Quê nhà của người thuyết trình luận văn tốt nghiệp, chị Arizuka Sora, là thị trấn Tsurajima, Thành phố Kurashiki.
Khi còn học tiểu học, chị gặp bài thơ của Susukida Kyukin, nhà thơ cũng xuất thân từ thị trấn Tsurajima, và bắt đầu quan tâm đến ông. Chị nghiên cứu về ông từ thời trung học phổ thông đến khi học đại học, rồi hoàn thành luận văn tốt nghiệp vào tháng 1 năm 2024.
Nhờ mối duyên từ việc tham gia các hoạt động cộng đồng của Mizushima Park Management Lab (sau đây gọi là “MPM Lab.”), chị Arizuka đã tổ chức buổi thuyết trình luận văn tốt nghiệp vào ngày 9 tháng 3 năm 2024.
Sau đây là những hình ảnh tại buổi thuyết trình luận văn tốt nghiệp của chị Arizuka, người từng hoạt động tích cực với vai trò cây bút sinh viên đại học cho Kurashiki Tocotoco.
Thông tin trong bài được cập nhật vào thời điểm đăng tải bài viết tháng 6 năm 2024. Xin lưu ý rằng thông tin có thể khác với hiện tại.
Giới thiệu người thuyết trình, chị Arizuka Sora
Xin giới thiệu người thuyết trình, chị Arizuka Sora.
【Thông tin người thuyết trình】
Yêu văn học và âm nhạc. COVID-19 (bệnh vi-rút corona) bùng phát đúng lúc chị thi vào đại học. Dù cuộc sống đại học bắt đầu mà không thể đến trường, chị vẫn bước ra phố và tham gia nhiều hoạt động khác nhau. Chị cũng đóng góp cho các sự kiện thúc đẩy sức sống cộng đồng ở Mizushima. Ngoài ra, trong thời gian học đại học, chị tham gia ban nhạc (chơi trống) và viết bài với tư cách cây bút sinh viên. Sau khi tốt nghiệp, chị đi làm tại quê nhà. Là một “người làm cộng đồng” thuộc thế hệ tiếp nối, chị được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát huy năng lực.
Trích từ tờ rơi buổi thuyết trình luận văn tốt nghiệp “Sự chuyển biến trong thơ của Susukida Kyukin và quan niệm sáng tác thơ”
Susukida Kyukin là ai?
Susukida Kyukin, đề tài luận văn tốt nghiệp của chị Arizuka, là nhà thơ, biên tập viên và nhà tiểu luận xuất thân từ làng Oe-Tsurajima, huyện Asakuchi, tỉnh Okayama (nay là thị trấn Tsurajima, Thành phố Kurashiki).
Trang web của Thành phố Kurashiki giới thiệu về ông như sau:
Ông sinh ngày 19 tháng 5 năm 1877, là con trai trưởng của cha Tokutaro và mẹ Ritsu.
Trích từ “Những nhân vật văn hóa gắn bó với Kurashiki” của Phòng Xúc tiến Văn hóa Thành phố Kurashiki
Gia đình Usuda có nhiều người yêu văn chương qua các thế hệ. Kyukin cũng là cậu bé rất thông minh, ham đọc sách; từ khi học trường tiểu học cấp cao Tsurajima, ông đã gửi thơ văn cho các tạp chí.
Năm 1894, khi 17 tuổi, ông lên Tokyo. Vừa học ở trường tư thục Hán học, ông vừa đọc hết sách Nhật, Trung Quốc và phương Tây tại Thư viện Ueno, tự học là chính. Kiến thức tích lũy trong thời gian này đã định hình văn chương của Kyukin sau này.
Năm 1897, khi 20 tuổi, ông đăng 13 bài thơ dài ngắn với nhan đề “Hoa dày kín, khó thấy” trên tạp chí văn học “Shincho Gekkan” và được đánh giá cao. Đây cũng là lần đầu ông dùng bút danh Kyukin.
Năm 1899, khi mới 22 tuổi, ông xuất bản tập thơ đầu tiên “Botekishu”. Sau đó là “Yuku Haru” năm 1901 và “Shiratamahime” năm 1905. Cùng năm, ông xuất bản “Nijugogen”, tuyển tập có bài thơ “Đứng dưới cây bạch quả”. Là nhà thơ hàng đầu sau Shimazaki Toson, ông đạt đến đỉnh cao của thi đàn thời Minh Trị.
“Giá như ta ở Yamato” ra mắt vào mùa thu năm 1905 được xem là một trong những bài thơ hay nhất và được nhiều người trẻ yêu thích.
Tập thơ “Hakuyokyu” xuất bản năm 1906 tập hợp toàn bộ sáng tác của Kyukin khi ông bước vào thời kỳ chín muồi. Sau đó, ông dần chuyển từ thơ sang văn xuôi, nhưng thành tựu lớn của ông là góp phần phát triển thể thơ mới (thơ theo niêm luật bằng văn ngữ).
Tháng 8 năm 1912, ông vào làm tại Công ty Báo chí Osaka Mainichi. Tùy bút “Chawa” đăng dài kỳ trên báo Mainichi từ năm 1916 được độc giả đón nhận; năm đó ông xuất bản tập tùy bút “Chawa”, tiếp theo là “Ato no Chawa” năm 1918 và “Shin Chawa” năm 1919.
Vốn uyên bác lại có tài kể chuyện, tác phẩm của Kyukin đã cuốn hút đông đảo độc giả.
Trong thời gian này, ông tích cực phát hiện những cây bút mới như Akutagawa Ryunosuke và Kikuchi Kan, góp phần phát triển giới văn học.
Năm 1923, sức khỏe suy yếu khiến ông trên thực tế phải rời Công ty Báo chí Mainichi. Sau đó, ông vẫn tiếp tục sáng tác dù chống chọi với căn bệnh nan y Parkinson. Triệu chứng ngày càng nặng, đến năm 1945, ông trở về ngôi nhà nơi mình từng trải qua thời niên thiếu nhiều cảm xúc và qua đời ở tuổi 68.
Buổi thuyết trình luận văn tốt nghiệp ～ Sự chuyển biến trong thơ của Susukida Kyukin và quan niệm sáng tác thơ
Buổi thuyết trình luận văn tốt nghiệp bắt đầu bằng lời chào của anh Furukawa Akira, đại diện pháp nhân MPM Lab., người đã thân thiết với chị Arizuka từ trước.
Đề tài luận văn tốt nghiệp là “Sự chuyển biến trong thơ của Susukida Kyukin và quan niệm sáng tác thơ”.
Sau khi viết bài phê bình văn học về Susukida Kyukin vào năm cuối trung học phổ thông, chị quyết định nghiên cứu các tác phẩm thơ của ông. Chị theo học Đại học Okayama, nơi có một giảng viên nghiên cứu về Susukida Kyukin và sau này trở thành người hướng dẫn chị.
Do có ít nghiên cứu trước đây về thơ Susukida Kyukin, chị đã phải thử đi thử lại cho đến sát hạn mới có thể hoàn thành đề tài.
4 tác phẩm tiêu biểu được chọn trong luận văn
Trong số nhiều tập thơ, luận văn chọn 4 tập, trong đó có “Hakuyokyu”, được đánh giá là tập hợp những thành tựu thơ ca của Kyukin.
Có thể thấy ông đã thử nghiệm nhiều hình thức khác nhau, chẳng hạn như thể thơ (nhịp điệu…).
| Tập thơ | Khái quát tác phẩm (thể thơ, v.v.) |
|---|---|
| Botekishu | ・Nhịp 7-5 ・Thể tuyệt cú (14 dòng, nhịp 8-6) |
| Yuku Haru | ・Thử nghiệm thể thơ mới ・Thơ 8 dòng của Kyukin, v.v. |
| Nijugogen | ・Thơ dài hơn ・Nhịp 7-5 |
| Hakuyokyu | ・Đa dạng thể thơ ・Luân phiên nhịp 5-7-5 và 7-5-7, ・Luân phiên nhịp 7-5-7 và 5-7-5, v.v. |
Susukida Kyukin từng là nhà thơ nổi tiếng đương thời
Susukida Kyukin được cho là nổi tiếng cả trong giới văn đàn lẫn ngoài xã hội.
- Trong giới văn đàn, Kanbara Ariake, Yosano Tekkan và Maeda Ringai đã công bố những bài thơ chịu ảnh hưởng từ “Đứng dưới cây bạch quả” (trong tập Nijugogen).
- Về mức độ nổi tiếng trong xã hội, ấn bản đầu của “Botekishu” bán hết trong chưa đầy 2 tháng và được tái bản đến lần thứ 3. Ấn bản đầu của “Yuku Haru” bán hết ngay trong ngày phát hành và được tái bản đến lần thứ 4. Đặc biệt, tư liệu còn ghi lại sức hút của bài “Đứng dưới cây bạch quả”, tác phẩm có ảnh hưởng cả trong giới văn đàn.
Sau đây là một số ví dụ tiêu biểu về mức độ nổi tiếng của ông.
Nổi tiếng trong giới văn đàn
Đặc biệt, bài “Đứng dưới cây bạch quả” trong tập Nijugogen của Susukida Kyukin có ảnh hưởng đến Yosano Tekkan. Bài thơ “Bài ca về cây bạch dương đổ” của ông được giới thiệu làm ví dụ.
Có thể nhận ra ảnh hưởng ấy qua cách biểu đạt thơ tương tự và những hình ảnh về núi Nagi, núi Akagi cùng chiến tranh.
Đầu tháng 8 năm 1905, tôi lại đến núi Akagi chơi và gặp trận mưa bão. Sau khi trời quang, tôi nhìn thấy cây bạch dương già đổ bên hồ, lòng dâng lên nỗi buồn bi tráng. Trở về, tôi sáng tác bài thơ này.
Nổi tiếng trong xã hội
Bài thuyết trình cũng giới thiệu sự đón nhận (mức độ nổi tiếng) của “Đứng dưới cây bạch quả” trong công chúng.
Người dân xúc động vì Susukida Kyukin, nhà thơ hàng đầu của quê hương, đã viết về chính vùng đất của họ. Tư liệu còn ghi lại những người khắc một đoạn thơ lên thân cây cổ thụ trong khuôn viên chùa Bodaiji trên sườn núi Nagi, hay nhặt lá cây làm dấu trang cho tập thơ.
Đây là một trong những câu chuyện cho thấy phần nào sự say mê thơ ca mà ngày nay khó lòng hình dung.
Thơ của Kyukin thực sự “sa sút”? ～ Sáng tác thơ của Kyukin sau “Hakuyokyu” ～
Các nghiên cứu trước đây đánh giá rằng thơ của Susukida Kyukin sa sút sau “Hakuyokyu”. Chị Arizuka đặt câu hỏi “Liệu có thực sự sa sút?”, rồi trình bày và tổng hợp các tác phẩm thơ, tùy bút của Kyukin trong giai đoạn sau.
Nhiệt huyết sáng tác thơ của Susukida Kyukin
Các tác phẩm thơ của Susukida Kyukin sau “Hakuyokyu” gồm những tác phẩm sau:
| Tên tác phẩm, năm xuất bản | Nhà xuất bản | Nội dung |
|---|---|---|
| Jujigaito 1908–1909 | 18 bài thơ | |
| Tập thơ “Komoriuta” 1917 | Tomiyamabo | Đề tài mang tính đồng dao Chủ yếu theo nhịp 7-5 Một phần cũng đăng trên tạp chí “Kogai Seikatsu” |
Bài thuyết trình cũng giới thiệu hai tư liệu cho thấy Susukida Kyukin dồn hết tâm huyết vào việc sáng tác thơ.
Qua những hành động và suy nghĩ như “dìm tập thơ xuống dòng sông Arashiyama để dâng lên thủy thần”, “công việc thơ ca phải do một mình mình đảm đương” hay “dù bản thân có mục nát cũng không sao”, ta cảm nhận được quyết tâm phi thường, gần như cuồng nhiệt của ông.
Tôi nhớ hình như vào cuối xuân năm sau, năm 1902. Tôi dâng trọn tập “Yuku Haru” lên thủy thần của dòng Arashiyama, định chôn vùi giấc mơ thời niên thiếu của mình, nên thuê thuyền ra giữa vực sâu sông Hozu. Tôi từng buộc tập thơ bằng những sợi dây đàn cầm đan chéo hình chữ thập, gắn vật nặng bằng đá rồi thả chìm xuống đáy nước.
(Trích “Sau lời bạt”, tập 2, “Toàn tập Susukida Kyukin”)
(Lược đoạn)
Nghĩ lại, ngay từ lúc bắt đầu lên đường đến xứ sở thơ ca, tôi đã đơn độc, chẳng có lấy một người bạn đồng hành. Suốt chặng đường cũng chỉ có một mình. Bởi tôi nghĩ rằng công việc ở xứ sở thơ ca phải do một mình mình đảm đương.
Tư liệu cho biết vào khoảng thời gian xuất bản “Hakuyokyu”, tức khoảng năm 1906, trong thư gửi Yosano Tekkan, Kyukin viết rằng “dù bản thân có mục nát cũng không sao, miễn là phục hưng được từ ngữ cổ”. Ngay cả trong năm kết hôn, ông vẫn dành cho việc sáng tác thơ nhiệt huyết đến vậy.
(Trích tài liệu luận văn tốt nghiệp)
Tổng kết
Từ những điều trên, chị Arizuka đưa ra nhận định và tổng kết như sau:
Các nghiên cứu trước đây cho rằng thơ của Kyukin “sa sút” từ sau thập niên 1900. Trước câu hỏi liệu thơ ông có thực sự sa sút hay không, căn cứ vào tình hình công bố tác phẩm và những ghi chép cho thấy quan niệm sáng tác thơ của Kyukin, có thể thấy rằng ông không hề sa sút mà đã tiếp tục sáng tác thơ với phong cách thay đổi.
Trích từ buổi thuyết trình luận văn tốt nghiệp
Câu hỏi của mọi người dành cho chị Arizuka Sora
Chúng tôi đã trò chuyện với người thuyết trình, chị Arizuka Sora, về lý do chị bắt đầu nghiên cứu Susukida Kyukin. Sau đây cũng xin tổng hợp và giới thiệu các câu hỏi của người tham dự buổi thuyết trình luận văn tốt nghiệp.
Cơ duyên nào đã đưa bạn đến với Susukida Kyukin?
Arizuka (xin phép lược bỏ kính ngữ)
Ở Trường Tiểu học Thành phố Kurashiki Renshima Higashi, nơi tôi từng theo học, hằng năm có tổ chức sự kiện quy tụ học sinh từ các trường tiểu học và trung học cơ sở lân cận để đọc thơ của Susukida Kyukin. Trong các buổi biểu diễn văn nghệ của trường, chúng tôi cũng đọc thơ của ông. Đó là cơ duyên đưa tôi đến với ông.
Vậy là bạn đã có cơ hội tiếp xúc gần gũi với thơ của Susukida Kyukin. Với bạn, sức hấp dẫn trong thơ ông là gì?
Arizuka
Tôi thích âm vang và nhịp điệu của ngôn từ trong thơ Kyukin. Khi đọc, tôi thường nghĩ: “Ngôn từ trong thơ ông có âm vang mà thơ ngày nay không có”.
Nội dung có thể khó hiểu, nhưng thơ ông không chỉ có thể thưởng thức qua nội dung mà còn qua nhiều góc độ khác nhau. Đó là một trong những sức hấp dẫn của thơ ông.
Trong số các bài thơ của Susukida Kyukin, bạn có bài nào yêu thích không?
Arizuka
Lần đầu tiên tôi đọc thơ Kyukin là khi còn học tiểu học. Tôi yêu thích một số bài thơ trong tập “Komoriuta” mà mình đọc khi ấy, đến giờ vẫn còn nhớ. Trong số những bài thơ ngắn, tôi thích bài “Ohayō”.
Còn với những bài thơ dài hơn, tôi không nhớ chúng nằm trong tập thơ nào, nhưng có bài “Koigokoro” trong tuyển tập toàn tập mà tôi đọc hồi học trung học phổ thông. Tôi vẫn nhớ mình đã nghĩ đó là một bài thơ rất đẹp.
Trong quá trình nghiên cứu lần này, có điều gì khiến bạn thấy khó khăn không?
Arizuka
Về cuối đời, Susukida Kyukin bắt đầu viết tùy bút và đã có nhiều nghiên cứu trước đó về mảng này. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây về thơ mà tôi giới thiệu hôm nay còn khá ít. Có lẽ vì thơ tượng trưng của Susukida Kyukin khó hiểu và khó phân tích.
Ban đầu, tôi từng nghĩ sẽ chọn một bài thơ mình quan tâm rồi nghiên cứu sâu để hoàn thành luận văn, nhưng đã trăn trở đến tận phút cuối.
Các nghiên cứu trước đây chủ yếu nắm bắt khuynh hướng thơ theo từng tập thơ, còn tôi không tìm thấy nghiên cứu nào triển khai lập luận xuyên suốt toàn bộ sự nghiệp thơ ca của Kyukin.
Tôi nghĩ việc luận văn tốt nghiệp này xem xét khuynh hướng và đặc điểm thơ theo trình tự thời gian, rồi tổng hợp với cái nhìn bao quát toàn bộ sự nghiệp, là một điều đáng mừng.
Có lẽ câu hỏi này liên quan đến địa vị xã hội của những người được gọi là nhà thơ thời bấy giờ. Bạn nhìn nhận vị thế của Susukida Kyukin khi ấy như thế nào?
Arizuka
Tôi chưa đọc đến mức có thể phân tích các nghiên cứu trước đây viết về vị thế của nhà thơ thời bấy giờ, nhưng nhìn vào những hoạt động của Susukida Kyukin, tôi nghĩ đây không phải là một nghề có địa vị cao.
Chẳng hạn, dù có thể chưa hẳn là chuyện về địa vị xã hội, nhưng có ghi chép rằng khi Kyukin về nhà, gia đình lo lắng vì ông “không đi làm mà chỉ viết thơ”.
Có thể đây không hẳn là vấn đề về vị thế, nhưng xét về đối tượng độc giả mà ông hướng đến, tôi cảm thấy những người yêu văn học là nhóm chính. Susukida Kyukin ra mắt độc giả sau khi bài thơ ông gửi đăng được xuất bản trong mục thơ mới của tạp chí văn học “Shinchō Gekkan”.
Tôi đọc được rằng Goto Chugai, biên tập viên của tạp chí, đã hết lời khen ngợi nội dung bài thơ và nét chữ đẹp của Kyukin, nhờ đó ông có cơ hội ra mắt độc giả. Vì vậy, tôi hình dung ông có lẽ nghĩ rằng: “Không cần được tất cả mọi người yêu thích, chỉ cần chạm đến những ai thực sự đồng cảm”.
Văn học đóng góp cho xã hội như thế nào?
Arizuka
Tôi nghĩ văn học không đóng góp nhiều cho xã hội, đặc biệt là trong thời cận đại.
Nếu nói về thời kỳ này, tôi hình dung người ta viết tiểu thuyết hay văn học không phải vì “muốn giúp ích cho ai đó”, mà là để thể hiện bản thân, rồi tác phẩm được xuất bản và bán chạy.
Nếu thử liên hệ với hiện tại, việc đọc những văn bản do người khác viết có ý nghĩa như một trải nghiệm giúp ta nhìn thấy một thế giới chưa từng biết đến. Vì vậy, tôi nghĩ văn học hẳn có điều gì đó mang lại cho xã hội.
Câu hỏi về đóng góp cho xã hội khá khó, nhưng theo quan điểm cá nhân, văn học là một trong những công cụ giúp ta biết đến những góc nhìn đa dạng ngoài góc nhìn của chính mình.
Lời của tác giả
Thầy Hiramatsu, người đã khuyến khích Arizuka tham gia câu lạc bộ văn học khi cô học lớp 10, cũng đến dự buổi thuyết trình luận văn tốt nghiệp.
Thầy Hiramatsu kể rằng khi ấy, Arizuka đang tham gia câu lạc bộ nhiếp ảnh, thầy đã gợi ý cô: “Em thử viết bài phê bình văn học về thơ của Susukida Kyukin xem sao”.
Thầy Hiramatsu kể rằng khi ấy Arizuka là người “rất yêu văn học” và “luôn tò mò, thấy điều gì cũng thú vị”. Những câu chuyện thầy vui vẻ kể về Arizuka thời trung học phổ thông để lại ấn tượng sâu sắc với tôi.
Người thuyết trình, Sora Arizuka, tốt nghiệp Khoa Nhân văn, Đại học Okayama vào tháng 3 năm 2024 (năm Reiwa thứ 6), rồi tháng 4 bắt đầu làm việc tại một doanh nghiệp trong Thành phố Kurashiki. Hiện cô đang làm việc với tư cách nhân viên công ty.
Sora Arizuka đã biết đến Susukida Kyukin từ khi còn học tiểu học. Tôi mong rằng nghiên cứu về Susukida Kyukin mà cô theo đuổi suốt những năm trung học phổ thông và đại học sẽ tiếp tục được thực hiện và một lần nữa được công bố. Tôi cũng rất vui nếu bài viết này giúp bạn đọc quan tâm hơn đến nhà thơ quê hương Susukida Kyukin.
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
Bài “Đứng dưới cây bạch quả” ở đầu tập được sáng tác sau chuyến đi đến Tsuyama, Sakushu vào tháng 10 năm 1901 để thăm người từng chăm sóc tôi thời niên thiếu. Trong chuyến đi ấy, tôi nhìn thấy một cây bạch quả lớn đứng sừng sững giữa gió ở vùng ngoại ô, và bài thơ này ra đời.