Kurashiki có rất nhiều vật dụng sinh hoạt được gọi là “đồ thủ công dân gian”, chẳng hạn như đồ gốm Sakazu-yaki, đồ gốm Hashima-yaki, thủy tinh Kurashiki và thảm dệt dantsu.
Tôi chuyển từ vùng Kanto đến Kurashiki vào tháng 12 năm 2023, nên thường xuyên cùng bạn bè từ các tỉnh khác đi tham quan Kurashiki. Khi hỏi bạn bè muốn ghé thăm những nơi nào ở Kurashiki, nhiều người thường mong muốn được đến “nơi có thể tìm hiểu lịch sử đồ thủ công dân gian” hoặc “nơi có thể tận tay cầm những món đồ thủ công dân gian”.
Vì sao ở Kurashiki lại có nhiều món đồ thủ công dân gian ra đời đến vậy, và văn hóa đưa chúng vào đời sống lại phổ biến đến thế?
Hãy cùng lần theo lịch sử đồ thủ công dân gian bén rễ ở Kurashiki, bắt đầu từ thời kỳ phong trào thủ công dân gian.
Thông thường, không được phép chụp ảnh bên trong Bảo tàng Nghệ thuật Ohara và Bảo tàng Thủ công Dân gian Kurashiki. Lần này, chúng tôi đã được cấp phép chụp ảnh đặc biệt.
Thông tin trong bài được cập nhật tại thời điểm đăng vào tháng 10 năm 2025. Xin lưu ý rằng thông tin có thể khác với hiện tại.
Thủ công dân gian và đồ thủ công dân gian
Từ “mingei” là cách viết tắt của “thủ công mỹ nghệ dân gian”, một từ do Yanagi Muneyoshi đặt ra. Yanagi cho rằng những vật dụng dùng trong đời sống hằng ngày có vẻ đẹp bắt nguồn từ công năng của chúng, gọi là “vẻ đẹp của công dụng”, và cùng Kawai Kanjiro, Hamada Shoji, Tomimoto Kenkichi cùng những người khác khởi xướng phong trào thủ công dân gian.
Họ phát động phong trào nhằm nhìn nhận lại giá trị của những món đồ thủ công được sản xuất và tiêu thụ tại địa phương, vốn hỗ trợ đời sống thường nhật của người dân. Những món đồ được phát hiện từ góc nhìn đó, đồng thời được hướng tới khôi phục sản xuất, dần được gọi là “đồ thủ công dân gian”.
Ngoài ra, Bảo tàng Thủ công Dân gian Kurashiki ở Khu phố Lịch sử Bikan dùng chữ Hán 「民藝」, còn các cửa hàng quà lưu niệm dùng chữ 「民芸」. Tuy cách viết khác nhau nhưng dường như ý nghĩa không khác biệt nhiều.
Trong bài viết này, từ đây trở đi chúng tôi sẽ dùng cách viết “đồ thủ công dân gian”.
Kurashiki và thủ công dân gian
Nhà kinh doanh xuất thân từ Kurashiki, Ohara Magosaburo, người được biết đến là nhà sáng lập Bảo tàng Nghệ thuật Ohara, đã tích cực giới thiệu sức hấp dẫn của các sản phẩm thủ công địa phương đến đông đảo mọi người.
Sau khi gặp Yanagi Muneyoshi, ông bắt đầu hỗ trợ phong trào thủ công dân gian. Nhờ đó, các tác phẩm của những người tham gia phong trào được trưng bày tại Khu Thủ công và Nghệ thuật phương Đông của Bảo tàng Nghệ thuật Ohara.
Chúng tôi đã trò chuyện với Hasegawa Yuri, giám tuyển của Quỹ Nghệ thuật Ohara, về lịch sử của gia đình Ohara và thủ công dân gian.
Nơi sưu tầm và trưng bày tác phẩm của các nghệ sĩ ủng hộ phong trào thủ công dân gian
Tôi nghe nói Khu Thủ công và Nghệ thuật phương Đông của Bảo tàng Nghệ thuật Ohara trưng bày tác phẩm của những nghệ sĩ khởi xướng phong trào thủ công dân gian.
Hasegawa (không ghi kính ngữ)
Ohara Magosaburo, nhà sáng lập Bảo tàng Nghệ thuật Ohara, đã tích cực hỗ trợ từng nghệ nhân bên cạnh việc hỗ trợ phong trào thủ công dân gian.
Trong số những người ủng hộ phong trào thủ công dân gian, có nhiều người hoạt động với tư cách nghệ sĩ. Khu Thủ công và Nghệ thuật phương Đông có khu trưng bày thủ công (sau đây gọi là “Khu Thủ công”), nơi các món đồ thủ công của sáu nghệ sĩ đã góp sức cho phong trào được trưng bày riêng trong từng phòng.
| Tên nghệ sĩ | Lĩnh vực |
|---|---|
| Hamada Shoji | Đồ gốm |
| Bernard Leach | Đồ gốm |
| Tomimoto Kenkichi | Đồ gốm sứ |
| Kawai Kanjiro | Đồ gốm |
| Munakata Shiko | Tranh khắc gỗ |
| Serizawa Keisuke | Nhuộm vải |
Kurashiki cũng có Bảo tàng Thủ công Dân gian Kurashiki. Xin cho biết vai trò của Khu Thủ công thuộc Bảo tàng Nghệ thuật Ohara và Bảo tàng Thủ công Dân gian Kurashiki khác nhau như thế nào.
Hasegawa
Khu Thủ công của Bảo tàng Nghệ thuật Ohara mở cửa năm 1961, còn Bảo tàng Thủ công Dân gian Kurashiki mở cửa năm 1948. Nói cách khác, Bảo tàng Thủ công Dân gian Kurashiki mở cửa trước.
Tương tự Bảo tàng Thủ công Dân gian Nhật Bản, Bảo tàng Thủ công Dân gian Kurashiki trưng bày các món đồ thủ công dân gian được sưu tầm không chỉ ở Nhật Bản mà còn từ khắp nơi trên thế giới.
Một trong những vai trò của Bảo tàng Thủ công Dân gian Kurashiki là trưng bày những “vật dụng hằng ngày” từng được sử dụng trong đời sống thực tế hoặc hiện vẫn đang được sử dụng.
Trong khi đó, Khu Thủ công của Bảo tàng Nghệ thuật Ohara không trưng bày đồ thủ công dân gian.
Đây là nơi trưng bày tác phẩm của các nghệ sĩ ủng hộ phong trào thủ công dân gian.
Các tác phẩm của nghệ sĩ được trưng bày tại Khu Thủ công được xem là tác phẩm mỹ thuật, chứ không phải đồ thủ công dân gian. Dĩ nhiên, chúng chịu ảnh hưởng và lấy cảm hứng từ đồ thủ công dân gian, nhưng đó là những tác phẩm nghệ thuật chứ không phải vật dụng hằng ngày.
Tôi nghĩ bản thân các nghệ sĩ cũng nhận thức rằng những gì họ làm ra là tác phẩm nghệ thuật, khác với đồ thủ công dân gian.
Qua thời gian, hai nơi vẫn duy trì sự phân biệt này trong cách trưng bày tác phẩm.
Ohara Magosaburo hỗ trợ phong trào thủ công dân gian
Xin cho biết về mối liên hệ giữa Bảo tàng Nghệ thuật Ohara và phong trào thủ công dân gian.
Hasegawa
Ngay cả trước khi phong trào thủ công dân gian được khởi xướng, người dân Kurashiki đã mong muốn khôi phục các nghề gốm địa phương như Sakazu-yaki.
Vì vậy, Ohara Magosaburo và con trai ông, Soichiro, đã hỗ trợ phong trào thủ công dân gian.
Năm 1936, khi “Bảo tàng Thủ công Dân gian Nhật Bản” ở Komaba, Tokyo, bảo tàng thủ công dân gian đầu tiên tại Nhật Bản, được thành lập, Magosaburo cũng hỗ trợ chi phí xây dựng.
Có sự kiện nào khiến Magosaburo bắt đầu hỗ trợ phong trào thủ công dân gian không?
Hasegawa
Không rõ chính xác là từ khi nào, nhưng có vẻ ông đã quen biết Kawai Kanjiro ít nhất từ khoảng năm 1930. Sau đó, ông dần thân thiết với những người ủng hộ phong trào thủ công dân gian, trong đó có Yanagi Muneyoshi.
Trong số đó, còn lưu truyền câu chuyện rằng Magosaburo cảm động trước vẻ đẹp của chiếc ấm đất thuộc sở hữu của Mihashi Tamami, bác sĩ riêng của gia đình Ohara, nên đã ngỏ ý muốn mua tác phẩm của Hamada Shoji. Ông không chỉ giao du với các nghệ sĩ có tác phẩm được trưng bày tại Khu Thủ công mà còn mua tác phẩm, tổ chức triển lãm ở Kurashiki và hỗ trợ hoạt động sáng tác.
Có lẽ trước tiên ông bị cuốn hút bởi tác phẩm của các nghệ sĩ, rồi từ đó đồng cảm với tư tưởng của phong trào thủ công dân gian và đi đến hỗ trợ phong trào.
Tiếp tục tìm kiếm và hỗ trợ các nghệ sĩ thủ công đương đại
Hiện nay, Bảo tàng Nghệ thuật Ohara có tiếp tục hỗ trợ các nghệ sĩ thủ công không?
Ngoài ra, trong tương lai bảo tàng có dự định trưng bày tác phẩm của những nghệ sĩ thủ công mới không?
Hasegawa
Tất nhiên là có.
Gần đây, năm 2004, chúng tôi tổ chức triển lãm tác phẩm của nghệ sĩ gốm Tashima Etsuko tại Biệt thự Yurin-so; năm 2013, chúng tôi tổ chức triển lãm tác phẩm của nghệ sĩ nhuộm vải Yahata Harumi tại Khu Thủ công và Nghệ thuật phương Đông.
Hiện chưa có kế hoạch nào có thể thông báo, nhưng trong tương lai, có lẽ sẽ có cơ hội cùng các nghệ sĩ thủ công xây dựng triển lãm trong khuôn khổ chương trình giao lưu hợp tác giữa các nghệ sĩ do Quỹ Nghệ thuật Ohara tổ chức.
Xin cho biết những điểm đáng chú ý tại Khu Thủ công của Bảo tàng Nghệ thuật Ohara.
Hasegawa
Tác phẩm của Munakata Shiko và Serizawa Keisuke được làm bằng giấy hoặc vải, nên để bảo quản, chúng tôi thay đổi trưng bày khoảng ba tháng một lần. Hầu hết các tác phẩm còn lại không được thay đổi vị trí trưng bày. Vì vậy, dù đến vào lúc nào, bạn cũng có thể thong thả thưởng thức những tác phẩm giống nhau.
Ngoài ra, Khu Thủ công vốn là một không gian từng được dùng làm nhà kho.
Serizawa Keisuke, nghệ sĩ thủ công nhuộm vải và là người thân thiết với Soichiro, đã tỉ mỉ thiết kế toàn bộ cách bố trí nhà kho, từ ngoại thất, nội thất đến khu trưng bày.
Xin hãy thưởng thức không chỉ các tác phẩm mà cả chính tòa nhà, chẳng hạn như âm thanh vang lên trên sàn lát kiểu Triều Tiên và tay vịn cầu thang lấy cảm hứng từ thang cuốn.
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
