Khu vực phía nam tỉnh Okayama từng là vùng trồng igusa (cói) lớn.
Igusa là loại cây dùng làm nguyên liệu dệt chiếu tatami và chiếu cói.
Người trồng, nhuộm, dệt igusa ở Kurashiki rồi bán và giao hàng trên khắp Nhật Bản là ông Imayoshi Toshifumi.
Ông vượt qua ranh giới giữa các công đoạn vốn được phân chia riêng biệt, tất bật gìn giữ ngành igusa ở Kurashiki.
Chúng tôi đã tìm hiểu kỹ công đoạn thu hoạch, nhuộm igusa và dệt chiếu hoa.
Bài viết giới thiệu thương hiệu “IGUSA LABO” do ông Imayoshi sáng lập cùng các hoạt động của thương hiệu.
Thông tin trong bài được đăng vào tháng 12 năm 2021. Xin lưu ý rằng thông tin có thể khác với hiện tại.
IGUSA LABO là gì?
IGUSA LABO là thương hiệu lấy chủ đề “igusa trong cuộc sống”.
Ông Imayoshi Toshifumi tự trồng igusa và hoàn thiện sản phẩm cuối cùng.
Ông Imayoshi là thế hệ thứ năm của “Kurashiki Igusa Imayoshi Shoten”, cơ sở sản xuất các sản phẩm từ igusa, đồng thời là đại diện của IGUSA LABO.
“Không thể để những kỹ thuật trồng trọt và chế biến igusa bị mai một”
Với suy nghĩ đó, ông tạo ra những sản phẩm được chăm chút kỹ lưỡng.
Chiếu ngủ của IGUSA LABO
Sản phẩm nổi bật nhất của IGUSA LABO là “chiếu ngủ”.
Chiếu ngủ là tấm chiếu dệt từ igusa, trải lên nệm futon để nằm ngủ.
Igusa có khả năng hút ẩm cao nên thấm hút mồ hôi tốt, với đặc trưng là bề mặt tiếp xúc với da mát dịu.
Người ta cho rằng hương thơm của igusa giúp tăng cảm giác thư giãn.
Igusa dùng làm chiếu ngủ của IGUSA LABO được trồng trên ruộng do ông Imayoshi quản lý, sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu đáp ứng cả tiêu chuẩn dành cho thực phẩm.
Bạn có thấy các đường sọc không?
Họ tận dụng sự khác biệt tự nhiên về màu sắc giữa gốc và ngọn igusa để tạo nên hoa văn này.
Ngoài ra, sản phẩm không trải qua công đoạn “nhuộm bùn” thường có trong quy trình chế biến igusa.
Nhuộm bùn là công đoạn ngâm igusa trong bùn để màu lên đẹp hơn.
Công đoạn này giúp giảm phai màu do nắng và tăng độ bền cho igusa.
Tuy nhiên, khi nhuộm bùn, trong quá trình chế biến sẽ phát tán những hạt đất sét mịn gọi là “bột nhuộm”.
Bột này gây tổn thương cho cổ họng và phổi, nên nhiều người trồng igusa mắc bệnh phổi.
Sau khi nhuộm bùn, một lượng nhỏ bột nhuộm vẫn còn trong sản phẩm.
Ông Imayoshi nghĩ rằng “sản phẩm càng tốt cho sức khỏe càng hay”, nên IGUSA LABO chỉ sử dụng igusa không nhuộm bùn, tức là igusa chưa qua công đoạn nhuộm bùn.
Chiếu ngủ làm từ igusa “không nhuộm bùn” vẫn giữ nguyên vẻ đẹp tự nhiên vốn có của igusa, sờ vào rất dễ chịu.
Ngoài ra, chiếu được dệt bằng máy dệt chuyên dụng nên mềm mại ôm theo cơ thể.
Vì tiếp xúc trực tiếp với da trong mùa nóng, chiếu ngủ được làm rất tỉ mỉ để bạn có thể yên tâm sử dụng và cảm nhận trọn vẹn những ưu điểm của igusa.
Mua sản phẩm của IGUSA LABO ở đâu?
Tại “Igusaya Hanamushiro” ở Khu phố Lịch sử Bikan, có bán nhiều sản phẩm của IGUSA LABO, từ chiếu ngủ, chiếu hoa đến thảm lót ly và đế lót cốc.
Khi đến tìm hiểu về Hanamushiro, chúng tôi được quản lý cửa hàng, ông Kusudo, chia sẻ như sau:
“Igusa do ông Imayoshi trồng rất tốt. Phần mô xốp bên trong chắc khỏe. Đặc biệt, chiếu ngủ là hàng cao cấp. Phải chạm vào mới cảm nhận được.”
Một số sản phẩm cũng được bán tại “Cửa hàng trực tuyến IGUSA LABO”, nhưng bạn hãy ghé “Igusaya Hanamushiro” để tận tay chạm thử sản phẩm nhé.
Lịch sử igusa và chiếu cói ở Okayama, Kurashiki
Lịch sử igusa ở Kurashiki bắt đầu từ khoảng 1.800 năm trước, vào cuối thời Yayoi.
Theo truyền thuyết, khi Hoàng hậu Jingu ghé thăm một ngôi đền ở khu vực Sho, Thành phố Kurashiki, bà sai người dệt một tấm chiếu từ loại cỏ đẹp mọc gần đó và rất yêu thích thành phẩm. Người ta cho rằng loại cỏ ấy chính là igusa.
Sau đây là phần giới thiệu ngắn gọn về lịch sử igusa và chiếu cói ở tỉnh Okayama và Thành phố Kurashiki.
| Thời kỳ | Sự kiện |
|---|---|
| Thời Yayoi | Dâng chiếu cói lên Hoàng hậu Jingu |
| Thời Nara | Kỹ thuật dệt igusa ở Bizen được triều đình công nhận |
| Thời Edo | Công cuộc lấn biển ở Kurashiki được đẩy mạnh. Bông và igusa, những loại cây có thể phát triển trên đất mặn, được trồng rộng rãi. “Chiếu tatami” làm từ igusa được đánh giá cao trên khắp Nhật Bản khi kết hợp với “viền chiếu tatami”. |
| Thời Minh Trị | Kỹ thuật nhuộm igusa được hoàn thiện ở Kurashiki, chiếu hoa phát triển. Trở thành mặt hàng xuất khẩu có sức cạnh tranh trên thế giới |
| Từ thời Minh Trị đến đầu thời Showa | Tỉnh Okayama đứng đầu Nhật Bản về sản lượng igusa |
| Cuối thời Showa | Sản lượng của tỉnh Okayama giảm sau khi đạt đỉnh vào năm Showa 39 |
“Chiếu hoa” là loại chiếu được dệt hoa văn bằng igusa đã nhuộm màu.
Chiếu hoa ra đời ở Kurashiki, đến thời Minh Trị đã phát triển thành mặt hàng xuất khẩu quan trọng ra nước ngoài.
Tính đến năm 2021, sản lượng igusa của tỉnh Okayama chỉ còn rất ít, nhưng những kỹ thuật chế biến tiên tiến vẫn được lưu truyền ở Kurashiki.
Tham quan công đoạn thu hoạch, nhuộm và dệt
Igusa được trồng vào khoảng tháng 12, rồi thu hoạch và phơi khô vào tháng 7 năm sau.
Sau đó, igusa đã phơi khô được đem đi nhuộm và chế biến.
Chúng tôi đã tìm hiểu công đoạn thu hoạch, phơi khô vào tháng 7 và nhuộm, dệt vào tháng 10.
Thu hoạch igusa
Công việc bắt đầu lúc 4 giờ 30 sáng.
Mặt trời vừa ló dạng, xung quanh vẫn còn yên ắng.
Ba người, bao gồm cả người phụ giúp, cùng thu hoạch trên ruộng ở khu vực Sho, Thành phố Kurashiki.
Họ tháo lưới dùng để giữ igusa không bị đổ rồi nhổ cọc lên.
Họ kiểm tra tình trạng đất để xác định chỗ nào thu hoạch thủ công, chỗ nào dùng máy.
Trước tiên, họ bắt đầu thu hoạch bằng tay.
Tiếng cắt “xoẹt xoẹt” vang lên vui tai khi họ nhanh tay thu hoạch.
Để cắt sao cho ngọn igusa không bị rối vào nhau, cần có kỹ thuật điều khiển lưỡi liềm.
Họ sàng bỏ cỏ dại và những cây không đạt độ dài nhất định khỏi bó igusa vừa cắt.
Họ buộc những bó igusa đã được chỉnh gọn bằng dây.
Igusa vừa thu hoạch có màu xanh tươi.
Khi chạm vào, có thể cảm nhận cây chứa nhiều nước, bóng mượt và ẩm mềm.
Máy thu hoạch sẽ phân loại theo chiều dài, thu hoạch và tự động cuộn thành bó.
Các bó igusa được chất lên xe tải rồi chở đến nơi có máy sấy.
Thông thường, trước khi sấy sẽ có công đoạn nhuộm bùn.
IGUSA LABO không nhuộm bùn, nên igusa vừa thu hoạch được đưa thẳng vào máy sấy.
Các bó cỏ được dựng chắc chắn, xếp kín để gió có thể lưu thông.
Cỏ được sấy khô từ từ trong thời gian dài.
Một phần được phơi nắng.
Sau khi được sấy khô như vậy, cỏ có màu be ánh xanh như trong ảnh bên dưới và trở nên giòn.
Việc thu hoạch và sấy cỏ igusa bắt đầu từ sáng sớm.
Giữa ruộng đồng mùa hè oi ả, họ cúi lom khom, vác cỏ igusa đi lại.
Anh Imayoshi và mọi người vừa liên tục lau mồ hôi, vừa chăm chú làm việc với cỏ igusa.
Nhuộm cỏ igusa
Cuối tháng 10, chúng tôi được xem công đoạn nhuộm và dệt cỏ igusa tại một xưởng nằm trong khu phố Nishi-Achi, Thành phố Kurashiki.
Hôm đó, họ dự định nhuộm cỏ thành màu xanh nhạt.
Màu thuốc nhuộm trông như đỏ rượu vang và xanh vàng. Chỉ nhìn thuốc nhuộm thôi thì khó hình dung được màu thành phẩm.
Sau khi hòa tan thuốc nhuộm bằng tay, họ cho vào nồi rồi khuấy đều.
Họ cho các bó cỏ igusa đã khô vào nồi, rồi đảo cỏ để màu nhuộm được đều.
Công đoạn nhuộm diễn ra giữa làn hơi nước bốc lên nghi ngút.
Trông có vẻ rất nóng.
Sau khi nhuộm xong, cỏ igusa được đem phơi nắng cho khô.
Thông thường, khi nhuộm cỏ igusa, người ta buộc ở phần gốc, nhưng tại IGUSA LABO, họ buộc ở phần ngọn.
Lý do là phần bị buộc sẽ bị cắt bỏ vài centimet, nên họ muốn giữ lại và tận dụng phần gốc chắc khỏe càng nhiều càng tốt.
Có lẽ vì tự trồng và tự chế biến cỏ igusa nên họ có thể linh hoạt sáng tạo, không bị bó buộc vào cách làm thông thường.
Cỏ igusa vừa nhuộm xong và cỏ đã khô có màu sắc khác nhau khá nhiều.
Cỏ igusa mới phơi ở bên phải bức ảnh bên dưới, sau khi khô sẽ có màu xanh như tấm chiếu hoa đang cầm trên tay.
Dệt chiếu hoa
Tiếp theo, chúng tôi tham quan bên trong xưởng.
Trong xưởng có nhiều máy dệt xếp thành hàng.
Máy dệt anh Imayoshi sử dụng có hai loại: một loại dùng tấm ghép từ các con thoi bằng gỗ để tạo hoa văn, và một loại dùng thẻ có đục lỗ.
Chúng tôi được xem cách dệt chiếu hoa bằng máy dệt sử dụng thẻ.
Cỏ igusa được cắt đều theo chiều dài, phân loại theo màu rồi lắp vào máy dệt.
Khi bật công tắc, tiếng máy lách cách vang lên nhịp nhàng, từng chút một dệt nên tấm chiếu.
Tự mình đảm đương mọi công đoạn từ trồng đến chế biến cỏ igusa hẳn là rất vất vả.
Anh ấy gắn bó với cỏ igusa bằng tâm niệm như thế nào?
Chúng tôi đã trò chuyện với anh Imayoshi.
Thông tin cơ bản về IGUSA LABO
| Tên tổ chức | IGUSA LABO |
|---|---|
| Ngành nghề | Trồng cỏ igusa, sản xuất và kinh doanh sản phẩm từ cỏ igusa |
| Người đại diện | Imayoshi Toshifumi |
| Năm thành lập | Tháng 5 năm 2018 |
| Địa chỉ | 1007-33 Nishi-Achi-cho, Thành phố Kurashiki, tỉnh Okayama |
| Liên hệ | 090-9502-4376 |
| Trang web | IGUSA LABO |
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
