50 năm sau sự cố tràn dầu tại Nhà máy lọc dầu Mizushima của Mitsubishi Oil — Trao lại cho thế hệ sau những kiến thức thu được từ những “sự tình cờ” tưởng chừng như “tất yếu”, không để chúng bị lãng quên

Sự cố tràn dầu tại Nhà máy lọc dầu Mizushima của Mitsubishi Oil là sự cố dầu nặng tràn ra từ một nhà máy thuộc Khu liên hợp công nghiệp Mizushima, lan rộng đến tận nửa phía đông biển nội địa Seto và gây thiệt hại khổng lồ cho ngành thủy sản cùng nhiều lĩnh vực khác. Năm 2024, đúng 50 năm sau khi sự cố xảy ra, một buổi diễn thuyết đã được tổ chức.

Diễn giả Furukawa Akira hiện là giảng viên Đại học Khoa học và Nghệ thuật Kurashiki (quản lý khủng hoảng), giám đốc đại diện của MIZUSHIMA PARK MANAGEMENT Lab. và chủ tịch Hiệp hội Học tập Lưu trú Mizushima, đồng thời đang nỗ lực thúc đẩy sự phát triển của Mizushima.

Tháng 6 năm 2005, ông được điều chuyển đến Mizushima.
Sau khi nghỉ hưu, thay vì trở về Thành phố Yokohama, nơi gia đình ông sinh sống, ông chọn Mizushima, quê hương mình, làm căn cứ và tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm với cộng đồng địa phương, trong đó có cả những người trẻ như học sinh trung học.

Furukawa đã trải qua tới bốn vụ tràn dầu, mà ông gọi là những sự việc xảy đến một cách “tình cờ”. Khi nhìn lại, lời ông nói rằng việc tham gia cả bốn vụ tràn dầu có lẽ là “điều tất yếu” thật đáng nhớ.

Bài viết điểm lại bốn sự cố được đề cập trong buổi diễn thuyết, đồng thời giới thiệu thêm về “Sự cố tràn dầu tại Nhà máy lọc dầu Mizushima của Mitsubishi Oil” qua cuộc phỏng vấn sau đó.

“Sự cố tràn dầu tại Nhà máy lọc dầu Mizushima của Mitsubishi Oil” là gì?

Sự cố tràn dầu tại Nhà máy lọc dầu Mizushima của Mitsubishi Oil xảy ra năm 1974; đến năm 2024 là tròn 50 năm.
Vào thời điểm đó, các khu vực ven biển nội địa Seto bị dầu tràn trên diện rộng không có máy móc hạng nặng phù hợp để thu gom dầu nặng.

Vì vậy, nhiều người đã phải dọn dẹp chủ yếu bằng sức người, như trong ảnh trên tờ rơi: dùng xẻng hoặc gáo cán dài để múc dầu nặng rồi chuyển đi bằng xô.

Sau đây là phần giới thiệu sự cố dựa trên thông tin tóm tắt trong tờ rơi buổi diễn thuyết.

Khoảng 8 giờ 40 tối ngày 18 tháng 12 năm 1974, dầu nặng loại C tràn ra từ bồn chứa số 270 của Nhà máy lọc dầu Mizushima thuộc Mitsubishi Oil, nằm trong Khu liên hợp công nghiệp Mizushima, Thành phố Kurashiki. Cầu thang đứng gắn bên hông bồn chứa cùng phần bê tông móng gần đáy bồn đã phá hủy đê chắn dầu, khiến một phần dầu tràn qua đê và chảy ra biển. Lượng dầu nặng tràn ra ước tính khoảng 7,500～9,500 kL. Dầu lan về phía tây đến vùng biển ngoài khơi Thành phố Kasaoka, về phía đông đến eo biển Kii, làm ô nhiễm bờ biển của bốn tỉnh Okayama, Kagawa, Tokushima và Hyogo, gây thiệt hại khổng lồ cho ngành thủy sản cùng nhiều lĩnh vực khác. Vụ tràn dầu nặng biến gần như nửa phía đông biển nội địa Seto thành biển dầu đã phơi bày rõ sự khủng khiếp của thảm họa tại các khu liên hợp công nghiệp.

Nguồn trích dẫn: Tờ rơi buổi diễn thuyết

Giới thiệu diễn giả Furukawa Akira

Diễn giả Furukawa Akira sinh tháng 10 năm 1951 tại Tokiwa-cho, Mizushima, Thành phố Kurashiki.
Ông cho rằng năng lượng là thứ cần thiết để Nhật Bản phát triển, nên đã chọn ngành dầu mỏ ở đại học.

Sau khi tốt nghiệp Khoa Hóa dầu, Khoa Kỹ thuật, Đại học Kyoto vào tháng 3 năm 1974, ông gia nhập Công ty Mitsubishi Oil (nay là Công ty ENEOS) vào tháng 4 năm 1974 và tham gia ứng phó với bốn vụ tràn dầu được giới thiệu trong buổi diễn thuyết.

Ngoài ra, từ tháng 6 năm 2005, ông được điều chuyển về quê nhà Mizushima (Công ty Shinmizu Marine). Sau khi nghỉ hưu năm 2015, ông tiếp tục nhiều hoạt động gắn bó với Mizushima, trong đó có việc chia sẻ trải nghiệm thực tế tại Đại học Nghệ thuật Kurashiki và các nơi khác.

Xem chi tiết quá trình công tác của Furukawa Akira dưới đây.

Buổi diễn thuyết kỷ niệm 50 năm sự cố tràn dầu tại Nhà máy lọc dầu Mizushima của Mitsubishi Oil

Ngày 20 tháng 12 năm 2024, buổi diễn thuyết kỷ niệm được tổ chức tại Trung tâm Học tập Môi trường ở Mizushima.

Buổi diễn thuyết mở đầu bằng lời chào của Hayashi Miho, trưởng ban thư ký Hiệp hội Học tập Môi trường Lưu trú Mizushima.
Chương trình gồm hai phần: trước tiên là bài diễn thuyết của Furukawa, tiếp theo là những chia sẻ trải nghiệm của các đồng nghiệp cũ của ông.

Bốn vụ tràn dầu Furukawa trực tiếp trải qua và những bài học, kinh nghiệm rút ra từ mỗi vụ

Sau đây là tóm tắt từng vụ tràn dầu, vai trò của Furukawa và những bài học, kinh nghiệm ông rút ra từ mỗi vụ.

Sự cố tràn dầu tại Nhà máy lọc dầu Mizushima của Mitsubishi Oil

• Dầu nặng tràn từ Nhà máy lọc dầu Mizushima, lan rộng khắp vùng biển phía đông biển nội địa Seto (7,500～9,500 kL)
• Ngành thủy sản và các ngư trường nuôi rong biển nori chịu thiệt hại nghiêm trọng (thiệt hại khoảng 50 tỷ yên)

Khi mới vào công ty được một năm, Furukawa đã thu gom dầu ở vùng biển Takamatsu và Sakaide (Bannosu, đảo Samijima, đảo Yoshima và những nơi khác).

Trong sự cố tràn dầu tại Nhà máy lọc dầu Mizushima của Mitsubishi Oil, ông được yêu cầu ứng phó ngay sau khi vào công ty. Tuy nhiên, thay vì bi quan, mọi người đã đồng lòng thực hiện nhiệm vụ, phát huy sức mạnh tổ chức của toàn công ty và hoàn tất công việc dọn dẹp trong khoảng một năm.

Chuỗi rủi ro liên tiếp như đê chắn dầu bị hư hại ngoài dự tính, gió tây mạnh và dầu nặng có điểm chảy cao đã khiến sự cố lan rộng. Tuy nhiên, ông cho rằng việc không có thiệt hại về người và không xảy ra hỏa hoạn là điều may mắn.

Qua quá trình thương lượng với các tổ chức liên quan, ông nhận ra tầm quan trọng của việc giao tiếp thường xuyên với cư dân lân cận cũng như ý nghĩa của lời xin lỗi.

Ông cũng nhận ra tầm quan trọng của việc huấn luyện định kỳ trong sinh hoạt thường ngày, bởi khi khẩn cấp, người ta không thể làm được nhiều hơn những gì đã tập luyện trong thời bình.

Sự cố tràn dầu tại Nhà máy lọc dầu Sendai của Công ty Tohoku Oil

• Động đất ngoài khơi tỉnh Miyagi xảy ra (cường độ địa chấn 6)
• Ba bồn chứa dầu bị hư hại (khoảng 70,000 kL tràn ra)
• Ngăn chặn thành công ô nhiễm biển nhờ nhanh chóng lắp đặt phao quây dầu

Khi đó, Furukawa đang ở năm thứ tư làm việc tại công ty và là nhân viên Phòng Quản lý Sản xuất. Ông tham gia công tác với tư cách thành viên ban ứng phó sự cố.

Nhờ vận dụng kinh nghiệm rút ra từ sự cố tràn dầu tại Nhà máy lọc dầu Mizushima của Mitsubishi Oil, họ đã kịp thời “lắp đặt đê chắn dầu thứ cấp”, “thu gom và triển khai tối đa phao quây dầu từ các doanh nghiệp lân cận” và “sớm chuẩn bị thảm thấm dầu, gáo cán dài, xô và chổi cọ cán dài”, qua đó ngăn chặn thành công ô nhiễm biển.

Tất cả thiết bị đều đang ngừng hoạt động để bảo dưỡng định kỳ, nhưng thời điểm đó là tháng 6, nhiệt độ tương đối cao và loại dầu nặng bị tràn có điểm chảy thấp, khó đông đặc. Những điều kiện thuận lợi này cũng là may mắn.

Sự cố tràn dầu do Chiến tranh vùng Vịnh

• Khi Iraq xâm lược Kuwait, các bồn chứa dầu thô bị phá hủy
• Hậu quả là một lượng lớn dầu tràn ra vịnh Ba Tư

Với tư cách thành viên Đội cứu trợ khẩn cấp quốc tế của Nhật Bản, Furukawa đã khảo sát thực địa, báo cáo với Bộ Thương mại và Công nghiệp Quốc tế (nay là Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp), đồng thời tham dự các cuộc họp với MEPA (Cơ quan Khí tượng, Môi trường và Bảo vệ của Ả Rập Xê Út vào thời điểm đó).

Các đội của Anh, Hà Lan và Mỹ đã tận dụng thiết bị, vật tư để đạt được kết quả đáng kể, nhưng rong biển phát triển dày đặc cản trở việc thu gom dầu, khiến thiết bị mang từ Nhật Bản sang không phát huy tác dụng.

Trải nghiệm này khiến ông suy nghĩ lại về vai trò của Nhật Bản trong đóng góp quốc tế, vốn bị châm biếm là “chỉ bỏ tiền chứ không cử người”, cũng như vị thế của Nhật Bản trong cộng đồng quốc tế, đồng thời đặt câu hỏi về cách truyền thông đưa tin có thể bị bóp méo chỉ bởi một góc quay.

Sự cố tràn dầu từ tàu Diamond Grace

• Tàu chở dầu thô dự kiến cập Nhà máy lọc dầu Kawasaki mắc cạn giữa vịnh Tokyo
• Dầu thô tràn ra (khoảng vài nghìn kL)

Furukawa tham gia ứng phó với vai trò quản lý trong bộ phận quản lý sản xuất.

Việc lực lượng cứu hỏa và lực lượng bảo vệ bờ biển ở gần đó, cùng sự phối hợp hiệu quả với các nhà máy lớn và đơn vị liên quan trong khu vực, cũng là những điều may mắn.

Vận dụng những trải nghiệm trước đây, ông dự đoán hướng di chuyển của dầu dựa trên điều kiện biển, lắng nghe mọi nguồn thông tin và tận dụng tối đa kiến thức sẵn có, nhờ đó có thể thu gom dầu tràn trong thời gian ngắn.

Tổng kết bài học

Những kiến thức và kinh nghiệm Furukawa rút ra từ trải nghiệm thực tế trong bốn vụ tràn dầu như sau. Ông thường xuyên chia sẻ những điều này trong các buổi học ở đại học.

• Vận dụng bài học trong quá khứ và không để kinh nghiệm bị mai một (ghi chép lại và truyền lại cho thế hệ sau)
• Học hỏi từ quá khứ (trong cuộc đời ngắn ngủi, không ai có thể trải qua tất cả những thảm họa từng xảy ra)
• Khi sự cố xảy ra, hãy hình dung tình huống xấu nhất và hành động (nâng cao khả năng dự đoán)
• Không thể làm được điều gì vượt quá những gì đã tập luyện
• Tầm quan trọng của năng lực lãnh đạo khi xảy ra tình huống khẩn cấp

Ông cũng luôn ghi nhớ rằng khi cân nhắc biện pháp ngăn sự cố tái diễn, cần xem xét lập trường của những người làm việc trong tổ chức (nhà quản lý, người phụ trách hiện trường và người trực tiếp làm việc tại hiện trường), tránh để các biện pháp thiên lệch về một phía; đồng thời cần có tầm nhìn trung và dài hạn, loại bỏ những nguy cơ tiềm ẩn từ sớm.

Chia sẻ trải nghiệm của các đồng nghiệp Furukawa

Trong buổi tọa đàm này, sau phần trình bày của ông Furukawa, ba đồng nghiệp của ông là ông Fujiwara Tetsuo, ông Inaba Takushi và ông Iwanaga Takahisa đã kể lại trải nghiệm của mình trong vụ tràn dầu tại Nhà máy lọc dầu Mizushima của Mitsubishi Oil.

Dưới đây là lời kể của ba người.

Ông Fujiwara Tetsuo

Chúng tôi chia thành các nhóm từ 7～9 người để thu gom dầu tại hiện trường. Tôi vẫn nhớ rõ lần thu gom dầu gần tảng đá tượng voi trên đảo Mutsuguchi, khi bị người dân địa phương quát mắng.

Tôi cũng nhớ những ngày làm việc vất vả khi sang Shikoku để thu gom dầu quanh Sakaide, trong hoàn cảnh thậm chí không có chỗ nghỉ qua đêm.

Ở đảo Koyojima, nằm cạnh đảo Yoshima, người dân đã đốt lửa chờ chúng tôi để sưởi ấm cơ thể bị lạnh cóng sau khi thu gom dầu. Tôi rất vui khi thấy mọi người chuyển sang đối xử ấm áp với chúng tôi.

Ông Inaba Takushi

Hôm xảy ra tai nạn, tôi trực ca đêm nên đã nghe thấy tiếng “đùng” khi đang kiểm tra khuôn viên. Sau đó, qua thông báo khẩn, tôi biết dầu bị rò rỉ. Tôi cứ thế đạp xe đi kiểm tra, vừa trượt bánh trong vũng dầu.

Dù nghĩ dầu nặng khó bắt lửa, tôi vẫn lo lắng tự hỏi: “Nếu dầu bắt lửa thì chuyện gì sẽ xảy ra?”. Đến tận bây giờ, đôi khi tôi vẫn nhớ rõ nỗi sợ hãi khi đi kiểm tra trong tâm trạng bất an ấy. Khi đó, tôi chẳng biết rõ chuyện gì đang xảy ra, cứ đạp xe kiểm tra đến sáng. Mãi đến khi trời sáng, tôi mới phần nào hiểu được tình hình.

Sau đó, tôi đến Sakaide, Takamatsu, đảo Yoshima và cả Tokushima để ứng phó với tai nạn.

Ông Iwanaga Takahisa

Trước khi xảy ra vụ tràn dầu, tôi nghĩ rằng dù có tai nạn thì dầu cũng sẽ không rò rỉ. Ngay sau khi tai nạn xảy ra, tôi đang ở gần đó, nhưng điều đáng sợ nhất là hỏa hoạn.

Chúng tôi ứng phó với tai nạn ở Đảo Awaji và Naruto bằng cách vớt dầu trên mặt nước, rồi dùng giẻ lau (thường là giẻ lau nhà) để lau dầu bám trên đá và những nơi khác, cứ lặp đi lặp lại như vậy.

Tại một điểm du lịch, người ta lo ngại vụ tràn dầu sẽ khiến lượng khách giảm nên yêu cầu chúng tôi làm việc kín đáo. Có lần chúng tôi đã làm việc từ sáng sớm, khi chưa có khách du lịch.

Khi tình hình ứng phó với tai nạn đã lắng xuống, tôi bắt đầu tham gia các hoạt động như lớp bóng đá, bóng chày nữ với tư cách là ủy viên phụ trách quan hệ đối ngoại của công ty, cũng như hoạt động truyền thông nhằm giúp mọi người hiểu hơn về bên trong nhà máy lọc dầu. Đó là vì tôi nhận thấy việc gắn kết với cộng đồng địa phương và chia sẻ thông tin rất quan trọng.

Sau khi nghe ông Furukawa chia sẻ tại buổi diễn thuyết, tôi muốn tìm hiểu thêm về vụ tràn dầu tại Nhà máy lọc dầu Mizushima của Mitsubishi Oil, nên hôm khác tôi đã đến gặp ông Furukawa để nghe ông kể thêm.

Thông tin cơ bản về buổi diễn thuyết kỷ niệm 50 năm sự cố tràn dầu tại Nhà máy lọc dầu Mizushima của Mitsubishi Oil

Tên	Buổi diễn thuyết kỷ niệm 50 năm sự cố tràn dầu tại Nhà máy lọc dầu Mizushima của Mitsubishi Oil
Ngày tổ chức	Ngày 20 tháng 12 năm 2024, từ 2 giờ chiều đến 3 giờ 30 chiều
Địa điểm	Thành phố Kurashiki, Mizushima Higashichidoricho 1‐50, Tòa nhà phía Tây tầng 4

Nhận những bài viết được Kurashiki Tocotoco tuyển chọn qua LINE