Buổi thuyết giảng lịch sử “Hồi tưởng về phiên Okada: Suy ngẫm về tương lai địa phương từ lịch sử” (tổ chức ngày 7 tháng 6 năm 2025)～ Lấy những bài học đa dạng trong quá khứ làm kim chỉ nam cho tương lai

Ngày 7 tháng 6 năm 2025, tại nhà văn hóa cộng đồng Okada, chi nhánh Okada, thuộc Mabi, Thành phố Kurashiki, đã diễn ra buổi thuyết giảng lịch sử “Hồi ức về phiên Okada ～Suy ngẫm về tương lai địa phương qua lịch sử～”, do Hội đồng Xúc tiến Phát triển Cộng đồng Khu vực Okada tổ chức.

Diễn giả Imazu Kai đã xuất bản cuốn “Câu chuyện về các phiên: Phiên Okada” qua Nhà xuất bản Gendaishokan vào tháng 4 năm 2023. Trong quá trình viết sách, ông nhiều lần đến Mabi, Thành phố Kurashiki và giao lưu với người dân địa phương, từ đó xây dựng được mối quan hệ tin cậy, dẫn đến việc tổ chức buổi thuyết giảng lần này.

Xin giới thiệu buổi thuyết giảng lịch sử, nơi diễn giả chia sẻ về tương lai địa phương thông qua lịch sử phiên Okada và các trận lũ lụt.

Buổi thuyết giảng lịch sử “Hồi ức về phiên Okada: Suy ngẫm về tương lai địa phương qua lịch sử”

Buổi thuyết giảng bắt đầu với lời chào của ông Kurose Masanori, Chủ tịch Hội đồng Xúc tiến Phát triển Cộng đồng Khu vực Okada.

Vì sao cần học “lịch sử”?

Buổi thuyết giảng lịch sử của ông Imazu mở đầu bằng câu hỏi: “Vì sao cần học lịch sử?”. Để trả lời, ông trích dẫn câu nói nổi tiếng của Winston Churchill, Thủ tướng Anh trong Thế chiến thứ hai: “Chúng ta không biết tương lai sẽ ra sao. Nhưng quá khứ hẳn sẽ mang đến cho chúng ta hy vọng”.

Với khu vực Okada thuộc Mabi, nơi từng chịu thiệt hại trong trận mưa lớn tháng 7 năm 2018, lời nhắn “những bài học khác nhau từ quá khứ sẽ trở thành kim chỉ nam cho tương lai” càng khiến người nghe tâm đắc.

Buổi thuyết giảng tập trung vào hai chủ đề dưới đây. Xin trích giới thiệu một số nội dung của từng chủ đề.

• Chủ đề 1: Lịch sử khu vực quanh Mabi thời Edo, tập trung vào phiên Okada
• Chủ đề 2: Những trận lũ lụt tấn công khu vực quanh Mabi thời Edo

Lịch sử khu vực quanh Mabi thời Edo, tập trung vào phiên Okada

Sau đây là ba điểm đặc biệt thú vị được trích giới thiệu.

• Sự ra đời hết sức khác thường của phiên Okada
• Dòng họ Ito là ai?
• Mười đời lãnh chúa phiên Okada và thời đại của họ

Sự ra đời hết sức khác thường của phiên Okada

Phiên Okada ra đời năm 1615, khi võ tướng Ito Nagazane, người tham chiến bên phe Toyotomi trong trận Osaka, được Tokugawa Ieyasu, vị tướng đối địch, xác nhận quyền sở hữu hơn 10.000 koku đất đai ở quận Shimomichi, tỉnh Bitchu, cùng một số vùng đất biệt lập. Cách xử lý của phe Tokugawa được cho là hiếm thấy trên toàn quốc.

Dòng họ Ito là ai?

Dòng họ Ito là một gia tộc hào tộc có căn cứ tại trang viên Ito, tỉnh Izu (nay thuộc khu vực quanh Thành phố Ito, tỉnh Shizuoka) vào thời Kamakura, có nguồn gốc từ nhánh Fujiwara Nanke của dòng họ Fujiwara.

Mười đời lãnh chúa phiên Okada và thời đại của họ

Phiên Okada ra đời sau trận Osaka và được truyền nối qua mười đời cho đến Minh Trị Duy Tân.

Những trận lũ lụt tấn công khu vực quanh Mabi thời Edo

Tiếp theo, chúng ta cùng tìm hiểu lịch sử phiên Okada và các trận lũ lụt.

Khu vực thường xuyên xảy ra lũ lụt từ xưa: ít nhất 26 trận đại hồng thủy

Trong số các trận lũ lụt tấn công lãnh địa phiên Okada (khu vực Mabi cũ), ghi chép lâu đời nhất được cho là từ năm 1652. Suốt thời Edo, phiên Okada nhiều lần hứng chịu những trận lũ lụt lớn.

Về “trận đại hồng thủy năm Kaei thứ 3” năm 1850, tình hình thiệt hại được giới thiệu qua bản đồ minh họa thời bấy giờ. Bản đồ còn lưu lại cho thấy phần lớn khu vực từ trung tâm Thành phố Kurashiki ngày nay đến phía tây Thành phố Okayama bị ngập, giúp truyền lại cho hậu thế cảnh tượng thảm khốc khi ấy.

Vì sao lũ lụt xảy ra thường xuyên?

Có nhiều yếu tố phức tạp đan xen phía sau tình trạng lũ lụt thường xuyên xảy ra tại phiên Okada và các khu vực lân cận, nên khó xác định chính xác nguyên nhân. Tuy vậy, buổi thuyết giảng đã giới thiệu những yếu tố dẫn đến lũ lụt sau đây:

• Đặc điểm địa hình của sông Takahashi và sông Oda gây ra hiện tượng nước dềnh ngược (hiện tượng nước dâng ngược dòng).
• Hoạt động luyện sắt tatara ở thượng nguồn sông Takahashi, cùng phương pháp “kanna-nagashi” (xả đất đá từ mỏ), khiến lượng lớn đất cát bồi lắng ở hạ lưu.

Cuộc chiến chống lũ – Cuộc đấu tranh của tiền nhân

Để ứng phó với lũ lụt thường xuyên, phiên Okada đã triển khai nhiều biện pháp, như xây đê và chỉnh trị dòng sông Oda.

Một số công trình tiêu biểu được giới thiệu gồm “đê Kagura” và “đê chắn lũ Okada”, cùng với “cải tạo sông Oda” do Moriya Kanbee thực hiện.

Đặc biệt, dấu tích của đê Kagura vẫn còn đến ngày nay tại bãi đỗ xe của chi nhánh Kawabe thuộc nhà văn hóa cộng đồng Mabi và một số nơi khác.

Đê Kagura là di tích của con đê được đắp bao quanh khu phố Kawabe để bảo vệ nơi đây khỏi lũ lụt. Các hàng đá được đặt ở phía trong và ngoài chân đê, phía trên đắp đất thành đê. Chân đê rộng 6 ken (khoảng 11 m), cao 2 ken (3,6 m) chăng? Bốn góc đê Kagura có các đền thờ được lập để thờ thần dịch bệnh (hướng đông bắc), thần bảo hộ (hướng đông nam), đền Konpira (hướng tây nam) và đền Abe (hướng tây bắc). Không rõ đê Kagura được xây vào khoảng thời gian nào, nhưng trên bản đồ cải tạo sông Oda năm 1704, khi Moriya Kanbee tiến hành cuộc đại tu sông Oda, có thể thấy một con đê ở phía nam đường Sanyo cũ. Con đê từng bảo vệ khu dân cư khỏi lũ lụt đã vỡ trong trận đại hồng thủy năm 1893, rồi bị dỡ bỏ sau đợt đại tu đê sông Takahashi. Dấu tích còn lại có thể thấy ở con đường phía nam chi nhánh Kawabe, tường đá trong khuôn viên chùa Genpukuji và cánh đồng phía bắc chùa Genpukuji.

(Trích từ sơ đồ hướng dẫn của chi nhánh Kawabe, nhà văn hóa cộng đồng Mabi)

Tổng kết: Cuộc chiến chống lũ – Bài học từ tiền nhân

Từ những bài học của tiền nhân đã chiến đấu với lũ lụt suốt nhiều năm, ông Imazu đúc kết như sau:

Trong quá khứ cũng như hiện tại, bên cạnh các biện pháp vật chất (biện pháp về cơ sở hạ tầng), các biện pháp phi vật chất cũng rất quan trọng: cần luôn nâng cao ý thức phòng chống thiên tai và khi có tình huống khẩn cấp, phải “bảo vệ tính mạng của bản thân và những người thân yêu”.

Dù thời đại có thay đổi, cơ chế cơ bản thường được gọi là “tự lực, tương trợ và hỗ trợ công” vẫn tồn tại từ xưa đến nay. Cũng cần truyền lại lịch sử và kinh nghiệm cho thế hệ tiếp theo.

“Những bài học khác nhau từ quá khứ sẽ trở thành kim chỉ nam cho tương lai”.

Trích từ tài liệu buổi thuyết giảng lịch sử

Lời của tác giả

Sau buổi diễn thuyết, chúng tôi trò chuyện với ông Imazu và được biết trong số những người tham dự có cả những người đã cung cấp nhiều tư liệu và thông tin quý giá khi ông viết cuốn “Series chuyện các phiên lãnh địa: Phiên Okada”.

Trong lúc viết cuốn sách, trận mưa lớn tháng 7 năm 2018 xảy ra…
Các tư liệu thuộc sở hữu cá nhân dường như đã bị cuốn trôi, nhưng nội dung của chúng đã được tổng hợp thành một cuốn sách duy nhất, “Series chuyện các phiên lãnh địa: Phiên Okada”, và được lưu lại.

Mời bạn tìm đọc cuốn sách “Series chuyện các phiên lãnh địa: Phiên Okada”, tác phẩm đã góp phần dẫn đến buổi diễn thuyết lần này.

Thông tin cơ bản về buổi diễn thuyết lịch sử “Hồi ức về phiên Okada – Nghĩ về tương lai địa phương qua lịch sử”

Tên	Buổi diễn thuyết lịch sử “Hồi ức về phiên Okada – Nghĩ về tương lai địa phương qua lịch sử”
Ngày tổ chức	Ngày 7 tháng 6 năm 2025, từ 1:30 chiều đến 3 giờ chiều
Địa điểm	Phân quán Okada của Nhà văn hóa cộng đồng Mabi (271 Okada, Mabi-cho, Thành phố Kurashiki)

Nhận những bài viết được Kurashiki Tocotoco tuyển chọn qua LINE