Nghệ nhân gốm Tsuneki Naoto 〜 Từ miền Bắc đến Thành phố Asakuchi: đồ gốm Bizen dùng hằng ngày, ra đời từ cảm quan tự do

Phỏng vấn nghệ nhân Tsuneki Naoto

Chúng tôi đã trò chuyện với nghệ nhân Tsuneki Naoto về lý do chuyển đến Thành phố Asakuchi và tâm huyết với nghề làm gốm Bizen.

Xin ông cho biết lý do chuyển từ Thành phố Furano, Hokkaido đến Thành phố Asakuchi, tỉnh Okayama.

Tsuneki (lược bỏ kính ngữ)

Từ năm 2001, tôi sử dụng Trường Tiểu học Yamabe số 2 cũ ở khu Yamabe, Thành phố Furano làm xưởng sáng tác. Tuy nhiên, do chính sách của thành phố sở hữu tòa nhà cùng nhiều lý do khác, đến năm 2015, tôi bắt đầu cân nhắc việc chuyển đi.

Tình cảnh bấp bênh khi “không biết năm sau có thể đốt lò hay không” là bước ngoặt quyết định khiến tôi cân nhắc chuyển nơi ở.

Ngay từ đầu, tôi đã tính chuyển về tỉnh Okayama, quê hương mình. Ngoài ra, đất sét bị đóng băng sẽ cản trở việc làm gốm, nên tôi muốn tìm một nơi có khí hậu ấm áp, ít lo bị đóng băng quanh năm. Vì vậy, tôi tìm nhà ở phía nam tỉnh Okayama, ven biển Seto, nơi ít tuyết và không quá xa Thành phố Kurashiki (nơi bố mẹ tôi sống), bao gồm cả Thành phố Asakuchi.

Trong lúc tìm nhà, tôi tình cờ thấy một ngôi nhà cổ 11 phòng ngủ, phòng khách và bếp ở Thành phố Asakuchi, đáp ứng hoàn hảo các điều kiện để tiếp tục làm gốm. Khi đó tôi vẫn sống ở Furano nên đã liên hệ với bố mẹ ở Kurashiki, nhờ họ đến xem nhà. Sau đó, bố mẹ gửi cho tôi rất nhiều ảnh.

Qua ảnh, tôi thấy ngoài nhà chính 11 phòng còn có hai nhà kho, và khoảng sân giữa nhà kho với nhà chính đủ rộng để xoay xe. Tôi nhận ra có thể đặt lò nung kiểu hang trong khoảng sân này, đồng thời 11 phòng cũng đủ để làm xưởng trong nhà chính. Tất nhiên, nơi đây cũng có thể làm chỗ ở, nên tôi có thể gộp nhà ở, xưởng và không gian trưng bày tác phẩm vào cùng một nơi.

Sau đó, tôi cũng đến tận nơi xem nhà, rồi chuyển đến nơi ở hiện tại vào năm 2016 và xây lò nung kiểu hang vào năm 2017, tiếp tục làm gốm như thời còn ở Furano.

Xin ông chia sẻ về tâm huyết dành cho lò nung kiểu hang và sức hấp dẫn của nó.

Tsuneki

Lò nung kiểu hang có cấu tạo khác với lò nung leo dốc, loại lò phổ biến để làm gốm Bizen.
Trong khi lò nung leo dốc được chia thành nhiều buồng nhỏ, lò nung kiểu hang có cấu trúc như một đường hầm hình ống kéo dài đến tận ống khói.

Trong lò nung kiểu hang, lửa và khói chảy như dòng sông từ cửa lò đến ống khói. Vì vậy, nơi khói tác động mạnh (phía cửa lò) sẽ có màu đậm, còn nơi khói ít tác động (phía ống khói) sẽ có màu nhạt. Sự tương phản màu sắc tự nhiên này chính là điểm hấp dẫn lớn nhất.

Với lò nung leo dốc truyền thống, để khói ngấm kỹ vào sản phẩm, màu sắc thường trở nên trầm và đậm, như nâu sẫm hoặc xám.

Tôi nghĩ những màu này hợp với bình cắm hoa, nhưng vì sắc thái trầm nên không hợp lắm với đồ dùng ăn uống. Nếu hạn chế khói và nung ở nhiệt độ thấp hơn một chút, sản phẩm sẽ có sự tương phản giữa màu nâu và cam với bề mặt ít bóng, tạo nên đồ dùng ăn uống giúp món ăn trông hấp dẫn hơn.

Ngoài ra, lò nung leo dốc cần nhiều người cùng làm, còn lò nung kiểu hang chỉ cần tôi và thêm một người nữa là có thể đốt lò. Thời còn ở Furano, chú của vợ tôi, người rất hứng thú với việc đốt lò, thường cùng tôi làm việc này.

Sắp xếp vị trí các món đồ gốm cũng là yếu tố quan trọng khi sử dụng lò nung kiểu hang. Món đồ đặt phía trước đóng vai trò như một “tấm lọc”, tạo nên bóng đổ và hoa văn phức tạp trên những món đồ phía sau.

Vào ngày cuối cùng đốt lò, chúng tôi lần lượt cho củi vào qua sáu hàng lỗ bên hông, đưa lửa vào để điều chỉnh độ chín của toàn bộ lò.

Tôi được biết ngoài gốm Bizen, ông còn làm đĩa gratin. Sản phẩm này như thế nào?

Tsuneki

Đĩa gratin ra đời để đáp ứng mong muốn của khách hàng thời tôi còn ở Furano: “Gốm Bizen có thể dùng trực tiếp trên lửa không?”

Gốm Bizen thông thường có mật độ cao do co rút nhiều khi nung, nên sẽ nứt nếu bị làm nóng đột ngột. Còn đĩa gratin được làm từ một loại “đất dùng làm nồi đất” khác.

Đĩa gratin thông thường được nung đồng đều trong lò điện hoặc lò gas, còn điểm đặc biệt của chiếc đĩa này là được nung bằng củi trong lò nung kiểu hang.

Tro củi rơi ngẫu nhiên lên đồ gốm, tạo nên sắc độ chuyển màu khác nhau ở từng chiếc. Khác với đồ gốm thông thường, vốn đòi hỏi khả năng tái tạo đồng nhất như “sản phẩm công nghiệp”, sức hấp dẫn lớn của sản phẩm này là có thể thưởng thức những biến đổi đặc trưng của lò nung củi.

Ở tỉnh Okayama, người ta ít nghĩ đến việc trộn loại đất sét khác vào đất làm gốm Bizen để nung. Nhưng chính nhờ từng sống trong môi trường tự do ở Hokkaido mà sản phẩm ăn khách này đã ra đời.

Ông cũng làm nhiều tác phẩm hình động vật nhỉ.

Tsuneki

Vì nuôi chó nên ban đầu tôi chỉ làm tượng chó.
Sau đó, khi đáp ứng các yêu cầu của khách tại những sự kiện, tôi dần mở rộng mẫu mã với các bộ sưu tập con giáp, động vật sở thú và vật nuôi trong trang trại.

Với tượng chó, khách có thể gửi ảnh chú chó cưng để tôi làm tác phẩm giống với chú chó đó. Tôi cũng nhận đặt làm theo yêu cầu với dòng “Chú chó nhà tôi”. Nhân tiện, tôi dự định mang các tác phẩm được đặt làm đến triển lãm cá nhân tổ chức tại Tokyo vào tháng 6 năm 2026.

Cuối cùng, ông có lời nhắn nào dành cho độc giả không?

Tôi nhìn nhận công việc làm gốm của mình không hẳn như một “người thầy dạy gốm”, mà giống như “mở rộng từ một cửa hàng bán đồ linh tinh”. Nghe đến gốm Bizen, có thể mọi người sẽ cảm thấy hơi khó tiếp cận, nhưng điều tôi hướng đến chỉ là những món đồ gốm dùng hằng ngày khiến mọi người cảm thấy “dùng trong cuộc sống thường ngày sẽ vui hơn một chút”.

Càng sử dụng và rửa nhiều, bề mặt gốm Bizen càng được mài nhẵn, độ bóng tăng dần và sự tương phản màu sắc cũng rõ nét hơn. Mong mọi người hãy tận hưởng cả sự thay đổi của đồ gốm trong cuộc sống hằng ngày.

Mời mọi người ghé thăm xưởng của tôi ở Thành phố Asakuchi. Tôi rất mong được gặp mọi người, để mọi người trực tiếp chạm vào đồ gốm và trò chuyện cùng nhau.

Tôi không mong gì hơn việc những món đồ gốm của mình góp phần làm cho bữa ăn hằng ngày của mọi người thêm phong phú dù chỉ một chút.

Lời của tác giả

Trong lần đến Tsuneki Tea Shop để thực hiện bài viết trước đây, chúng tôi được biết một người họ hàng của chủ tiệm là nghệ nhân gốm Bizen đang hoạt động tại Thành phố Asakuchi. Sau đó, chúng tôi gặp ông Tsuneki tại sự kiện “Umi no Ichi” tổ chức vào tháng 4 năm 2026, và cuộc gặp ấy đã dẫn đến buổi phỏng vấn này.

Thành phố Asakuchi, nơi ông Tsuneki hiện đặt xưởng, cũng là nơi nhà biên kịch Sō Kuramoto, tác giả bộ phim truyền hình kinh điển “Từ miền Bắc”, lấy bối cảnh ở Furano, từng sơ tán trong thời chiến.

Thời sinh viên, tôi cũng từng ở dài ngày tại Thành phố Furano và làm thêm ở một trang trại dưa lưới tại khu Yamabe. Dù làm nghề khác nhau—ông Tsuneki làm gốm, còn tôi từng làm ở quán cà ri và trang trại—tôi vẫn đồng cảm với những câu chuyện của ông. Được nghe những câu chuyện rất địa phương cũng là một trải nghiệm quý giá trong chuyến phỏng vấn này.

Từ Furano đến Asakuchi, hành trình lập nghiệp độc lập và chuyển nơi ở của ông Tsuneki dường như vừa là ngẫu nhiên, vừa là tất yếu. Mong rằng những món gốm Bizen dùng hằng ngày, mang vẻ đẹp hữu dụng được vun đắp trên miền đất phương Bắc, sẽ tiếp tục mang niềm vui và sắc màu đến với cuộc sống của những người sử dụng.

Thông tin cơ bản về nghệ nhân gốm Tsuneki Naoto

Tên	Nghệ nhân gốm Tsuneki Naoto
Địa chỉ	849-2 Jitojo, Kamogata-cho, Thành phố Asakuchi
Liên hệ	Điện thoại/Fax: 0865-44-3309 ​Di động: 090-9758-6162​
Bãi đỗ xe	Có
Giờ mở cửa	Đôi khi không có mặt, vui lòng liên hệ trước khi đến
Ngày nghỉ	Nghỉ không cố định
Phương thức thanh toán	Tiền mặt Thẻ tín dụng QUICPay
Trang web	Nghệ nhân gốm Tsuneki Naoto

Nhận những bài viết được Kurashiki Tocotoco tuyển chọn qua LINE