủ hồ, hoặc “nhuộm bengara” bằng cách ngâm vải trong dung dịch bengara.
Mỗi trải nghiệm mất khoảng 30 phút. Bạn có thể mang tác phẩm về ngay trong ngày.
Bạn có thể đặt chỗ qua Facebook của Shimomachi Furatto hoặc Jalan.
- Lót ly 880 yên (đã gồm thuế)
- Khăn tay 1,800 yên (đã gồm thuế)
- Túi thân thiện với môi trường 2,300 yên (đã gồm thuế)
- Áo thun 2,500 yên (đã gồm thuế)
- Khăn tay 1,800 yên (đã gồm thuế)
- Khăn tenugui 2,300 yên (đã gồm thuế)
- Áo thun từ 2,500 yên (đã gồm thuế)
- Khăn choàng từ 3,000 yên (đã gồm thuế)
Với gói nhuộm bengara, bạn cũng có thể mang vải của mình đến. Giá sẽ thay đổi tùy theo kích thước và trọng lượng của vải.
Nếu muốn nhuộm quần áo hay món đồ nào khác, bạn hãy liên hệ để hỏi thêm nhé.
Lần này, tôi sẽ nhuộm chiếc khăn choàng trắng tinh do Shimomachi Furatto chuẩn bị. Chất liệu mềm mại, sờ vào rất dễ chịu.
Không biết khăn sẽ lên màu thế nào nhỉ?
Tôi đã nhuộm bengara theo các bước sau:
- Chọn màu
- Chuẩn bị tạo hoa văn
- Nhuộm bằng dung dịch bengara
- Phơi nắng
- Hoàn thành
Chọn màu
Trước tiên, hãy chọn màu mà bạn muốn nhuộm.
Chị Ogura chỉ vào những tấm vải đủ màu sắc xếp thành hàng và nói: “Màu sắc, hoa văn ở đây, muốn làm gì cũng được.”
Bất ngờ với đủ sắc màu!
Nhắc đến bengara, người ta thường nghĩ đến màu đỏ. Thế nhưng, khi đun nóng bengara màu vàng, nó sẽ chuyển sang đỏ; còn đun nóng bengara màu đỏ thì sẽ chuyển thành đen.
Ông Ogura từng thử đun bengara màu vàng trên chảo, và nó thực sự chuyển sang đỏ. Thật kỳ diệu!
Ngoài màu đỏ, Shimomachi Furatto còn nhập bengara màu vàng và đen.
Nghe nói, trộn dung dịch bengara màu vàng với dung dịch bengara màu đen sẽ tạo ra màu xanh lá.
Ngoài ra, bằng cách kết hợp các màu, bạn có thể tạo ra những sắc màu như đỏ, hồng, đen, vàng, xanh lá, cam, tím và nâu.
Bạn cũng có thể điều chỉnh độ đậm nhạt bằng cách pha loãng.
Chất dùng để pha loãng màu là gojiru do ông Ogura tự làm, bằng cách trộn đậu nành với nước suối ở Fukiya.
Nghe nói, để lấy nước suối dùng làm gojiru, ông Ogura chạy khắp núi vào ngày hôm sau khi trời mưa.
Ông Ogura nói: “Nước ở Fukiya rất hợp với bengara. Nước giàu khoáng chất nên bengara thích lắm.”
Tôi quyết định thử với 4 màu: đỏ đậm, đỏ nhạt, xanh lá đậm và xanh lá nhạt.
Ông Ogura pha dung dịch bengara cho tôi, vừa làm vừa hỏi: “Có muốn pha loãng thêm một chút không?”
Chuẩn bị tạo họa tiết
Sau khi chọn màu, chúng tôi bắt đầu chuẩn bị tạo họa tiết trên khăn quàng.
Buộc dây thun vào một vài chỗ trên khăn, phần được buộc sẽ tạo thành ranh giới giữa các màu.
Điều quan trọng là quấn thật chặt để dây thun không tuột!
Tôi vừa buộc vừa nghĩ xem nên tạo vòng lớn hay nhỏ, nhưng khó hình dung thành phẩm nên cuối cùng cứ buộc tùy ý.
Tôi quyết định tận hưởng những họa tiết ngẫu nhiên.
Mặt khác, nghe nói cũng có những người rất tỉ mỉ, mang theo bản vẽ hình dung thành phẩm và hỏi: “Làm được như thế này không?”
Dù bạn chuẩn bị trước để tạo họa tiết như mong muốn hay chưa hình dung được như tôi, cứ yên tâm vì nhuộm bengara là hoạt động ai cũng có thể tận hưởng.
Tôi đã tạo được rất nhiều nút buộc. Không biết khăn sẽ có họa tiết thế nào nhỉ?
Cuối cùng cũng đến lúc nhuộm bằng dung dịch bengara.
Nhuộm
Trước khi nhuộm bằng dung dịch bengara, trước tiên hãy ngâm khăn trong chất cố định màu. Làm như vậy sẽ giúp màu bengara bám vào vải dễ hơn.
Vắt thật kỹ rồi dùng khăn lau thấm hết nước.
Dùng cọ lấy dung dịch bengara rồi chấm lên khăn, màu sẽ dần hiện ra.
Lặp đi lặp lại các bước chấm màu bằng cọ, vò bằng tay rồi thấm bớt nước.
Nếu muốn màu lên đậm, hãy tô cùng một chỗ nhiều lần.
Nhờ vậy, bạn có thể điều chỉnh độ đậm nhạt của màu.
Dung dịch bengara màu xanh lá được pha từ màu vàng và đen dễ bị tách lớp, nên cần khuấy đều trước khi lấy bằng cọ.
Ban đầu tôi còn dè dặt, nhưng sau khi quen tay thì đã có thể thoải mái chấm màu lên vải.
Tôi thử dùng dây thun làm dấu để tạo những mảng màu đơn sắc có ranh giới rõ ràng, xen kẽ với những chỗ chấm nhiều màu ngẫu nhiên. Cảm giác như mình là nghệ sĩ vậy.
Nhuộm xong, tôi cẩn thận tháo dây thun để không làm hỏng vải.
Không biết họa tiết sẽ trông thế nào nhỉ?
Phơi nắng
Phơi ngoài trời cho khô là hoàn thành.
Tôi cũng rất mong chờ xem họa tiết mình tạo ra sẽ thế nào. Khi mở khăn ra, thành phẩm đây rồi!
Những chỗ được buộc lại tạo thành hình tròn. Dấu dây thun còn lưu lại mờ mờ, tạo nên sắc thái tinh tế.
Những chỗ được chấm màu ngẫu nhiên tạo thành họa tiết loang lổ, cho ra thành phẩm độc đáo.
Hoàn thành
Vào ngày nắng đẹp, khăn khô chỉ trong khoảng 10 phút và bạn có thể mang về ngay trong ngày.
Khi về nhà, bạn nên phơi khăn ngoài trời khoảng 1 tuần đến 10 ngày.
Ông Ogura nói: “Bengara rất thích nắng và gió. Hãy phơi khăn và để ý xem nó có ‘vui vẻ’ không nhé.”
Nghe nói, màu bengara khó phai đến mức người ta vẫn nói rằng “vải có mục nát thì màu cũng không phai”. Phơi dưới nắng sẽ giúp bạn sử dụng khăn được lâu hơn.
Cho đến lúc mở khăn ra lần cuối, tôi vẫn chưa hình dung được thành phẩm sẽ thế nào, nên khoảnh khắc phơi nắng khiến tôi vô cùng xúc động.
Tôi cũng rất vui khi ông Ogura cùng hào hứng khen: “Đẹp quá! Có màu chuyển sắc thế này hay thật.”
Tôi thấy điều thú vị ở nhuộm bengara là tùy vào cách chọn màu và tạo họa tiết, mỗi người sẽ có một thành phẩm khác nhau.
Quàng lên cổ, chiếc khăn mềm rủ xuống, tạo cảm giác dễ chịu.
Họa tiết độc đáo sẽ tạo điểm nhấn cho trang phục, nên tôi muốn dùng chiếc khăn này thật nhiều.
Lời của tác giả
Tôi rất thích khoảng thời gian tập trung vào một tấm vải, vừa nhuộm vừa quan sát màu bengara thấm dần vào vải.
Trò chuyện với ông Ogura, người rất yêu bengara, cũng là một phần thú vị nhất của trải nghiệm.
Đúng như lời ông Ogura chia sẻ: “Ai cũng có vẻ bận rộn, nên khi đến Shimomachi Furatto, tôi mong mọi người có thể tận hưởng cảm giác thư thả”, ở Fukiya thời gian trôi thật chậm rãi, khiến tôi cảm thấy thư thái.
Vừa nhuộm bengara vừa nghĩ về lịch sử Fukiya, bạn có muốn tự tay làm nên một tác phẩm thật đặc biệt không?
- Ảnh: Sasaki Toshiyuki
Thông tin cơ bản về điểm hướng dẫn Fukiya Shimomachi Furatto
| Tên | Điểm hướng dẫn Fukiya Shimomachi Furatto |
|---|---|
| Địa chỉ | 890 Fukiya, Nariwa-cho, Thành phố Takahashi |
| Liên hệ | 090-8999-0477 |
| Bãi đỗ xe | Có Đỗ xe tại bãi đỗ xe miễn phí gần đó “Bãi đỗ xe Làng Fukiya Furusato” |
| Giờ mở cửa | 10 giờ 30 sáng–4 giờ chiều |
| Ngày nghỉ | Không cố định |
| Phí sử dụng (đã gồm thuế) | Từ 880 yên (đã gồm thuế) (tùy tác phẩm) |
| Phương thức thanh toán |
|
| Có nhận đặt chỗ không | Có Trải nghiệm cần đặt chỗ trước ít nhất 1 ngày |
| Nhà vệ sinh | Nhà vệ sinh công cộng |
| Trang web | Điểm hướng dẫn Fukiya Shimomachi Furatto │ Facebook |
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
