Khu phố Lịch sử Bikan là “Khu bảo tồn các quần thể kiến trúc truyền thống quan trọng”, nơi vẫn còn lưu giữ những dãy phố xưa (sau đây gọi là “khu bảo tồn kiến trúc truyền thống”).
Một trong những nét đặc trưng của Khu phố Lịch sử Bikan là cuộc sống của người dân vẫn tiếp diễn cho đến ngày nay.
Bà Oga Kimiko, người sống tại khu phố này và tích cực tham gia các hoạt động bảo tồn cảnh quan phố cổ, đã nhận Giải thưởng Mineyama Fumi vào năm 2024. Giải thưởng này được trao cho những người nỗ lực bảo tồn môi trường lịch sử.
Hãy cùng tìm hiểu về những hoạt động bà Oga đã thực hiện cho đến nay và những kỳ vọng của bà dành cho Khu phố Lịch sử Bikan trong tương lai.
Nội dung trong bài viết phản ánh thông tin tại thời điểm bài được đăng vào tháng 5 năm 2025. Xin lưu ý rằng thông tin có thể khác với hiện tại.
Bà Oga Kimiko và Khu phố Lịch sử Bikan
Bà Oga sinh ra và lớn lên ở Thành phố Okayama, rồi chuyển đến Kurashiki sau khi kết hôn.
Khi khai trương Bảo tàng Đồ chơi Dân gian Nhật Bản vào năm 1967, bà đã tất bật cùng cha chồng là ông Oga Masanori, giám đốc đầu tiên của bảo tàng.
Người khơi gợi niềm say mê của bà với thế giới đồ chơi dân gian là ông Tonomura Kichinosuke, giám đốc đầu tiên của Bảo tàng Thủ công Dân gian Kurashiki.
Những món đồ chơi dân gian gắn bó mật thiết với đời sống từng vùng đất, ra đời từ trò chơi của trẻ em và lời cầu nguyện của cha mẹ, đã chinh phục trái tim bà Oga và trở thành những món đồ bà vô cùng yêu quý.
Bà Oga chia sẻ: “Việc khai trương Bảo tàng Đồ chơi Dân gian Nhật Bản là bước ngoặt lớn khiến tôi tham gia vào công cuộc xây dựng khu phố”. Sau đó, bà tham gia điều hành “Hội bảo tồn và phát triển khu bảo tồn kiến trúc truyền thống Thành phố Kurashiki” và dành nhiều năm góp sức bảo tồn phố cổ tại Khu phố Lịch sử Bikan.
Điều hành Bảo tàng Đồ chơi Dân gian Nhật Bản
Bảo tàng Đồ chơi Dân gian Nhật Bản là bảo tàng tận dụng kho chứa gạo từng được sử dụng từ xưa tại Khu phố Lịch sử Bikan.
Bảo tàng được thành lập sau khi ông Tonomura Kichinosuke, giám đốc đầu tiên của Bảo tàng Thủ công Dân gian Kurashiki trên cùng con phố, gợi ý: “Hay là mở một phòng trưng bày đồ chơi dân gian?”.
Ban đầu, đồ chơi dân gian do cha mẹ làm cho con cái, hoặc được làm vào mùa nông nhàn rồi đem bán tại thị trấn quanh đền chùa. Đến thời Taisho, giới trí thức bắt đầu quan tâm và sưu tầm chúng.
Sau những biến chuyển ấy, đến thập niên 1960, trẻ em không còn hứng thú với đồ chơi dân gian. Khi bảo tàng trưng bày những món đồ này, nhiều người đã thích thú và nói rằng chúng gợi nhớ những kỷ niệm xưa.
Khu phố Lịch sử Bikan trở thành khu bảo tồn quần thể kiến trúc truyền thống
Sau đó, vào năm 1978, Khu phố Lịch sử Bikan được công nhận là khu bảo tồn kiến trúc truyền thống.
Khu bảo tồn kiến trúc truyền thống là khu vực được Cơ quan Văn hóa Nhật Bản lựa chọn nhằm bảo tồn môi trường có những dãy phố mang giá trị lịch sử còn nguyên vẹn trên cả một khu vực, chẳng hạn như thành quách, thị trấn trạm dịch và thị trấn quanh đền chùa. Ở Kurashiki, những dãy phố với kho tường đất, cửa hiệu và nhà phố vẫn còn được lưu giữ. Nơi đây được chọn để bảo tồn vì vẫn gợi lên hình ảnh thời Edo, khi khu vực phát triển thịnh vượng với vai trò là nơi tập kết hàng hóa.
Ohara Soichiro, người rất quan tâm đến phố cổ Kurashiki, đã mời ông Tonomura đến Kurashiki ngay sau chiến tranh. Việc những dãy phố được người dân địa phương gìn giữ tiếp tục được đánh giá cao là minh chứng cho nỗ lực ấy.
Thành quả này có được là nhờ người dân, trong đó có bà Oga, đồng cảm với tâm huyết của hai ông và cùng nhau tiếp tục xây dựng khu phố.
Điều hành Hội bảo tồn và phát triển khu bảo tồn kiến trúc truyền thống Thành phố Kurashiki
Bà cũng tham gia điều hành Hội bảo tồn và phát triển khu bảo tồn kiến trúc truyền thống Thành phố Kurashiki (sau đây gọi là “Hội bảo tồn và phát triển”), được thành lập năm 2006 nhằm giải quyết các vấn đề chung của toàn khu vực. Từ năm 2010, bà còn đảm nhiệm chức chủ tịch hội.
Hội bảo tồn và phát triển gồm tám hội khu phố nằm ven sông Kurashiki, ở khu vực phía nam núi Tsurugata, thuộc khu bảo tồn kiến trúc truyền thống. Mục tiêu của hội là bảo vệ và gìn giữ những dãy phố giàu giá trị lịch sử được các thế hệ trước truyền lại.
Toàn bộ khoảng 270 hộ gia đình sinh sống trong khu bảo tồn kiến trúc truyền thống, cùng tất cả các đơn vị kinh doanh hoạt động thương mại tại đây, đều là thành viên của Hội bảo tồn và phát triển khu bảo tồn kiến trúc truyền thống Kurashiki. Hội được thành lập năm 2006 để tổng hợp ý kiến của cư dân và các đơn vị kinh doanh về định hướng của khu bảo tồn.
Hội bảo tồn và phát triển không chỉ đơn thuần gìn giữ phố cổ.
Các thành viên trao đổi ý kiến, đôi khi tham vấn chính quyền, để hướng tới xây dựng khu phố tốt đẹp hơn và tiếp tục khai thác, sử dụng nơi đây trong tương lai.
Đã hơn 60 năm kể từ khi công cuộc bảo tồn phố cổ tại Khu phố Lịch sử Bikan, nơi vừa là khu dân cư vừa là điểm du lịch, được tiếp tục.
Bà Oga Kimiko và Giải thưởng Mineyama Fumi
Tháng 10 năm 2024, bà Oga được trao Giải thưởng Mineyama Fumi nhờ những đóng góp lâu năm cho công cuộc bảo tồn phố cổ truyền thống thông qua hoạt động tại Bảo tàng Đồ chơi Dân gian Nhật Bản và Hội bảo tồn và phát triển.
Giải thưởng Mineyama Fumi được Liên đoàn Bảo tồn Phố cổ Toàn quốc thành lập năm 2016 nhằm tôn vinh những đóng góp của bà Mineyama Fumi (1914–2010), một người nội trợ đã dẫn dắt các hoạt động bảo tồn môi trường lịch sử quanh kênh đào Otaru ở Hokkaido.
Tính đến nay, đã có 11 người dân, trong đó có bà Oga Kimiko, nhận giải thưởng này nhờ đề xuất các hoạt động bảo tồn cảnh quan và phát triển đô thị.
Phỏng vấn bà Oga Kimiko, người nhận Giải thưởng Mineyama Fumi
Chúng tôi đã phỏng vấn bà Oga, người nhận Giải thưởng Mineyama Fumi, về cảm xúc hiện tại và những kỳ vọng của bà dành cho Khu phố Lịch sử Bikan trong tương lai.
Cơ duyên tham gia bảo tồn phố cổ: khai trương Bảo tàng Đồ chơi Dân gian Nhật Bản
Bà cảm thấy thế nào khi nhận Giải thưởng Mineyama Fumi?
Bà Oga (lược bỏ kính ngữ)
Khi nhận được tin báo, tôi vừa rời chức chủ tịch Hội bảo tồn và phát triển nên cảm thấy nhẹ nhõm. Vì vậy, ban đầu tôi vô cùng ngạc nhiên và tự hỏi: “Sao lại là tôi?”.
Tuy nhiên, theo thời gian, tôi hiểu rằng giải thưởng này cũng ghi nhận tâm huyết của những người đi trước qua từng thời kỳ, những người đã yêu quý và tiếp tục gìn giữ Khu phố Lịch sử Bikan. Tôi cảm nhận sâu sắc rằng mình đã nhận được một giải thưởng cao quý vượt quá những gì bản thân xứng đáng. Tôi thật sự biết ơn.
Sau khi nhận giải, tôi rất vui khi được những người cùng tham gia gìn giữ phố cổ trong “Mạng lưới Phố cổ Bitchu” gửi lời chúc mừng.
Lúc mới nhận tin, tôi vô cùng bất ngờ. Giờ đây, vài tháng đã trôi qua, tôi chỉ mong có thể đóng góp cho khu phố này chừng nào sức khỏe còn cho phép, bởi mình đã nhận được giải thưởng này.
Điều gì đã khiến bà bắt đầu tham gia bảo tồn phố cổ tại Khu phố Lịch sử Bikan?
Bà Oga
Trước khi chúng tôi khai trương Bảo tàng Đồ chơi Dân gian Nhật Bản, tại Khu phố Lịch sử Bikan đã có Bảo tàng Thủ công Dân gian Kurashiki và Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki, đều tận dụng các kho chứa gạo.
Nhà Oga cũng có vài kho chứa gạo được truyền lại qua nhiều thế hệ. Khi tôi hỏi ý kiến thầy Tonomura, giám đốc đầu tiên của Bảo tàng Thủ công Dân gian Kurashiki, thầy đã đề xuất mở một phòng trưng bày đồ chơi dân gian.
Việc khai trương Bảo tàng Đồ chơi Dân gian Nhật Bản là bước ngoặt lớn khiến tôi tham gia vào công cuộc xây dựng khu phố.
Bởi đồ chơi vốn là những vật dụng được sử dụng trong đời sống.
Trong lúc chờ mẹ làm việc nhà, trẻ em chơi với những con búp bê do cha làm từ vật liệu thừa sau công việc…
Đồ chơi ra đời từ hơi ấm của nền văn hóa đời sống như thế.
Hội bảo tồn và phát triển hoạt động với mong muốn không chỉ gìn giữ mà còn khai thác, sử dụng phố cổ Kurashiki. Kinh nghiệm tại Bảo tàng Đồ chơi Dân gian Nhật Bản đã giúp tôi tự nhiên hình thành suy nghĩ về việc “khai thác, sử dụng” này.
Chung tay với chính quyền để xây dựng khu phố hài hòa giữa cảnh quan và an toàn
“Hội bảo tồn và phát triển khu bảo tồn kiến trúc truyền thống Kurashiki” là tổ chức như thế nào?
Bà Oga
Đây là tập hợp những người đồng cảm với mong muốn “gìn giữ và khai thác văn hóa của Khu phố Lịch sử Bikan để cùng xây dựng phố cổ”.
Thành viên chủ yếu là cư dân và các cơ sở kinh doanh trong khu bảo tồn kiến trúc truyền thống thuộc từng khu phố, với các hội khu phố làm nòng cốt.
Vào thập niên 1960, khi tôi chuyển từ Thành phố Okayama đến Thành phố Kurashiki sau khi kết hôn, khu vực này có đông cư dân sinh sống.
Tuy nhiên, số cư dân giảm dần qua từng năm, còn hiện nay ngày càng có nhiều người kinh doanh phục vụ khách du lịch.
Tôi đã điều hành hội với mong muốn vừa kế thừa nền văn hóa mà chúng ta muốn tiếp tục gìn giữ trong khu bảo tồn kiến trúc truyền thống, vừa tạo ra một nơi giúp những người kinh doanh xem cuộc sống tại Khu phố Lịch sử Bikan là chuyện của chính mình.
Những cuộc thảo luận và hoạt động học hỏi của những người nghiêm túc suy nghĩ về khu phố rất thú vị. Bản thân tôi cũng luôn vui vẻ tham gia các buổi sinh hoạt của hội.
Bà có thể kể một kỷ niệm đáng nhớ khi tham gia “Hội bảo tồn và phát triển khu bảo tồn kiến trúc truyền thống Kurashiki” không?
Bà Oga
Năm 2008, một bến thuyền mới được xây dựng trên sông Kurashiki.
Xét về an toàn, Gangi (bậc thang xuống bến thuyền) cũ bị cho là nguy hiểm.
Tuy nhiên, Gangi mới lại không phù hợp với khu bảo tồn kiến trúc truyền thống. Vì vậy, sau khi thảo luận với Thành phố Kurashiki, chúng tôi đã dùng những phiến đá được giữ lại để khôi phục Gangi về trạng thái ban đầu.
Trong quá trình này, thay vì chỉ gửi yêu cầu đến chính quyền, chúng tôi đã cùng trao đổi với họ về những việc cần làm để bảo tồn cảnh quan khu phố và tìm ra giải pháp.
Tôi rất vui vì đã có thể cùng chính quyền suy nghĩ về khu phố này.
Ngoài ra, chúng tôi còn phối hợp với chính quyền triển khai chương trình “Chuyên gia hiếu khách”.
Khu phố Lịch sử Bikan có nhiều công trình lịch sử như kho chứa và nhà phố, nên việc cải tạo gặp khó khăn do yêu cầu bảo vệ di sản văn hóa.
Vì vậy, “Chương trình Chuyên gia hiếu khách” được khởi động nhằm đào tạo nhân lực có thể hỗ trợ tận tình người cao tuổi, người khuyết tật và các gia đình có con nhỏ, giúp khắc phục bằng sự hỗ trợ của con người những trở ngại về cơ sở vật chất không thể giải quyết.
Hiện nay, chương trình này do Phòng Chính sách Giao thông, Thành phố Kurashiki thực hiện.
Dĩ nhiên, chúng ta muốn bảo vệ cảnh quan truyền thống, nhưng không thể vì thế mà xem nhẹ vấn đề an toàn.
Nhiều thành viên của Hội bảo tồn và phát triển cũng đã được chứng nhận là Chuyên gia hiếu khách. Chúng tôi hướng tới xây dựng một khu phố hài hòa giữa cảnh quan và an toàn.
Mong muốn truyền lại nét đẹp của Khu phố Lịch sử Bikan cho thế hệ sau
Có nét văn hóa nào ở Kurashiki mà bà muốn tiếp tục gìn giữ trong tương lai không?
Bà Oga
Hội bảo tồn và phát triển đang đề xuất “Nếp sống Kurashiki”.
Khu phố Lịch sử Bikan, nơi chúng tôi sinh sống, không chỉ có cư dân địa phương mà còn có đông khách du lịch qua lại.
Trước hết, nếu cư dân chúng tôi và những người kinh doanh tại đây cư xử với lòng quan tâm, du khách cũng sẽ hành động chu đáo với mọi người.
Chị có lời nhắn nào gửi đến độc giả không?
Bà Oga
Tôi luôn ghi nhớ lời được nêu trong giải thưởng: “Không chỉ bảo tồn, mà còn cần phát huy truyền thống đã vun đắp và xây dựng một thị trấn mới”. Tôi mong muốn tiếp tục hoạt động, đồng thời bày tỏ lòng kính trọng với những bậc tiền nhân như thầy Tonomura và ông Ohara Soichiro, những người đã lên tiếng kêu gọi bảo tồn cảnh quan phố xá tại Khu phố Lịch sử Bikan.
Tôi vô cùng biết ơn khi được nhận một giải thưởng tuyệt vời như thế này.
Lời của tác giả
Tôi cũng là người chuyển đến Kurashiki từ vùng Kanto vào tháng 12 năm 2023 với tư cách thành viên Đội hợp tác phục hưng địa phương.
Trước khi chuyển đến đây, tôi luôn nghĩ Kurashiki là nơi có nhiều người sinh sống lâu đời, bởi ấn tượng về những dãy phố truyền thống rất đậm nét.
Tuy nhiên, sau khi thực sự bắt đầu sống ở Kurashiki, tôi đã gặp nhiều người chuyển đến đây với mong muốn góp sức làm cho địa phương thêm phát triển.
Những dãy phố truyền thống và người chuyển đến đây.
Thoạt nhìn, hai điều này có vẻ trái ngược nhau, nhưng tôi cảm nhận rằng chính những người như ông Oga, luôn trân trọng những giá trị được bồi đắp qua lịch sử, đang nâng đỡ thị trấn, nhờ đó việc xây dựng một thị trấn tốt đẹp hơn cùng những người mới chuyển đến vẫn đang được thúc đẩy.
Đây là giải thưởng tạo cơ hội để chúng ta nhìn lại tâm huyết của những người đã gìn giữ và vun đắp thị trấn này, đồng thời suy nghĩ về tương lai của Khu phố Lịch sử Bikan.
Chúc mừng ông Oga đã nhận giải thưởng!
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
