Nghệ nhân gốm Tsuneki Naoto 〜 Từ miền Bắc đến Thành phố Asakuchi: đồ gốm Bizen dùng hằng ngày, ra đời từ cảm quan tự do

Bizen-yaki là một nghề thủ công truyền thống tiêu biểu của tỉnh Okayama.
Ngoài Thành phố Bizen, nơi tập trung nhiều lò gốm, quanh Khu phố Lịch sử Bikan ở Kurashiki cũng có nhiều cửa hàng chuyên bán các sản phẩm đa dạng, từ đồ dùng ăn uống đến bình cắm hoa.

Tsuneki Naoto, một nghệ nhân gốm hoạt động tại Thành phố Asakuchi, cũng là một trong những người làm Bizen-yaki. Sau 14 năm làm gốm tại Thành phố Furano, Hokkaido, từ năm 2001 đến năm 2015, ông chuyển đến Thành phố Asakuchi vào năm 2016.

Chúng tôi đã trò chuyện với ông về sự nghiệp đặc biệt, từ việc chuyển từ Thành phố Furano đến Thành phố Asakuchi và dựng lò nung hang, cũng như tâm huyết với cách làm Bizen-yaki độc đáo, không bị bó buộc trong khuôn khổ truyền thống.

Nghệ nhân gốm Tsuneki Naoto

Tsuneki Naoto quê ở Thành phố Kurashiki, hiện là nghệ nhân gốm hoạt động tại Thành phố Asakuchi.

Gia đình ông điều hành “Cửa hàng gốm Tsuneki” ở Khu phố Lịch sử Bikan. Từ nhỏ, ông đã lớn lên gần gũi với các sản phẩm gốm, trong đó có Bizen-yaki, và những nghệ nhân gốm.

Sau khi tốt nghiệp đại học và trải qua thời gian làm nhân viên công ty, ông bước vào thế giới Bizen-yaki.
Sau thời gian học nghề, nhờ một mối duyên, năm 2001 ông bắt đầu hoạt động độc lập với tư cách nghệ nhân gốm tại Thành phố Furano, Hokkaido, nơi ông từng lưu trú dài ngày khi còn là sinh viên. Từ đó đến năm 2015, ông làm gốm trong 14 năm, lấy Thành phố Furano làm căn cứ hoạt động.

Sau đó, năm 2016, ông trở về quê nhà tỉnh Okayama.
Cuộc gặp gỡ với một bất động sản phù hợp để làm gốm là yếu tố quyết định khiến ông chuyển đến Thành phố Asakuchi.

Từ đó, ông dựng một lò nung hang bên cạnh ngôi nhà cổ 11 phòng ngủ kiêm xưởng làm việc, nơi ông sinh sống và làm việc, rồi nung các tác phẩm khoảng 1–2 lần mỗi năm.

Bên cạnh đó, ông tiếp tục các hoạt động tạo cơ hội giao lưu giữa người làm và người mua, chẳng hạn như tổ chức triển lãm cá nhân ở nhiều nơi như Tokyo và Sapporo, hay tham gia sự kiện chợ “Umi no Ichi” tại xưởng nghệ thuật dùng chung “Share Atelier Umi no Kosha” ở Thành phố Kasaoka.

Những mối duyên được vun đắp ở miền đất phương Bắc và phong cách làm gốm độc đáo

Phong cách làm gốm của ông Tsuneki vừa trân trọng kỹ thuật truyền thống của Bizen-yaki, vừa không bị bó buộc bởi những khuôn khổ ấy và tiếp nhận những giá trị mới.

Trong đó có những trải nghiệm đa dạng ở Furano.

Quán cà ri nổi tiếng khơi nguồn cho quyết định chuyển đến Furano

Trước khi trở thành nghệ nhân gốm, ông Tsuneki từng làm thêm phụ bếp tại “Yuiga Dokuson”, một quán cà ri nổi tiếng ở Furano. Những trải nghiệm tại đây ảnh hưởng đến hoạt động làm gốm hiện nay của ông, góp phần tạo nên những chiếc bát đĩa giúp món ăn trông hấp dẫn hơn với màu sắc tươi sáng.

Người chủ quán Yuiga Dokuson khi ấy là người sau này đã tạo cơ hội để ông Tsuneki chuyển đến Furano và bắt đầu hoạt động độc lập với tư cách nghệ nhân gốm. Ông ấy rất giỏi làm mọi người vui vẻ.

Ông Tsuneki kể rằng tinh thần ấy cũng là động lực để ông đảm nhiệm vị trí trưởng ban tổ chức trong nhiều năm tại sự kiện thủ công “Chợ sáng tạo Furano”, nơi ông tham gia trong thời gian sống ở Furano.

Có vẻ như việc ông vẫn tham gia các sự kiện ở nhiều nơi đến nay chịu ảnh hưởng từ những gì ông học được về góc nhìn của ban tổ chức và niềm vui khi tổ chức sự kiện trong thời gian ở Furano.

Chuẩn bị củi và đốt lò

“Lò nung hang” mà ông Tsuneki sử dụng là loại lò gốm truyền thống dùng củi làm nhiên liệu. Trong khi nhiều nghệ nhân mua củi từ các nhà cung cấp, ông Tsuneki tự tay làm củi từ gỗ nguyên liệu, tận dụng kinh nghiệm có được trong thời gian ở Furano.

Ở Furano không có đơn vị bán củi, nên ông buộc phải tự tìm nguồn củi. Hơn nữa, Hokkaido không có thông đỏ (akamatsu) dùng trong Bizen-yaki, nên ông dùng thông Larix (karamatsu) thay thế để làm củi. Việc học cách sử dụng cưa máy và máy chẻ củi khi ấy đã giúp ông tiếp tục tự làm củi đến nay.

Sau khi chuyển đến Thành phố Asakuchi, ông tìm nguồn gỗ thông đỏ nguyên liệu từ tỉnh Hiroshima và tiếp tục tự làm củi như thời ở Furano. Mỗi lần đốt lò cần dùng khoảng 5 tấn củi, nên công đoạn làm củi kéo dài khoảng một tháng.

Sáng tác qua quá trình tích lũy “giả thuyết và kiểm chứng”

Người ta thường nghĩ rằng trong thế giới gốm sứ, “kinh nghiệm tích lũy nhiều năm” rất quan trọng, nhưng cách tiếp cận của ông Tsuneki lại vô cùng khoa học. Từ kinh nghiệm học chuyên ngành hóa học tại Khoa Kỹ thuật, Đại học Ehime, ông vận dụng “tư duy khoa học tự nhiên” dựa trên thực nghiệm.

Một trong những ví dụ tiêu biểu nhất là “đốt lò”. Ngay cả trong môi trường khó kiểm soát nhiệt độ như lò nung hang, ông vẫn quản lý nhiệt độ một cách logic hết mức có thể.

Thông thường, ông theo dõi mức tăng nhiệt độ ổn định bằng nhiệt kế kỹ thuật số đặt bên cạnh lò. Ở công đoạn cuối, khi tăng nhiệt độ bên trong lò, ông dùng nhiệt kế dùng một lần (nón Seger) và mẫu màu tự làm (mẫu thử) để xác định chính xác khoảng nhiệt độ mong muốn.

Sau đó, ông đánh giá tổng hợp mức độ tan chảy của tro, độ chín của mặt cắt và các yếu tố khác rồi dập lửa.

Cách nghĩ này cũng được áp dụng vào việc “truyền tải” sau khi tác phẩm hoàn thành.
Ông xem các sự kiện ở nhiều nơi mà mình thường xuyên tham gia là “nơi quan sát cố định”, thu thập dữ liệu về loại đồ gốm mà khách tham quan tìm kiếm, rồi dùng làm phản hồi cho những tác phẩm tiếp theo.

Đây là cách sáng tác áp dụng trực tiếp quy trình “giả thuyết, thực hiện, kết quả, phân tích” trong thực nghiệm, và cũng là một trong những nét đặc trưng nổi bật trong hoạt động làm gốm của ông Tsuneki.

Làm đồ gốm “dùng trong cuộc sống sẽ thấy vui hơn một chút”

Bizen-yaki do ông Tsuneki làm ra không phải là đồ trang trí để ngắm, mà được tạo tác với mục đích sử dụng như vật dụng trong cuộc sống.

Chẳng hạn, đồ gốm là “vật dụng giúp món ăn trông ngon mắt hơn”, và sắc cam tươi sáng với những mảng đậm nhạt đặc trưng cũng là kết quả của việc ông tìm ra màu sắc giúp món ăn nổi bật.

Ông cũng chú ý đến sự tiện dụng khi dùng hằng ngày và chia sẻ rằng luôn cố gắng làm đồ gốm mỏng.

Bạn có thể trực tiếp xem và mua tác phẩm của ông Tsuneki tại xưởng ở Thành phố Asakuchi cũng như tại “Cửa hàng gốm Tsuneki” ở Khu phố Lịch sử Bikan, nơi gia đình ông sinh sống.

Chúng tôi đã trò chuyện với Tsuneki Naoto về lý do chuyển đến Thành phố Asakuchi và tâm huyết của ông với việc làm Bizen-yaki.

Thông tin cơ bản về nghệ nhân gốm Tsuneki Naoto

Tên	Nghệ nhân gốm Tsuneki Naoto
Địa chỉ	849-2 Jitojo, Kamogata-cho, Thành phố Asakuchi
Liên hệ	Điện thoại/Fax: 0865-44-3309 ​Di động: 090-9758-6162​
Bãi đỗ xe	Có
Giờ mở cửa	Đôi khi không có mặt, vui lòng liên hệ trước khi đến
Ngày nghỉ	Nghỉ không cố định
Phương thức thanh toán	Tiền mặt Thẻ tín dụng QUICPay
Trang web	Nghệ nhân gốm Tsuneki Naoto

Nhận những bài viết được Kurashiki Tocotoco tuyển chọn qua LINE