“Loạt sách Chuyện các phiên” do nhà xuất bản Gendai Shokan ở Iidabashi, Tokyo phát hành.
Nhà xuất bản theo đuổi hoạt động xuất bản với phương châm “không để kiến thức chỉ thuộc về giới chuyên môn, mà tìm cách truyền tải sao cho dễ hiểu nhất”.
Loạt sách giới thiệu về các phiên vào cuối thời Edo (tính đến thời điểm bãi bỏ chế độ phiên), từ phiên Matsumae và phiên Hachinohe ở phía Bắc đến phiên Satsuma và phiên Goto ở phía Nam. Trong tổng số 276 tập (bao gồm 2 tập riêng), tính đến tháng 7 năm 2023 đã phát hành 65 tập.
“Loạt sách Chuyện các phiên: Phiên Okada” được phát hành vào tháng 4 năm Reiwa 5, giới thiệu nhiều nét hấp dẫn của địa phương và những câu chuyện lịch sử ít người biết về phiên Okada, nơi từng có dinh thự phiên ở khu vực Okada, Mabi, Thành phố Kurashiki ngày nay.
Chúng tôi đã trò chuyện với tác giả cuốn sách, nhà nghiên cứu quy hoạch đô thị Imazu Kai, về phiên Okada và khu vực Okada, Mabi, Thành phố Kurashiki, nơi chịu thiệt hại nặng nề do trận mưa lớn tháng 7 năm Heisei 30.
Bài viết giới thiệu “Loạt sách Chuyện các phiên: Phiên Okada” do ông Imazu chấp bút.
Nội dung được ghi lại là thông tin tại thời điểm bài viết đăng vào tháng 7 năm 2023. Thông tin có thể khác với hiện tại, mong bạn thông cảm.
Phiên Okada là gì?
Phiên Okada được thành lập vào tháng 7 năm 1615, sau khi trận chiến mùa hè ở Osaka kết thúc. Tokugawa Ieyasu xác nhận quyền sở hữu lãnh địa khoảng 10.000 koku của Ito Nagazane tại quận Shimomichi, tỉnh Bitchu, cùng các khu vực thuộc tỉnh Mino, tỉnh Settsu và tỉnh Kawachi, đưa ông trở thành daimyo ngoài phiên.
Gia tộc Ito cai trị phiên qua mười đời, và phiên tồn tại hơn 250 năm, cho đến khi các phiên bị bãi bỏ và các tỉnh được thành lập vào năm 1871.
Lãnh địa của phiên Okada không chỉ bao gồm khu vực Okada, Mabi, Thành phố Kurashiki ngày nay, mà còn có Tamashima thuộc Thành phố Kurashiki, Thành phố Soja, và một số nơi xa hơn như quận Ibi, tỉnh Gifu, cùng Thành phố Yao, tỉnh Osaka.
▼ Trường tiểu học Okada thuộc Thành phố Kurashiki, nơi từng có dinh thự phiên Okada (dinh thự Oyama) được chuyển đến vào năm 1701.
▼ Sau khi được chuyển đến đây, dinh thự phiên Okada tọa lạc tại Trường tiểu học Okada trong khoảng 170 năm, cho đến khi các phiên bị bãi bỏ và các tỉnh được thành lập vào năm 1871. Xem vị trí sơ lược tại đây.
Phỏng vấn tác giả Imazu Kai về “Loạt sách Chuyện các phiên: Phiên Okada”
Hiện tác giả Imazu sống ngoài tỉnh Okayama.
Chúng tôi đã hỏi ông về quá trình viết sách, nghiên cứu thời đại học và cao học, phiên Okada, cũng như khu vực Mabi, Thành phố Kurashiki, nơi chịu thiệt hại do trận mưa lớn tháng 7 năm Heisei 30.
Cơ duyên viết “Loạt sách Chuyện các phiên: Phiên Okada”
Xin ông chia sẻ cơ duyên bắt đầu viết sách.
Imazu (lược bỏ kính ngữ)
Một trong những lý do tôi được giao viết về phiên Okada là nhờ được ông Yahata Koji, tác giả cuốn “Phiên Fukuyama” trong cùng loạt sách, đề cử.
Tôi được đề cử, nhưng chuyên môn của tôi không phải lịch sử học mà là quy hoạch đô thị, quản lý đô thị và khu vực.
Tôi luôn băn khoăn liệu một người chưa từng viết sách chuyên khảo lịch sử như mình có phù hợp hay không.
Vậy là dù được đề cử, ông không nhận lời viết ngay phải không?
Imazu
Tôi đã trao đổi với nhà xuất bản vài lần. Họ giải thích cặn kẽ rằng mục đích của cuốn sách là giúp mọi người thêm gắn bó với từng địa phương và tạo cơ hội để họ tự hào về nơi mình sống.
Tôi nghĩ điều đó cũng gắn liền với lĩnh vực “quy hoạch đô thị” mà tôi chuyên nghiên cứu. Vì vậy, dù còn thiếu kinh nghiệm, tôi quyết định viết cuốn sách này. Đó là toàn bộ quá trình dẫn đến quyết định ấy.
Lần đầu biết đến khu vực Okada, Mabi, Thành phố Kurashiki
Từ trước ông đã quan tâm đến phiên Okada hoặc có mối liên hệ với khu vực Okada chưa?
Imazu
Thật ra, khi học đại học và cao học, tôi đã chọn Mabi, Thành phố Kurashiki làm địa bàn nghiên cứu.
Nói ngắn gọn, đề tài nghiên cứu của tôi là “cấu trúc ý thức gắn bó với địa phương” và “cách thức quy hoạch đô thị ở khu vực Okada”.
Có lẽ nhiều người đã biết, khu vực Okada từng là nơi nhà văn trinh thám Yokomizo Seishi sơ tán trong chiến tranh.
Trong luận văn thạc sĩ, tôi xem Yokomizo Seishi và các tác phẩm của ông, vốn gắn bó với địa phương, là nguồn lực của khu vực, rồi phân tích mối liên hệ giữa từng nguồn lực ấy với ý thức gắn bó của người dân. Sau đó, tôi đưa ra đề xuất chính sách (nói vậy nghe có vẻ hơi to tát).
Ông có gặp khó khăn gì trong quá trình viết không?
Imazu
Vì phiên Okada là một phiên nhỏ nên tư liệu lịch sử được công bố rất ít; thêm vào đó, lũ lụt khiến nhiều tư liệu bị thất lạc, nên ngay cả việc thu thập tài liệu cũng rất vất vả.
Khi đối chiếu các tài liệu đã thu thập, tôi thường thấy nội dung ghi chép có đôi chút khác nhau. Tôi phải cân nhắc kỹ “viết thế nào để không gây hiểu lầm”, đến tận nơi hỏi chuyện người dân. Nói thật, việc dành nhiều thời gian sắp xếp thông tin là điều khó khăn nhất.
Tuy vậy, tôi rất biết ơn khi người dân khu vực Okada đọc cuốn sách hoàn chỉnh và dành cho tôi nhiều lời nhận xét tích cực.
- Hóa ra ngày xưa khu vực Okada từng như thế này. Đây là lần đầu tôi biết.
- Nếu là bài nghiên cứu hay một cuốn sách có nội dung khó như vậy thì khá khó đọc. Dù không quá quan tâm đến lịch sử, tôi vẫn dễ cầm sách lên đọc và tìm hiểu về nơi mình sống. Tôi vui vì đây là một cuốn sách dễ đọc như thế.
- Sách viết về dòng chảy của thời đại và phiên Okada cùng các khu vực lân cận, theo cách học sinh cũng có thể đọc được.
Tìm hiểu thêm về phong thổ và văn hóa Mabi qua quá trình viết sách
Tôi nghe nói ông từng cảm nhận được phong thổ và văn hóa bắt nguồn từ thời phiên Okada.
Imazu
Tôi từng cảm nhận rằng phong thổ và văn hóa từ thời phiên Okada đã được lưu truyền nguyên vẹn đến ngày nay.
Chẳng hạn, một con đường rộng mang tên Okada Shinmichi được xây dựng để nối Kawabe (Kawabe, Mabi) với Okada (Okada, Mabi), hai khu vực thuộc lãnh địa phiên Okada.
Con đường đất ngày xưa nay đã được trải nhựa, nhưng vẫn giữ nguyên dáng vẻ cũ và hiện vẫn được sử dụng làm đường.
Ngoài ra, khi được xem những tư liệu do cá nhân lưu giữ, tôi nhận ra nhiều dấu tích của thời xưa vẫn còn đến tận ngày nay.
Tôi cũng được nghe những câu chuyện như “tổ tiên gia đình tôi từng là võ sĩ của phiên Okada”.
Nhiều người từng gắn bó với phiên vẫn đang sống ở khu vực Okada.
Đó là khoảnh khắc tôi cảm nhận sâu sắc rằng “lịch sử và con người gắn kết với nhau”.
Hóa ra những ghi chép về lũ lụt cũng được lưu lại.
Imazu
Về lũ lụt, một số đoạn của bờ đê Kagura ngày xưa vẫn còn. Tư liệu cũng ghi chép rõ ràng rằng khu vực này đã nhiều lần xảy ra lũ lụt từ thời Edo.
Có lẽ không thể ngăn chặn mọi thiên tai chỉ bằng các công trình hạ tầng; sức mạnh của tự nhiên lớn hơn.
Rất khó chống lại tự nhiên. Khi nghĩ về điều quan trọng nhất trong công tác phòng chống thiên tai, tôi cho rằng bảo vệ tính mạng là quan trọng nhất.
Điều quan trọng là người dân ở mỗi khu vực cần xem thiên tai cũng là một đặc điểm của địa phương.
Chẳng hạn, trước hết cần biết khu vực mình sống dễ bị thiệt hại do lũ sông hay các dạng ngập lụt khác, rồi suy nghĩ xem nên sơ tán thế nào khi thiên tai xảy ra.
Tôi không nghĩ trận mưa lớn tháng 7 năm Heisei 30 xảy ra chỉ là tình cờ.
Có thể một số người chưa biết những ghi chép mà người xưa để lại, nhưng để bảo vệ tính mạng và tài sản của nhiều người, điều quan trọng là phải truyền lại rằng khu vực này thực ra đã thường xuyên hứng chịu lũ lụt từ xưa.
Về “Loạt sách Chuyện các phiên: Phiên Okada”
Xin ông chia sẻ những điểm nổi bật mà ông muốn độc giả nhất định đọc trong “Loạt sách Chuyện các phiên: Phiên Okada”.
Imazu
Có ba nội dung tôi đặc biệt mong mọi người đọc:
Điểm 1: Lịch sử lũ lụt và trị thủy của phiên Okada
Đầu tiên là nội dung về lũ lụt mà tôi vừa nhắc đến.
Tôi chủ yếu viết về chủ đề này trong chương 4. Khi tìm hiểu lịch sử vùng Mabi và phiên Okada, không thể tách rời câu chuyện lũ lụt, nên tôi dành khá nhiều dung lượng để viết.
Vì vậy, đây là phần tôi mong mọi người đọc nhất.
Điểm 2: Trí tuệ của người xưa
Ngoài ra, sách cũng đề cập đến những biện pháp người dân thời đó thực hiện để bảo vệ cuộc sống và tính mạng trước lũ lụt.
Tôi rất vui nếu mọi người đọc thêm về trí tuệ của người xưa, chẳng hạn như việc võ sĩ phiên Okada Moriya Kanbee cải tạo sông Oda.
Điểm 3: Nơi sản sinh nhiều nhân tài và hiền sĩ
Phiên Okada là một phiên nhỏ, với sản lượng lúa chỉ hơn 10.000 koku.
Có lẽ xét trên phạm vi cả nước, phiên này không nổi tiếng lắm.
Tuy nhiên, nơi đây đã sản sinh rất nhiều nhân tài và hiền sĩ, trong đó có Furukawa Koshoken và Uraike Kyuen, nhiều đến mức không thể giới thiệu hết trong sách.
Tôi cũng mong mọi người chú ý đến điểm này.
Một trong những lý do có thể là yếu tố địa lý của phiên Okada.
Từ xưa, phiên Okada có tuyến vận tải đường thủy trên sông Takahashi và trạm Kawabe-juku trên tuyến đường Sanyo cũ, đồng thời giữ vai trò là đầu mối giao thông quan trọng cả đường thủy lẫn đường bộ.
Khi hàng hóa qua lại thì con người cũng qua lại.
Điều đó có nghĩa là nhiều nền văn hóa và kỹ thuật cũng được trao đổi theo.
Có lẽ việc phát triển thành một đầu mối giao thông quan trọng như vậy đã góp phần tạo nên bối cảnh sản sinh nhiều nhân tài và hiền sĩ.
“Phiên Okada” trong các câu chuyện của Yokomizo Seishi
Tôi nghe nói ông Imazu yêu thích tiểu thuyết trinh thám của Yokomizo Seishi (nay gọi là tiểu thuyết suy luận).
Imazu
Xin lỗi vì có phần sở thích cá nhân, nhưng tôi yêu thích tiểu thuyết trinh thám và suy luận, đặc biệt là các tác phẩm của Yokomizo Seishi. Điều đó cũng là một trong những lý do khiến tôi quan tâm đến khu vực Okada.
Thật ra, trong các tác phẩm của Yokomizo Seishi cũng thường có những đoạn nhắc đến phiên Okada.
Trong Chiến tranh Thái Bình Dương, Yokomizo Seishi sơ tán đến vùng này để tránh chiến tranh. Ông đã đưa vào tác phẩm những thông tin thu thập được qua giao lưu với người dân địa phương thời bấy giờ.
Tôi thấy rất thú vị khi “phiên Okada” cũng xuất hiện trong thế giới truyện.
Tôi sẽ rất vui nếu có người quan tâm đến phiên Okada từ góc nhìn này.
Hãy nói ngắn gọn về sức hấp dẫn của Yokomizo Seishi.
Imazu
Thật khó để diễn tả chỉ bằng một câu.
Năm 1946, sau khi Nhật Bản bại trận, Yokomizo Seishi cho ra mắt tác phẩm Vụ án mạng ở nhà chính.
Thám tử lừng danh Kindaichi Kosuke xuất hiện trước công chúng.
Trong thời chiến, nhiều cuốn sách bị kiểm duyệt, khiến có một giai đoạn tiểu thuyết trinh thám không thể được xuất bản.
Đó là thời kỳ mà Edogawa Ranpo từng để lại câu nói: “Tiểu thuyết trinh thám hoàn toàn diệt vong”.
Trong lúc việc xuất bản tiểu thuyết trinh thám gặp nhiều khó khăn, Yokomizo Seishi vẫn luôn ấp ủ ý tưởng. Ông sơ tán đến khu vực Okada, trải qua thời khắc chiến tranh kết thúc và cuối cùng cũng có thể thỏa sức viết tiểu thuyết.
Tôi nghĩ ông đã đưa những ý tưởng ấp ủ từ trước ra mắt công chúng cùng một lúc.
Trong số đó, tác phẩm đáng nhớ “Vụ án mạng ở nhà chính” đã ra đời, trở thành tiểu thuyết trinh thám đầu tiên sau chiến tranh.
Ngoài ra, trong giới trinh thám Nhật Bản, tôi cho rằng Edogawa Ranpo và Yokomizo Seishi là hai cây đại thụ.
Nếu Ranpo là người khai sinh dòng truyện trinh thám Nhật Bản, thì có lẽ Yokomizo là người đã nuôi dưỡng dòng truyện ấy.
Mặt khác, về tính cách của Yokomizo Seishi, người ta thường nói rằng ngay cả sau khi nổi tiếng, ông vẫn không hề tỏ ra kiêu ngạo mà có tính cách dịu dàng, ôn hòa.
Tôi cảm thấy khía cạnh ấy cũng là một trong những nét hấp dẫn của Yokomizo với tư cách một con người.
Mong bạn tìm hiểu sức hấp dẫn và một trang lịch sử của khu vực Okada, Mabi
Cuối cùng, xin ông Imazu chia sẻ tâm tư gửi gắm trong cuốn “Câu chuyện về các phiên lãnh địa: Phiên Okada”.
Imazu
Chẳng hạn, những người nghiên cứu lịch sử ở đại học có thể sẽ nói: “Cuốn sách mỏng hời hợt gì thế này”.
Tuy vậy, tôi đã viết cuốn sách này bằng tất cả tâm huyết.
Như tôi đã nhắc lại nhiều lần, mục đích ban đầu của cuốn sách là mong nó trở thành cơ hội để mọi người biết đến sức hấp dẫn của địa phương.
Ngày nay, nơi đây là một góc của “Thành phố Kurashiki”, nhưng tôi sẽ rất vui nếu nhiều người đọc cuốn sách này như một cơ hội để tìm hiểu lịch sử địa phương mang tên “Mabi”, rồi vận dụng những hiểu biết ấy vào hiện tại và tương lai.
Lời của tác giả
Trong buổi phỏng vấn, tôi ấn tượng với tính cách chân thành, nghiêm túc của anh Imazu và giọng nói điềm đạm, luôn trân trọng từng lời anh nói.
Nhờ mối gắn bó mật thiết với địa phương được vun đắp qua quá trình nghiên cứu từ thời đại học, anh Imazu đã dành nhiều thời gian và tâm huyết để viết cuốn “Loạt sách về các phiên: Phiên Okada”.
Cuốn sách hiện thực hóa mong muốn của anh Imazu: “Giúp mọi người biết đến sức hấp dẫn của vùng Okada, Thành phố Kurashiki, Mabi — xưa kia là phiên Okada. Mong cuốn sách sẽ là cơ duyên để mọi người tìm hiểu nơi này”.
Năm 2023, đã 5 năm trôi qua kể từ trận mưa lớn tháng 7 năm 2018.
Hãy cùng nghĩ về vùng Mabi và tìm hiểu về phong thổ, văn hóa bắt nguồn từ phiên Okada cũng như những trí tuệ được người xưa truyền lại nhé.
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
