Khu phố Lịch sử Bikan là nơi lưu giữ đến ngày nay khung cảnh phố xá hài hòa giữa những dinh thự tường trắng còn lại từ thời Edo và các công trình kiến trúc phương Tây.
Những khu phố như Khu phố Lịch sử Bikan từng hiện diện phổ biến ở Nhật Bản trước chiến tranh, nhưng dần biến mất khi đất nước bước vào thời kỳ tăng trưởng kinh tế cao sau chiến tranh. Trong bối cảnh đó, năm 1968, Kurashiki đã đi đầu cả nước khi ban hành “Quy định bảo tồn cảnh quan truyền thống Thành phố Kurashiki”, lựa chọn gìn giữ (bảo tồn) khu phố này.
Tuy nhiên, Khu phố Lịch sử Bikan không phải là “khu phố đóng băng những thứ cũ kỹ”. Nơi đây tiếp nhận những điều mới mẻ phù hợp với thời đại, không chỉ có các hoạt động du lịch mà còn là “khu phố vẫn đang sống”, nơi cư dân sinh sống.
“Cùng tìm hiểu lịch sử Khu phố Lịch sử Bikan” được tổng hợp bởi Toi Kengo, đại diện pháp nhân của Hiệp hội pháp nhân phổ thông Haretoco, dựa trên nội dung báo cáo và tài liệu trình chiếu của ông Yamamoto Taro thuộc Phòng Sắp xếp Tư liệu Lịch sử, Thành phố Kurashiki và ông Fujiwara Noriyoshi thuộc Hội đồng Giáo dục Thành phố Kurashiki tại buổi học về Khu phố Lịch sử Bikan do nhóm tự nguyện “Câu lạc bộ Du hành Thời gian của Thị trấn này” tổ chức trong năm tài chính 2025, đồng thời có tham khảo các cuộc thảo luận của thành viên câu lạc bộ.
Bài viết được thực hiện với mong muốn thông qua việc học hỏi dựa trên những kết quả nghiên cứu thu được từ việc tìm hiểu tư liệu lịch sử, độc giả có thể hiểu những sự kiện lịch sử và truyền thuyết (cách diễn giải) liên quan đến Khu phố Lịch sử Bikan, đồng thời có nền tảng để tìm hiểu lịch sử nơi đây.
Nội dung được ghi trong bài là thông tin tại thời điểm bài viết đăng vào tháng 7 năm 2026. Xin lưu ý rằng thông tin có thể khác với hiện tại.
Lời nhắn từ Ohara Akane, đại diện “Câu lạc bộ Du hành Thời gian của Thị trấn này”
Khu phố Lịch sử Bikan đã vun đắp nên những câu chuyện phong phú đặc trưng của nơi đây, qua bao lớp đời sống và sinh hoạt của người dân chồng chất lên nhau như các tầng địa chất.
Đằng sau những câu chuyện hấp dẫn ấy còn có nhiều truyền thuyết và cách diễn giải khác nhau.
Thay vì phủ nhận những điều đó, chúng tôi nghĩ rằng việc cẩn thận lần theo những sự kiện lịch sử làm nền tảng cho các câu chuyện cũng có thể giúp chúng ta cảm nhận vùng đất này sâu sắc hơn.
Chúng tôi mong muốn chia sẻ những sự kiện đã được tích lũy theo thời gian dưới hình thức để càng nhiều người càng dễ tiếp cận. Hy vọng điều đó sẽ góp phần khơi nguồn sáng tạo và các hoạt động mới cho những người yêu mến vùng đất này.
Chúng tôi rất vui nếu bài viết này góp phần làm phong phú thêm mối gắn kết của mỗi người với Khu phố Lịch sử Bikan.
Định nghĩa Khu phố Lịch sử Bikan
Trong bài viết này, “Khu phố Lịch sử Bikan” được định nghĩa là khu vực được chính phủ lựa chọn làm Khu bảo tồn các nhóm công trình kiến trúc truyền thống ven sông Kurashiki, Thành phố Kurashiki (Khu phố Bikan loại 1; khu vực có nền màu “xanh lam” trong hình bên dưới).
Màu xanh lam: Khu bảo tồn các nhóm công trình kiến trúc truyền thống, 15.0ha
Màu hồng: Khu bảo tồn cảnh quan truyền thống, 6.0ha
Màu vàng: Khu vực nền, 2.2ha
(Ảnh do Hội đồng Giáo dục Thành phố Kurashiki cung cấp)
Từ khoảng năm 1965, ngày càng có nhiều ý kiến cho rằng cần đặt ra quy định để bảo vệ khung cảnh phố xá lịch sử ở Kurashiki. Năm 1968, thành phố ban hành “Quy định bảo tồn cảnh quan truyền thống Thành phố Kurashiki”, trở thành địa phương thứ hai trên cả nước làm điều này (địa phương đầu tiên là Thành phố Kanazawa với “Quy định bảo tồn môi trường truyền thống”). Quy định có hiệu lực từ năm 1969. Theo đó, khi thay đổi diện mạo bên ngoài của công trình, cần được thị trưởng chấp thuận.
Sau đó, một phần Luật Bảo vệ Di sản Văn hóa được sửa đổi vào năm 1975, đồng thời hệ thống “Khu bảo tồn các nhóm công trình kiến trúc truyền thống” được thành lập. Năm 1978, thành phố ban hành “Quy định bảo tồn khu vực các nhóm công trình kiến trúc truyền thống Thành phố Kurashiki” (có hiệu lực từ năm 1979), và khu vực này được chính phủ lựa chọn là Khu bảo tồn các nhóm công trình kiến trúc truyền thống quan trọng cấp quốc gia.
Nguồn gốc địa danh “Kurashiki”
“Kurashiki” là cách gọi rút gọn của “kurashikichi”, chỉ nơi tập kết và tạm trữ hàng hóa trước khi vận chuyển cống nạp từ các trang viên (gợi hình ảnh như “khu nhà kho” ngày nay). Vì vậy, đây không phải là địa danh hay từ ngữ mang ý nghĩa đặc biệt, mà là một “thuật ngữ”.
Thuật ngữ “Kurashiki” từng được dùng ở nhiều nơi thuộc miền Tây Nhật Bản vào thời cổ đại và trung đại. Trong số những nơi được gọi là “Kurashiki”, nổi tiếng nhất là khu vực Onomichi ngày nay, nơi được lập ra để vận chuyển cống nạp từ trang viên Ota.
Với tư cách là địa danh, Kurashiki từng là tên gọi cũ của khu vực Thành phố Kurashiki ngày nay và Hayashino thuộc Thành phố Mimasaka, tỉnh Okayama. Tên “Kurashiki” dùng để chỉ khu vực quanh Thành phố Kurashiki ngày nay đã xuất hiện từ nửa sau thế kỷ 16.
- Tháng 8 năm 1585, “Ghi chép về khởi đầu của tám làng”
“Khi ấy, tám làng gồm làng Hamamura, làng Koishoi, làng Higashi-Achi, làng Mita, làng Nishinosho, làng Itsukaichi, làng Futsukaichi và làng Hayashima. Khi ấy, từ làng Kurashiki có người trình bày về việc cấp nước...”
『Lịch sử Hayashima 3: Tư liệu』, trang 42 - Ngày 29 tháng 9 năm 1566, “Nhật ký nhập trang viên Niimi, tỉnh Bitchu”
“...từ Kurashiki đến Shiwaku...”
『Lịch sử mới Thành phố Kurashiki, tập 9』, trang 430 - Ngày 8 tháng 6 năm 1575, “Thư của Kobayakawa Takakage”
“Ta khẩn cấp báo tin: về việc Tsuneyama, sau khi nhờ viện binh từ Awa và Sanuki, đã chống cự vững vàng. Hôm qua quân ta tiến đến Hamakurashiki, đến giờ Mão sáng nay nơi ấy đã thất thủ. Ba cha con Ryutoku cùng anh em và cháu trai Jiro đều bị tiêu diệt. Đây quả là việc đáng mừng...”
『Lịch sử mới Thành phố Kumamoto, Tư liệu, tập 2: Thời cổ đại và trung đại』, trang 633
Từ thời kỳ băng hà đến thế kỷ 15
Lịch sử Khu phố Lịch sử Bikan
Khu vực quanh Khu phố Lịch sử Bikan ngày nay chỉ xuất hiện trong sử liệu từ nửa sau thế kỷ 16.
Người ta cho rằng khu vực quanh Khu phố Lịch sử Bikan từng là đất liền vào thời kỳ băng hà. Mực nước biển khi ấy được cho là thấp hơn hiện nay khoảng 100m, khiến lục địa nối liền với quần đảo Nhật Bản và khu vực biển nội địa Seto cũng là đất liền. Vì vậy, có thể voi Naumann từng sinh sống ở đây; thực tế, hóa thạch voi Naumann đã được trục vớt từ đáy biển nội địa Seto.
Có vẻ như vào thời kỳ này, con người cũng di chuyển đến khu vực quần đảo Nhật Bản để tìm nơi ấm áp. Vì khu vực quanh Khu phố Lịch sử Bikan có lẽ cũng là đất liền, con người có thể đã sinh sống ở đây. Tuy nhiên, con người thời đó thường di chuyển để tìm nơi ấm áp và thức ăn, nên khái niệm “định cư” chưa phổ biến; vì vậy, chưa tìm thấy dấu tích sinh sống.
(Trích từ 『Lịch sử mới Thành phố Kurashiki』, tập 1, trang 59, phần do ông Makabe Tadahiko và bà Makabe Yoshiko biên soạn)
Khoảng 6000 năm trước, vào thời kỳ Jomon, thời kỳ băng hà kết thúc và những vùng đất liền trở thành biển. Khu vực quanh Khu phố Lịch sử Bikan cũng vậy, nhưng những nơi ngày nay có tên gọi kết thúc bằng “núi” như núi Tsurugata và núi Mukoyama, hay kết thúc bằng “đảo” như Hashima, khi ấy là các đảo và có lẽ đã có người Jomon sinh sống.
Bằng chứng là các di chỉ vỏ sò Hashima và Funakura vẫn còn tồn tại. Đặc biệt, di chỉ vỏ sò Funakura có tầng địa chất sâu, nên có lẽ tương đối đông người đã sinh sống lâu dài ở đó.
Sau đó, từ thời Heian đến thời Kamakura, nhiều trang viên (đất đai do quý tộc, chùa chiền, đền thờ và những người có thế lực tư hữu và cai quản) được hình thành khắp nơi; khu vực phía bắc trung tâm Thành phố Kurashiki ngày nay cũng trở thành trang viên. Vì trung tâm chính trị khi ấy là Kyoto, các khu vực lân cận phát triển dần như những nơi “cách Kyoto một khoảng vừa phải”. Ở Nishi-Achi, Thành phố Kurashiki ngày nay có chùa Henjo-in, được cho là thành lập vào thời Heian; điều này cho thấy đất liền dần mở rộng.
Sự kiện nổi tiếng nhất vào cuối thời Heian quanh Kurashiki là các trận Fujito và Mizushima trong cuộc chiến Genpei.
Thế kỷ 15
Ngay cả vào thế kỷ 15 (những năm 1400), khu vực quanh Khu phố Lịch sử Bikan vẫn là biển. Tuy nhiên, do phù sa bồi đắp từ những trận lũ của sông Higashi-Takahashi (nay đã bị lấp; từng tồn tại trước công trình cải tạo sông Takahashi được tiến hành từ thời Minh Trị đến thời Taisho), đất liền dần mở rộng ở toàn bộ khu vực phía bắc Khu phố Lịch sử Bikan.
Người dân tìm kiếm vùng đất mới bắt đầu sinh sống trên phần đất liền mở rộng này.
Với cách nghĩ ngày nay, có thể bạn sẽ tự hỏi: “Ai lại muốn sống trên vùng đất mới ven biển chứ?” Ngày nay, vùng nội địa tiện lợi và dễ sống hơn, nhưng cho đến thời Minh Trị, giao thông vận tải chủ yếu đi bằng đường biển chứ không phải đường bộ.
Vì vậy, người sống ở các thị trấn ven biển và trên đảo trở nên giàu có nhờ giao thương. Đường thủy vẫn là phương thức vận tải chủ yếu cho đến thời Minh Trị, khi đường sắt xuất hiện. Do đó, điều quan trọng là nhìn đất liền từ phía biển, thay vì nhìn biển từ đất liền.
Nhìn từ góc độ đó, có thể nói Kojima và Tsurajima là những khu vực giàu có ở Kurashiki.
Nửa sau thế kỷ 16
Bước sang thế kỷ 16, vùng đất bồi được mở rộng nhờ phù sa đã lan đến khu vực Khu phố Lịch sử Bikan.
Sau đó, diện tích đất ở Kurashiki tăng nhanh nhờ công cuộc lấn biển, nhưng khu vực Khu phố Lịch sử Bikan là đất bồi chứ không phải đất lấn biển (địa danh Hamamachi ở Thành phố Kurashiki có lẽ là dấu tích của thời nơi đây còn nằm ven biển).
※ Những nơi như Nitta và Sasaoki thuộc Thành phố Kurashiki ngày nay là đất lấn biển.
Vì nằm gần biển, Khu phố Lịch sử Bikan dần phát triển thành một cảng biển.
Từ nửa sau thế kỷ 16, thị trấn dần hình thành. Vì đây là một cảng biển, khu chợ đầu tiên được mở ở khu Honmachi ngày nay. Từ đó, thị trấn tiếp tục mở rộng.
(Ảnh do Phòng Sắp xếp Tư liệu Lịch sử Thành phố Kurashiki cung cấp)
Sau trận thủy công thành Bitchu-Takamatsu, phần lớn tỉnh Bitchu thuộc lãnh địa của gia tộc Mori và gia tộc Ukita; Kurashiki thuộc lãnh địa Ukita.
Mời bạn đón đọc phần tiếp theo: “Phần 2: Thời Edo”.
Bạn cũng có thể đọc toàn bộ bài viết tại trang chuyên đề dưới đây.
Thành viên Câu lạc bộ Du hành Thời gian của Thị trấn này
- Ohara Akane
Phó chủ tịch hội đồng quản trị, Công ty cổ phần Sanraku - Kadokari Hiroko
Giám đốc Ohara House Katalyzer - Inagaki Toshihiko
Văn phòng kiến trúc sư hạng nhất Trim Design - Oga Tamako
Giám đốc đại diện Công ty cổ phần Bảo tàng Đồ chơi Dân gian Nhật Bản - Akiba Yuichi
Giám đốc đại diện Công ty cổ phần Kurabiz - Takaishi Mariko
Đội hợp tác phục hưng địa phương Thành phố Kurashiki - Toi Kengo
Đại diện pháp nhân Hiệp hội pháp nhân phổ thông Haretoco
Cố vấn và giám sát bài viết
- Ông Yamamoto Taro
Trưởng Phòng Sắp xếp Tư liệu Lịch sử, Ban Tổng vụ, Cục Tổng vụ Thành phố Kurashiki - Ông Fujiwara Noriyoshi
Chuyên viên bảo tàng, Hội đồng Giáo dục Thành phố Kurashiki - Ông Nishimura Masanori
Cố vấn, Cục Công nghiệp Văn hóa Thành phố Kurashiki
Bạn muốn biết điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
