Thời Edo, Shimotsui từng nhộn nhịp với vai trò là cảng ghé của những con thuyền Kitamaebune. Tại đây, dân ca được gọi là “Shimotsui-bushi” đã được hát để tiếp đãi những người đi thuyền Kitamaebune. Shimotsui-bushi lan rộng khắp cả nước với tư cách là một trong những làn điệu dân ca tiêu biểu của Okayama. Cuộc thi toàn quốc Shimotsui-bushi cũng được tổ chức vào tháng 9 hằng năm.
Việc cuộc thi toàn quốc được tổ chức cho thấy Shimotsui-bushi khá nổi tiếng. Tuy nhiên, tình trạng thiếu người kế thừa dân ca đang là vấn đề đáng lo ngại ở nhiều nơi trên khắp Nhật Bản, và Shimotsui-bushi cũng không ngoại lệ.
Lễ hội “Shimotsui Yoiakari” được lên kế hoạch nhằm truyền lại Shimotsui-bushi cho thế hệ tiếp theo sẽ diễn ra vào ngày 5 tháng 10 năm 2024.
Sau đây là phần giới thiệu về “Shimotsui Yoiakari”, một thử thách mới nhằm gìn giữ và truyền lại dân ca.
Thông tin trong bài được cập nhật tại thời điểm đăng bài vào tháng 9 năm 2024. Xin lưu ý rằng thông tin hiện tại có thể đã thay đổi.
“Shimotsui Yoiakari” là gì?
“Shimotsui Yoiakari” là sự kiện sẽ diễn ra vào thứ Bảy, ngày 5 tháng 10 năm 2024.
Lịch sử Shimotsui-bushi được hát tại Shimotsui Yoiakari bắt nguồn từ thời Edo.
Thời ấy, Shimotsui phát triển thịnh vượng với vai trò là cảng ghé của những con thuyền Kitamaebune, nơi diễn ra hoạt động vận chuyển hàng hóa quy mô lớn và giao lưu giữa mọi người. Những con thuyền Kitamaebune đi khắp Nhật Bản cũng là nguồn cập nhật các trào lưu thời bấy giờ. Người ta kể rằng thủy thủ đoàn và cư dân Shimotsui thường xuyên trao đổi thông tin với nhau.
Người ta cho rằng Shimotsui-bushi bắt đầu từ những bài hát thịnh hành được truyền đến nơi đây, rồi được biến tấu theo phong cách Shimotsui và trình diễn trong những buổi tiệc rượu để tiếp đãi thủy thủ đoàn. Shimotsui-bushi dần định hình qua việc tiếp thu các trào lưu mới, rồi trở thành một phần gắn bó với địa phương.
Tại Shimotsui Yoiakari, bạn có thể thưởng thức “điệu múa diễu hành” do các thành viên tình nguyện đã miệt mài luyện tập biểu diễn, cùng hoạt động trải nghiệm Shimotsui-bushi mà ai cũng có thể dễ dàng tham gia mang tên “Cùng nhau hát Shimotsui-bushi”.
Hãy xem hình bên dưới để biết lịch trình của “Shimotsui Yoiakari”.
Trong số những người tham gia điệu múa diễu hành có cả học sinh trung học cơ sở ở Shimotsui. Bạn sẽ được chứng kiến mọi người ở nhiều độ tuổi cùng nhảy Shimotsui-bushi và tiếp nối điệu múa.
Sự kiện diễn ra tại Bảo tàng Đại lý Vận tải biển Shimotsui và Khu bảo tồn phố cổ Shimotsui. Cả hai địa điểm đều còn lưu giữ bầu không khí của một thị trấn ngư dân xưa, nên với tiếng hát và điệu múa Shimotsui-bushi, bạn có thể cảm thấy như được quay ngược thời gian về thời ấy.
Tại đây cũng có các quầy hàng ăn uống, để bạn vừa thưởng thức món ngon lễ hội vừa xem Shimotsui-bushi.
Shimotsui Yoiakari lần đầu tiên được tổ chức trong năm nay. Chúng tôi đã trò chuyện với bà Tsunoto Yukari thuộc Ban tổ chức Shimotsui Yoiakari để tìm hiểu tâm huyết đằng sau sự kiện.
Phỏng vấn bà Tsunoto Yukari
Bà Tsunoto Yukari, người khởi xướng Shimotsui Yoiakari, quê ở Thành phố Tsuyama, tỉnh Okayama. Bà là ca sĩ dân ca từng giành giải nhất tại Cuộc thi toàn quốc Shimotsui-bushi lần thứ 25 tổ chức năm 2010.
Bà Tsunoto kể rằng mình bước chân vào thế giới dân ca năm 18 tuổi, và bài hát đầu tiên được sư phụ dạy chính là Shimotsui-bushi.
Ý tưởng tổ chức Shimotsui Yoiakari bắt nguồn từ đâu?
Tsunoto (lược bỏ kính ngữ)
Tôi rất thích đi du lịch. Từ trước đến nay, tôi đã đi xem các lễ hội trên khắp Nhật Bản cũng như những sự kiện truyền thống gắn bó với từng địa phương.
Đi đến đâu, tôi cũng nhận thấy người kế thừa đang giảm dần trên khắp cả nước, và ngày càng có nhiều địa phương đứng trước nguy cơ mai một các sự kiện truyền thống và văn hóa. Những người giữ vai trò nòng cốt trong việc kế thừa cũng đã lớn tuổi. Họ vẫn cố gắng hết sức trong tình cảnh không biết liệu có thể tiếp tục đến năm sau hay không.
Khi chứng kiến tình hình ấy, tôi bắt đầu tự hỏi: “Vai trò của mình là gì? Rốt cuộc mình có thể làm được điều gì?”. Điều đầu tiên tôi nghĩ đến là truyền lại Shimotsui-bushi, vốn gần gũi với mình nhất, cho thế hệ tiếp theo.
Trên khắp Nhật Bản có nhiều lễ hội nhảy múa trên phố, chẳng hạn như “Owara Kaze no Bon” ở tỉnh Toyama. Lấy cảm hứng từ những lễ hội như vậy, chúng tôi đã lên kế hoạch tổ chức sự kiện lần này, nơi mọi người vừa nhảy vừa diễu hành với Shimotsui-bushi.
Shimotsui có khu bảo tồn phố cổ vẫn lưu giữ bầu không khí của một thị trấn cảng xưa, nên tôi muốn tận dụng khu phố này để mọi người biết đến Shimotsui-bushi.
Khi chia sẻ ý tưởng “Mọi người nghĩ sao nếu nhảy Shimotsui-bushi và diễu hành trên phố?” với cư dân Shimotsui, tôi rất vui khi được mọi người động viên: “Ý tưởng hay đấy”, “Chúng tôi sẽ ủng hộ!”.
Người dân địa phương cũng cảm nhận những vấn đề tương tự phải không?
Tsunoto
Tôi nghĩ rằng người dân Shimotsui vốn sôi nổi và thích không khí náo nhiệt.
Dù vậy, dân số vẫn giảm dần, người trẻ cũng ngày càng ít đi. Tôi nghĩ mỗi người đều đang trăn trở với vấn đề làm sao để duy trì cộng đồng địa phương. Có lẽ vì thế mà mọi người sẵn lòng nghiêm túc lắng nghe ý kiến từ bên ngoài.
Tôi cũng là người từ nơi khác đến, nhưng khi đề xuất Shimotsui Yoiakari, có người đã nói với tôi: “Cảm ơn bạn đã góp phần làm Shimotsui thêm sôi động”. Tôi rất biết ơn và nghĩ: “Thật quý khi mọi người đón nhận với tinh thần như vậy!”.
Tôi chuyên về dân ca, nên muốn góp phần kế thừa văn hóa và truyền thống Shimotsui thông qua dân ca. Tôi nghĩ rằng mỗi người ở từng lĩnh vực đều đang tìm cách giúp Shimotsui trở thành một cộng đồng bền vững.
Lời ca Shimotsui-bushi được truyền lại từ thời Edo. Còn động tác múa có phải cũng là những động tác từ xưa không?
Tsunoto
Lần này, chúng tôi sẽ biểu diễn theo điệu múa được sáng tác khoảng 80 năm trước, cũng là điệu múa cổ nhất còn được lưu truyền. Có lẽ đã có điệu múa từ thời những con thuyền Kitamaebune làm Shimotsui nhộn nhịp, nhưng bản thân các động tác múa không được truyền lại đến ngày nay.
Ngày trước, mỗi khi mọi người tụ họp như trong hội thao ở trường hay lễ hội Bon, họ đều nhảy Shimotsui-bushi. Tuy nhiên, cơ hội nhảy điệu múa này ngày càng ít đi, và cho đến gần đây chỉ còn 5 người biết nhảy thành thạo. Dù đã tạo cơ hội dạy múa, việc duy trì hoạt động ấy vẫn rất khó khăn.
Trong số 5 người có người đã qua đời, cũng có người tuổi cao, chân yếu nên không thể nhảy được nữa. Tôi cảm thấy việc truyền lại điệu múa đã đến lúc cấp bách. Lần này, chúng tôi quyết tâm “phải truyền lại điệu múa một cách trọn vẹn!”, và nhờ những người trong số 5 người vẫn còn khỏe hướng dẫn các động tác. Chúng tôi cũng nhận được lời góp ý cho điệu múa từ những người không còn có thể nhảy được nữa.
Những người đã dìu dắt tôi trong hành trình tìm hiểu Shimotsui-bushi lần lượt qua đời, khiến tôi vừa buồn vừa lo lắng. Vì vậy, tôi sẽ cố gắng học hỏi tất cả những gì có thể ngay lúc này. Tôi sẽ rất vui nếu có thể truyền tải dù chỉ một phần rằng “chúng tôi đã cố gắng hết sức để kế thừa cả điệu múa lẫn lời ca”.
Xin hãy chia sẻ những điểm đáng chú ý của sự kiện lần này.
Tsunoto
Điệu múa Shimotsui-bushi là độc nhất vô nhị, bởi mỗi động tác đều mang một ý nghĩa riêng. Tôi nghĩ đây sẽ là một màn trình diễn quý giá mà bạn chỉ có thể xem tại đây.
Về phần dàn dựng, chúng tôi đặc biệt chú trọng đến andon (đèn lồng giấy). Trong lời ca Shimotsui-bushi có câu “ánh đèn lồng trên phố vẫy gọi”, nên chúng tôi muốn đặt những chiếc đèn lồng để phần nào tái hiện bầu không khí nhộn nhịp của thị trấn cảng thời ấy.
Mọi người nhảy múa dưới ánh đèn lồng, tiếng hát Shimotsui-bushi vang lên khắp nơi… Tôi hy vọng có thể tái hiện một không gian huyền ảo, khiến mọi người cảm thấy như được quay ngược thời gian về Shimotsui ngày xưa, dù chỉ trong một đêm.
Bà mong muốn những ai sẽ đến tham dự?
Tsunoto
Tôi rất mong người dân Shimotsui sẽ đến tham dự. Chúng tôi đã chuẩn bị suốt một thời gian dài, nên có lẽ mọi người sẽ nghĩ: “À, hóa ra họ đã chuẩn bị những thứ này”, “Mọi người đã cố gắng thật nhiều”. Tôi sẽ rất vui nếu mọi người đến cổ vũ và dõi theo chúng tôi.
Ngoài ra, nếu sau khi xem Shimotsui Yoiakari năm nay, có ai muốn tham gia vào năm sau, chúng ta hãy cùng nhau tạo nên sự kiện nhé. Tôi hy vọng qua năm thứ hai, thứ ba và những lần tiếp theo, tình yêu dành cho Shimotsui-bushi sẽ ngày càng sâu đậm.
Tôi nghĩ khi người dân địa phương vui vẻ, tràn đầy sức sống thì mọi người sẽ tự nhiên tìm đến. Tôi mong sự kiện này không phải là nơi thu hút mọi người đến Shimotsui, mà chính những người dân địa phương đang vui vẻ tận hưởng lễ hội sẽ thu hút thêm nhiều người mới.
Xin gửi lời nhắn đến độc giả.
Tsunoto
Tôi nghĩ nhiều người thường hình dung Shimotsui là một thị trấn cảng. Nhưng sức hấp dẫn của Shimotsui không chỉ có vậy. Tôi hy vọng mọi người sẽ cảm nhận được những nét đẹp mới của Shimotsui qua Shimotsui Yoiakari.
Lễ hội lần này chỉ là một bước trên hành trình phổ biến Shimotsui-bushi. Ngay cả khi Shimotsui Yoiakari kết thúc, tôi vẫn muốn tổ chức các buổi tập múa định kỳ để tăng số người tham gia, đồng thời nỗ lực phổ biến lời ca và đàn shamisen.
Tôi muốn nuôi dưỡng thế hệ tiếp theo gắn bó với Shimotsui-bushi. Nếu quan tâm, hãy cùng chúng tôi tiếp nối Shimotsui-bushi nhé.
Hãy đến Shimotsui Yoiakari để chứng kiến sức mạnh tiềm ẩn của chúng tôi!
Lời của tác giả
Trong buổi phỏng vấn, bà Tsunoto kể với chúng tôi: “Ngày xưa, lời ca dân ca thay đổi tùy theo người hát. Cũng có người hát những lời ca ứng tác ngay tại chỗ”. Có lẽ chính nhờ nhiều người tự do thêm thắt, biến tấu trong suốt thời gian dài mà Shimotsui-bushi đã gắn bó với địa phương và được truyền lại qua nhiều thế hệ.
Trong cuộc sống thường ngày, chúng ta hiếm khi có dịp nghe dân ca. Nhưng nếu Shimotsui Yoiakari được tổ chức hằng năm, có lẽ một ngày nào đó Shimotsui-bushi sẽ trở nên gần gũi hơn với mọi người.
Tôi rất mong được xem Shimotsui-bushi trình diễn trong không gian huyền ảo với những chiếc đèn lồng được thắp sáng. Tôi cũng muốn thử tham gia hoạt động “Cùng nhau hát Shimotsui-bushi”, nơi ai cũng có thể góp mặt.
Shimotsui Yoiakari lần đầu tiên được tổ chức trong năm nay. Mời bạn đến tham dự nhé.
Thông tin cơ bản về Shimotsui Yoiakari
| Tên | Shimotsui Yoiakari |
|---|---|
| Ngày tổ chức | Thứ Bảy, ngày 5 tháng 10 năm 2024 Từ 4 giờ chiều đến 8 giờ tối ※ Nếu bị hủy do thời tiết xấu, sự kiện sẽ được dời sang thứ Bảy, ngày 12 tháng 10 |
| Địa điểm | Đường phố thuộc Khu bảo tồn phố cổ Shimotsui・Bảo tàng Đại lý Vận tải biển Shimotsui |
| Trang web | Instagram Shimotsui Yoiakari |
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
