Shijuku sông Takahashi là lớp học hướng đến mục tiêu đạt được các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) tại Lưu vực sông Takahashi, đồng thời đào tạo những người có thể đảm nhận vai trò nòng cốt trong các hoạt động cộng đồng.
Từ tháng 6 năm 2021 đến tháng 9 năm 2021, Shijuku sông Takahashi khóa 2 đã được tổ chức với khoảng 30 buổi giảng do các giảng viên đang hoạt động tại Lưu vực sông Takahashi phụ trách.
Ngày 19 tháng 9 năm 2021 (Chủ nhật), ông Kanzaki Noritake, hiệu trưởng Trường Lưu vực sông Takahashi và là nhà nghiên cứu dân tục học, đã tham gia giảng dạy.
Sau đây là bài tường thuật về buổi giảng.
Nội dung được ghi trong bài là thông tin tại thời điểm bài viết được đăng vào tháng 10 năm 2021. Xin lưu ý rằng thông tin có thể khác với hiện tại.
Tổng quan về Shijuku sông Takahashi
Shijuku sông Takahashi là lớp học do Hiệp hội pháp nhân Trường Lưu vực sông Takahashi điều hành theo ủy thác của Thành phố Kurashiki. Thông qua các hoạt động như tìm hiểu lịch sử, văn hóa, công nghiệp và khảo sát thực địa tại Lưu vực sông Takahashi, lớp học hướng đến việc phát triển cộng đồng, đào tạo nhân lực đảm nhận vai trò xây dựng một khu vực bền vững và thúc đẩy hành động.
Có hai khóa học:
- “Khóa học tìm hiểu SDGs”, gồm thực hành và thuyết trình
- “Khóa học dự thính”, cho phép tham gia các buổi học lý thuyết tùy chọn
Shijuku sông Takahashi khóa 1 được tổ chức từ tháng 11 năm 2020 đến tháng 2 năm 2021, và khóa 2 bắt đầu từ tháng 6 năm 2021.
Lễ khai giảng diễn ra vào Chủ nhật, ngày 27 tháng 6 năm 2021. Trước lễ bế giảng vào Chủ nhật, ngày 26 tháng 9 năm 2021, khoảng 30 buổi giảng đã được tổ chức.
Nội dung các buổi giảng gồm 5 loại sau:
| Phân loại | Nội dung |
|---|---|
| Chuyên đề tầm nhìn SDGs | Các giảng viên đang trực tiếp hoạt động chia sẻ về tầm nhìn năm 2030 của Lưu vực sông Takahashi và những nỗ lực hiện tại |
| Chuyên đề kiến thức tổng quát | Các buổi học giúp tìm hiểu lịch sử, văn hóa, công nghiệp và những kiến thức khác về Lưu vực sông Takahashi |
| Chuyên đề kỹ năng | Các buổi học trang bị kỹ năng và bí quyết cần thiết để triển khai hoạt động tại địa phương, như thuyết trình, sử dụng công cụ CNTT, viết blog và dùng mạng xã hội |
| Chuyên đề sứ mệnh SDGs địa phương | Hội thảo xác định mục tiêu bằng cách nhìn nhận lại 17 mục tiêu SDGs trong bối cảnh Lưu vực sông Takahashi |
| Khảo sát thực địa | Học tập trải nghiệm về hoạt động phát triển cộng đồng tại Lưu vực sông Takahashi |
Ở khóa 1 có ba chuyên đề: tầm nhìn SDGs, kiến thức tổng quát và kỹ năng. Từ khóa 2, chuyên đề sứ mệnh SDGs địa phương và khảo sát thực địa được bổ sung.
Nếu muốn tìm hiểu chi tiết hơn, hãy xem trang chuyên đề của “Shijuku sông Takahashi”.
Đặc điểm và tính bền vững của Lưu vực sông Takahashi
Buổi giảng lần này được tổ chức trực tuyến và phát sóng từ Sumiyoshicho no Ie Bunbuku.
Ngoài học viên khóa 2 của Shijuku sông Takahashi, buổi giảng còn có một số học viên tốt nghiệp khóa 1 tham gia.
Trong buổi giảng, mọi người cũng dùng chức năng trò chuyện để trao đổi kiến thức và suy nghĩ của mình.
Vùng Bitchu và ba con sông lớn
Trước hết, tên gọi vùng Bitchu bắt đầu được dùng từ khi nào?
Nguồn gốc của tên gọi này có từ thời Nara.
Khi bộ luật Taiho được ban hành, tỉnh Bitchu được thành lập. Đến năm 2021, hơn 1.300 năm sau, tên gọi vùng Bitchu vẫn được sử dụng.
Một con sông không chỉ có dòng chính mà còn có rất nhiều nhánh.
Trong số đó, sông Takahashi là con sông hiếm có trên toàn quốc, với các nhánh như sông Nariwa và sông Oda trải rộng, tạo nên lưu vực bao phủ toàn vùng Bitchu.
Thầy Kanzaki đã nói về đặc điểm của sông Takahashi dựa trên diện tích lưu vực, chiều dài và số nhánh của ba con sông lớn ở tỉnh Okayama.
| Diện tích lưu vực | Chiều dài | Số nhánh | |
|---|---|---|---|
| sông Takahashi | khoảng 260.000 km² | 117 km | 84 |
| sông Asahi | khoảng 200.000 km² | 150 km | 132 |
| sông Yoshii | khoảng 200.000 km² | 137 km | 137 |
So với hai con sông còn lại, sông Takahashi ngắn hơn và có ít nhánh hơn, nhưng diện tích lưu vực lại lớn nhất.
Lưu vực sông rộng giúp người dân có nguồn nước sinh hoạt hằng ngày, nhờ đó cuộc sống thuận lợi hơn.
Ở những nơi núi non hiểm trở, người dân phải lấy trực tiếp nước chảy qua núi đá hoặc khe núi, hay đào giếng để bơm nước ngầm lên phục vụ sinh hoạt.
Tuy nhiên, vùng Bitchu có sông Takahashi và các nhánh sông, nên nguồn nước ít bị cạn kiệt và người dân dễ ổn định cuộc sống hơn các vùng khác.
Thầy Kanzaki cho biết, cuộc sống của con người được duy trì nhờ dòng nước đổ vào sông, và nguồn nước đổ vào sông Takahashi đang nâng đỡ cuộc sống của chúng ta.
Ngoài việc dùng làm nước uống, nước sông đôi khi còn được dùng để vận chuyển hàng hóa.
Từ xưa, vùng Bitchu đã hình thành sự kết nối giữa núi với sông, rồi từ sông ra biển.
Ở vùng Bitchu, hàng hóa hiếm khi được đưa từ biển ngược lên sông. Xét về sản vật, lượng hàng xuất đi nhiều hơn nên không có nhiều hàng hóa từ nơi khác đưa vào.
Điều này cho thấy cuộc sống trong vùng ổn định và sung túc.
Về sắt
Trước thời Edo, Izumo là vùng sản xuất sắt nổi tiếng, nhưng sắt cũng được sản xuất ở Bitchu.
Ở Izumo, sắt được sản xuất bằng phương pháp luyện sắt tatara. Còn tại Bitchu, người ta đã phát hiện dấu tích của kanna-nagashi, một công đoạn trước đó.
Trong các tài liệu ở vùng Kinai thời Heian cũng có những từ như “kiếm Bitchu” và “cuốc Azo”. Phần sắt của những thanh kiếm và chiếc cuốc này được sản xuất ở Bitchu.
Ở Bitchu có nhiều rãnh kanna-nagashi được đào. Vì những rãnh này do con người tạo ra nên càng về hạ lưu càng rộng, dần hình thành địa hình quạt bồi tích qua hàng trăm năm.
Địa hình quạt bồi tích được cho là đặc biệt rõ ở khu vực Niimi và Chiya.
Ngày nay, do khu dân cư đã được xây dựng nên khó tiến hành khai quật quy mô lớn. Vì vậy, chưa rõ có từng tồn tại “con đường sắt” kanna-nagashi hay không, cũng như con đường đó có bao gồm dòng sông hay không.
Dù vậy, các tài liệu cổ cho thấy việc luyện sắt vốn không hề đơn giản. Điều chắc chắn là kiếm Bitchu đã tồn tại từ thời kỳ sớm hơn kiếm Bizen.
Về bò
Loại bò nổi tiếng ở vùng Bitchu là Bò Chiyagyu của Thành phố Niimi.
Bò Chiyagyu là giống bò lấy thịt lâu đời nhất Nhật Bản. Từ cuối thời Edo đến thời Minh Trị, khi người Nhật bắt đầu ăn thịt bò, bò được đưa đến Edo và vùng Kansai.
Từ thời Edo đến thời Minh Trị, bò có giá trị hàng hóa cao hơn các sản phẩm sắt, đồng thời cũng được chăn nuôi hiệu quả hơn.
Ngày nay, nhiều người nghĩ đến bò như một loại thực phẩm, nhưng ở miền Tây Nhật Bản cho đến thời Edo, bò được quý trọng như sức lao động để chở hàng và cày ruộng.
Ở vùng Chugoku, bò non làm việc trên núi; khi lớn tuổi hơn, chúng dần làm việc ở những nơi xa núi hơn; bò già thì làm việc ở vùng đồng bằng.
Ruộng trên núi thường là ruộng bậc thang, có nhiều chỗ chênh cao và đất cứng nên cần nhiều sức để cày.
Vì vậy, những con bò non khỏe mạnh, có thể làm việc chăm chỉ được đưa lên núi làm việc.
Những con bò làm việc ở Chiya trước tiên sẽ được đưa ra chợ Chiya để bán khi đã lớn tuổi, rồi tiếp tục làm việc ở cao nguyên Kibi.
Sau đó, khi già hơn nữa, chúng được đưa ra chợ Takahashi để bán, rồi chuyển xuống vùng đồng bằng làm việc.
Các ghi chép thời Edo cho thấy những gia đình lâu đời ở Chiya đã chuyển cách kiếm tiền từ luyện sắt và kanna-nagashi sang chăn nuôi, xuất bán bò.
Nông dân thuê bò từ các bakuro, tức người môi giới tại chợ bò, rồi vừa nuôi vừa dùng chúng làm sức lao động trong công việc đồng áng.
Thầy Kanzaki kể rằng khi ông còn nhỏ, nhà nào cũng nuôi bò và cứ vài năm lại thay bò một lần.
Về rượu sake
Ở vùng Bitchu có nhiều xưởng nấu rượu sake, trải dài từ Tamashima đến Kamogata.
Vào thời Edo, rượu sake sản xuất ở Bitchu được chở đến Nada. Người ta cho rằng 97 phần trăm rượu sake của Nada được đưa đến Edo.
Edo có nhiều nam giới trẻ. Vào giữa thời Edo, số người uống rượu lên đến khoảng 1,8 triệu, mỗi người tiêu thụ lượng rượu tương đương 40 chai sake dung tích một sho.
Phần lớn rượu được sản xuất ở Nada và được những nam giới trẻ ở Edo ưa chuộng dưới tên gọi “rượu sake chở từ miền Tây lên”.
Thời đó, rượu được vận chuyển bằng thùng gỗ, nên những con thuyền chở thùng rượu đến Edo được gọi là tàu chở thùng.
Thầy Kanzaki cho biết, rượu Nada có vị ngon nên được gọi là “rượu chở từ miền Tây lên”, còn rượu sản xuất ở vùng lân cận Kanto không ngon lắm nên bị gọi là “rượu không được chở lên”. Có giả thuyết cho rằng cách gọi này là nguồn gốc của từ “kudaranai” (vô nghĩa, chẳng ra gì) được dùng ngày nay.
Rượu Nada được xem là ngon cũng bao gồm cả rượu sản xuất ở Bitchu rồi chở đến Nada.
Câu chuyện rằng rượu Bitchu không được biết đến rộng rãi, nhưng âm thầm gia tăng thị phần khiến tôi ấn tượng.
Các nhánh của sông Takahashi
Trong số các nhánh của sông Takahashi, sông Nariwa và sông Oda là những nhánh lớn đặc biệt.
Thầy Kanzaki cho biết, so với các nhánh của sông Asahi và sông Yoshii cũng nằm trong tỉnh Okayama, chúng lớn hơn nhiều lần và đóng vai trò quan trọng ở vùng Bitchu.
Đặc biệt, sông Nariwa có vai trò quan trọng trong việc vận chuyển hàng hóa.
Trước khi có đường sắt, sông là tuyến kết nối vùng núi với biển. Than củi, bengara và lá Bitchu được sản xuất quanh Thành phố Takahashi được vận chuyển qua sông Nariwa đến các khu vực hạ lưu sông Takahashi.
Ngoài ra, sông Nariwa không có những khe núi dốc và dòng chảy khá êm nên có nhiều cối xay nước.
Cối xay nước cung cấp sức lao động cơ học ổn định, được dùng để xay xát gạo lứt thành gạo trắng.
Trong tiếng địa phương Bitchu, việc xay xát được gọi là “giã gạo”, được cho là bắt nguồn từ việc sử dụng cối xay nước.
Thầy Kanzaki cho biết, có thể lần theo dòng sông để thấy con người và hàng hóa đã gắn kết với nhau từ xa xưa.
Nhiều hàng hóa lưu thông trong vùng Bitchu. Cùng với đó, tín ngưỡng cầu buôn bán phát đạt và mùa màng bội thu cũng ra đời; các sự kiện như lễ hội cấy lúa, lễ hội mùa thu, lễ lên núi, cùng việc xây dựng đền thờ và chùa chiền cũng được tổ chức.
Trong buổi giảng, chúng tôi được nghe kể về những ngôi đền thờ Ebisu có rất nhiều ở Thành phố Takahashi.
Ebisu là vị thần được những người dân biển sống bằng nghề đánh cá tôn thờ.
Tôi thấy lạ khi ở Thành phố Takahashi, nơi cách xa biển, lại có đền thờ vị thần được ngư dân tôn thờ. Nhưng khi biết rằng các ngôi đền được dựng lên với mong muốn bán được nhiều cá đánh bắt ngoài biển tại Thành phố Takahashi, tôi cảm thấy mình đã hiểu được phần nào tâm tư của những thương nhân thời đó.
Tương lai của Lưu vực sông Takahashi
Ông Kanzaki cho biết, sông Nariwa, sông Oda và sông Takahashi là những dòng sông có lịch sử đặc biệt ổn định.
Vì vậy, từ lâu, người ta đã sử dụng các dòng sông làm tuyến đường nối núi với biển.
Nhìn lại lịch sử, các dòng sông ở vùng Bitchu ít xảy ra thiên tai. Tuy nhiên, vì đã ổn định trong thời gian dài nên người ta mất cảnh giác trước thiên tai, và trong quá khứ cũng từng xảy ra những trận lũ lớn.
Sông Yamano ở Thành phố Fukuyama, tỉnh Hiroshima là thượng nguồn của sông Oda và đổ vào sông Takahashi.
Lưu vực sông rộng lớn hơn nhiều so với những gì chúng ta hình dung.
Một lần nữa, chúng ta cần xem xét quy mô và hướng dòng chảy của sông, đồng thời tìm hiểu những nơi tiềm ẩn nguy cơ thiên tai.
Trong tương lai, Lưu vực sông Takahashi sẽ ra sao, và chúng ta mong muốn nơi đây sẽ như thế nào?
Suy nghĩ về điều đó là sứ mệnh được giao cho chúng ta.
Lời của tác giả
Dân tộc học là ngành nghiên cứu lịch sử phát triển đời sống và văn hóa của người dân bình thường thông qua việc khảo sát phong tục, tập quán và tín ngưỡng được lưu truyền trong dân gian.
Trước đây, tôi thường nghĩ các buổi giảng của Shijuku sông Takahashi chủ yếu giúp tìm hiểu và suy ngẫm về hiện tại cũng như tương lai của Lưu vực sông Takahashi. Nhưng qua việc tìm hiểu lịch sử của những người từng sinh sống tại đây, tôi cảm thấy mình hiểu sâu sắc hơn về vùng đất này.
Đây là buổi giảng giúp tôi hiểu sâu hơn về văn hóa và lịch sử địa phương, những điều không thể tách rời khi suy nghĩ về tương lai của Lưu vực sông Takahashi và vùng Bitchu.
Thông tin cơ bản về Shijuku sông Takahashi kỳ 2
| Tên | Shijuku sông Takahashi kỳ 2 |
|---|---|
| Ngày tổ chức | Thời gian diễn ra Shijuku sông Takahashi kỳ 2: 27/6/2021～26/9/2021 |
| Địa điểm | 2-13-3 Chuo, Thành phố Kurashiki |
| Chi phí tham gia (đã gồm thuế) | Vui lòng xem trang web của Shijuku sông Takahashi để biết chi tiết. 1. Học viên khóa tìm hiểu SDGs Người lớn: 12,000 yên, học sinh, sinh viên: 8,000 yên (có thể tham gia trực tiếp tất cả chương trình trong ngày tổ chức và xem bản ghi) ※Mức phí áp dụng như nhau dù học trực tiếp tại địa điểm hay học trực tuyến 2. Học viên dự thính (chỉ tham gia phần học lý thuyết) Học tại địa điểm: 1,500 yên/buổi (có giới hạn số người) Học trực tuyến/xem bản ghi: 500 yên/buổi ※Dự kiến sẽ thông báo trang chỉ dành cho người tham gia xem sau. ※Tùy khóa học, có thể thu thêm chi phí thực tế. ※Tùy khóa học, có thể mở miễn phí. |
| Trang web | Shijuku sông Takahashi | Trường Lưu vực sông Takahashi |
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
