Hơn 100 năm trước, dưới sự bảo trợ của doanh nhân Ohara Magosaburo, họa sĩ sơn dầu Kojima Torajiro vừa sáng tác vừa sưu tầm nhiều tác phẩm hội họa phương Tây, đặt nền móng cho Bảo tàng Nghệ thuật Ohara ngày nay.
Ngày 8 tháng 3 năm 2026, một buổi diễn thuyết giới thiệu những dấu ấn ít được biết đến của ông đã được tổ chức tại Bảo tàng Nghệ thuật Thành phố Kurashiki.
Trong phần diễn thuyết và trò chuyện, các diễn giả đã thảo luận nhiều khía cạnh về cách Torajiro tiếp thu không chỉ hội họa phương Tây mà còn cả những nền văn hóa đa dạng như Ai Cập cổ đại (sau đây gọi là “Ai Cập”) và Trung Quốc, rồi đưa những ảnh hưởng ấy vào hoạt động sáng tác và sưu tầm của mình.
Bài viết ghi lại buổi diễn thuyết, nơi người tham dự được khám phá một khía cạnh ít được biết đến của Torajiro với tư cách là người truyền bá văn hóa khác biệt.
Nội dung trong bài phản ánh thông tin tại thời điểm đăng bài vào tháng 4 năm 2026. Thông tin có thể khác với hiện tại, mong bạn thông cảm.
Về buổi diễn thuyết
Trong nửa đầu buổi diễn thuyết, ông Miura Atsushi, Giám đốc Viện Nghiên cứu Nghệ thuật Ohara kiêm Giám đốc Bảo tàng Nghệ thuật Ohara, chuyên về lịch sử nghệ thuật phương Tây, cùng bà Yamahana Kyoko, Giám đốc Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki và chuyên gia khảo cổ học Ai Cập, đã giới thiệu những khía cạnh ít được biết đến của Kojima Torajiro từ góc nhìn riêng.
Trong nửa sau, ông Kojima Kaitaro, cháu nội của Kojima Torajiro và Giám đốc Bảo tàng Nghệ thuật Kake, cũng tham gia phần thảo luận. Các diễn giả đã sôi nổi trao đổi từ nhiều góc độ về tài năng và cảm quan hiếm có của Torajiro, người kết hợp văn hóa phương Đông và phương Tây.
Những khía cạnh đa dạng của Kojima Torajiro và hình ảnh “người vượt biên giới văn hóa”
Trong bài diễn thuyết, Giám đốc Miura đã định nghĩa lại Torajiro là “người vượt biên giới văn hóa”, vượt ra ngoài khuôn khổ của một “họa sĩ” đơn thuần hay một “nhà sưu tầm” xây dựng bộ sưu tập cho Bảo tàng Nghệ thuật Ohara.
Torajiro không chỉ là họa sĩ mà còn có nhiều vai trò như nhà thiết kế, nhiếp ảnh gia và nghệ nhân gốm sứ; ông là một nhà sáng tạo đa lĩnh vực theo cách gọi ngày nay. Ông đi khắp nơi trên thế giới, từ phương Tây (Bỉ và Pháp) đến Trung Quốc, Triều Tiên, Ai Cập, rong ruổi từ Đông sang Tây, đồng thời đưa nhiều nền văn hóa đa dạng vào hoạt động sáng tác của mình.
Du học làm thay đổi ông thành “họa sĩ ánh sáng” với lối thể hiện độc đáo
Phong cách hội họa của Torajiro chịu ảnh hưởng từ thời gian du học châu Âu, đặc biệt là chủ nghĩa Luminism ở Bỉ (cách thể hiện ánh sáng gần với trường phái Tân ấn tượng). Từ gam màu tối trước khi du học, ông đã thay đổi ngoạn mục thành “họa sĩ ánh sáng” với những sắc màu tươi sáng.
Như có thể thấy trong tác phẩm tiêu biểu “Cô gái Bỉ mặc kimono”, ông kết hợp kỹ thuật hội họa phương Tây với trang phục kimono Nhật Bản. Người ta cho rằng ông không đơn thuần bắt chước trào lưu Nhật Bản đang thịnh hành ở nước ngoài thời bấy giờ, mà còn thể hiện góc nhìn độc đáo của một người Nhật.
Chủ nghĩa Nhật Bản
Thuật ngữ chỉ sự yêu thích Nhật Bản và ảnh hưởng của nghệ thuật Nhật Bản, thịnh hành ở châu Âu, chủ yếu là Pháp, từ nửa sau thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20. Trào lưu này có ảnh hưởng lớn đến các nghệ sĩ trường phái Ấn tượng.
Buổi diễn thuyết cũng đề cập đến triển lãm đặc biệt “Hành trình đến với những kiệt tác thuộc bộ sưu tập Bảo tàng Nghệ thuật Ohara – Giấc mơ của Torajiro”, được tổ chức tại Bảo tàng Nghệ thuật Kosetsu Nakanoshima (Thành phố Osaka) đến hết Chủ nhật, ngày 29 tháng 3 năm 2026. Ngoài những kiệt tác trong bộ sưu tập Bảo tàng Nghệ thuật Ohara do Torajiro sưu tầm, triển lãm còn trưng bày nhiều tác phẩm do chính Torajiro sáng tác.
Giám đốc Miura cho biết trong số đó, tác phẩm “Ánh sáng mùa xuân”, khắc họa dê và hoa mơ bằng những nét vẽ tươi sáng, rất được khách tham quan yêu thích.
Cái nhìn sâu sắc về nền văn minh phương Đông cổ đại và những bản sao tinh xảo
Giám đốc Yamahana giới thiệu rằng ngay cả trước khi trực tiếp đến Ai Cập, Torajiro đã chủ động đưa các họa tiết của phương Đông cổ đại vào những sáng tác của mình.
Trên chiếc kimono tsukesage do Torajiro thiết kế năm 1915 có hình phù điêu Assyria, nhân vật phong cách La Mã và chữ tượng hình Ai Cập được sao chép chính xác đến mức có thể giải mã. Những chi tiết này cho thấy trí nhớ thị giác và khả năng miêu tả phi thường của Torajiro.
Trên chiếc kimono này, “thế giới phương Tây” và “thế giới phương Đông” được thể hiện đối xứng ở hai bên mặt trời. Những họa tiết đã nhắc đến ở trên được thiết kế theo hình ảnh phương Tây (Ai Cập, La Mã và Lưỡng Hà).
Các họa tiết phương Đông còn có Garuda của Indonesia (tương ứng với Karura ở Nhật Bản) và trâu nước, loài vật được dùng trong nông nghiệp khắp châu Á.
“Sự giao thoa giữa văn minh Đông và Tây” trong kiến trúc, trang trí
Xưởng vẽ cũ của Torajiro, “Muisonso”, hiện vẫn còn ở Sakazu, Thành phố Kurashiki.
Ngôi nhà kiểu Nhật “Muidō” bên trong kết hợp hài hòa giữa sư tử và hoa sen phong cách Ai Cập, hoa văn phong cách Hồi giáo cùng các yếu tố Trung Hoa.
Giám đốc Yamahana cho biết những họa tiết trang trí này không chỉ là sự bắt chước, mà được Torajiro biến tấu theo cảm quan riêng, chú trọng đến “tính đối xứng” và “hoa văn lặp lại”. Đây là tác phẩm kết hợp văn minh Đông-Tây trên đất Nhật Bản.
Sự giao lưu văn hóa Đông-Tây và hành trình tìm kiếm sắc “đỏ”
Trong buổi thảo luận có sự tham gia của ông Kojima Kaitaro, các diễn giả cho biết Torajiro không chỉ mang văn hóa phương Tây về Nhật Bản, mà còn nhìn nhận lại ảnh hưởng của vẻ đẹp phương Đông đối với phương Tây, chẳng hạn như chủ nghĩa Nhật Bản, rồi đưa những ảnh hưởng ấy trở lại Nhật Bản. Đó là một “quá trình giao lưu hai chiều”.
Một ví dụ được nêu ra là ảnh hưởng của đồ gốm sứ phương Đông đối với các nghệ sĩ Art Nouveau phương Tây. Giám đốc Miura và ông Kojima Kaitaro cũng thảo luận về việc Torajiro thực sự đã mang những tác phẩm ấy về Nhật Bản.
Các diễn giả cũng nhận xét rằng sắc “đỏ” đầy ấn tượng xuất hiện xuyên suốt trong các tác phẩm và bộ sưu tập của Torajiro. Họ đưa ra nhiều suy đoán về nguồn gốc cảm quan màu sắc của ông, trong đó có ảnh hưởng của màu đỏ Nhật Bản, bengara, được khai thác tại Nariwa-cho, Thành phố Takahashi, quê hương ông, cũng như hiểu biết sâu rộng của ông về kỹ thuật nhuộm.
Cuối cùng, mọi người cùng thống nhất rằng để làm sáng tỏ toàn diện về Torajiro, cần có cách tiếp cận tổng hợp với sự tham gia của các chuyên gia trong nhiều lĩnh vực như mỹ thuật phương Tây, khảo cổ học và gốm sứ; tiềm năng của ông vẫn còn sâu rộng và chưa được khám phá hết.
Lời của tác giả
Qua buổi diễn thuyết, tôi cảm thấy một khía cạnh mới của Kojima Torajiro đã được làm sáng tỏ, bên cạnh hình ảnh họa sĩ tranh sơn dầu phương Tây và nhà sưu tập vốn được nhiều người biết đến.
Trong đó, điều khiến tôi đặc biệt chú ý là tình cảm ông dành cho quê hương, thị trấn Nariwa thuộc Thành phố Takahashi.
Tôi rất thích giả thuyết rằng màu đỏ mà Torajiro yêu thích có thể chịu ảnh hưởng từ “màu đỏ Nhật Bản” được tạo nên bởi bengara khai thác tại thị trấn Nariwa.
Ngoài ra, về hình tượng Garuda (Karura) được thiết kế trên kimono, tôi cảm nhận được mối liên hệ với Sarutahiko-no-Mikoto, nhân vật xuất hiện trong “Bitchu Kagura” — loại hình nghệ thuật dân gian bắt nguồn từ chính thị trấn Nariwa.
Sarutahiko-no-Mikoto là vị thần nổi bật với chiếc mặt nạ màu đỏ, được cho là hình mẫu ban đầu của tengu. Trong lúc lắng nghe, tôi đã không ngừng tưởng tượng về khả năng vị thần này có liên hệ với Karura, vốn được cho là hình mẫu ban đầu của karasu-tengu.
Tôi mong rằng trong thời gian tới, những khía cạnh chưa được biết đến của Torajiro với tư cách là một “người vượt qua biên giới văn hóa” sẽ được làm sáng tỏ từ nhiều góc nhìn.
Thông tin cơ bản về “Kojima Torajiro, từ Tây sang Đông — kể về hành trình xuyên suốt thời đại”
| Tên | Kojima Torajiro, từ Tây sang Đông — kể về hành trình xuyên suốt thời đại |
|---|---|
| Ngày tổ chức | Ngày 8 tháng 3 năm 2026 (Chủ nhật) 3 giờ chiều–4 giờ 30 chiều |
| Địa điểm | Hội trường Bảo tàng Nghệ thuật Thành phố Kurashiki |
| Phí tham dự (đã gồm thuế) | Miễn phí |
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
