Năm 2025, dịch cúm bùng phát sớm. Tại tỉnh Okayama, “Thông báo chú ý về cúm” được ban hành ngày 30 tháng 10 và “Cảnh báo cúm” được ban hành ngày 28 tháng 11. Tôi thường nghe mọi người xung quanh kể rằng họ bị cúm.
Chủ đề của buổi tọa đàm y tế công khai Kurachu được tổ chức ngày 4 tháng 12 năm 2025 là “Câu chuyện về bệnh cúm: Thực sự đáng sợ”, một chủ đề rất thời sự.
Diễn giả là bác sĩ Ishida Tadashi, Phó giám đốc Bệnh viện Trung ương Kurashiki kiêm Trưởng khoa Hô hấp. Lĩnh vực chuyên môn của bác sĩ Ishida là “bệnh truyền nhiễm đường hô hấp”; bác sĩ có kiến thức chuyên sâu về các biện pháp phòng chống bệnh truyền nhiễm. Trong mùa cúm, bác sĩ thường được nhiều cơ quan truyền thông phỏng vấn để giải thích về tình hình lây nhiễm.
Cúm là căn bệnh quen thuộc, nhưng nếu trở nặng, bệnh có thể đe dọa tính mạng. Ngay cả người dưới 65 tuổi và người khỏe mạnh không có bệnh nền cũng có nguy cơ trở nặng.
Bài viết này ghi lại những điều cần ghi nhớ để bảo vệ sức khỏe của bản thân và mọi người xung quanh, như mức độ nguy hiểm thực sự của bệnh cúm được đề cập trong buổi nói chuyện và ba trụ cột phòng chống cúm (① thuốc kháng vi-rút cúm ② vắc-xin ③ biện pháp phòng lây nhiễm).
Nội dung trong bài là thông tin tại thời điểm bài viết được đăng vào tháng 12 năm 2025. Xin lưu ý rằng thông tin có thể khác với hiện tại.
Tổng quan về buổi tọa đàm y tế công khai Kurachu
Buổi nói chuyện được tổ chức vào thứ Ba, ngày 4 tháng 12 năm 2025, tại hội trường Kokuga thuộc Trung tâm Y tế Dự phòng trực thuộc Bệnh viện Trung ương Kurashiki.
Trung tâm Y tế Dự phòng Bệnh viện Trung ương Kurashiki hoàn thành vào năm 2019. Đây là cơ sở hỗ trợ sức khỏe người dân địa phương thông qua khám sức khỏe tổng quát, các lớp vận động và chăm sóc sức khỏe, cùng nhiều hoạt động khác.
Buổi tọa đàm y tế công khai Kurachu được tổ chức mỗi tháng một lần. Đây là chương trình được yêu thích, trong đó các bác sĩ của Bệnh viện Trung ương Kurashiki lên sân khấu giải thích dễ hiểu về những căn bệnh thường gặp và cách chăm sóc sức khỏe.
Hôm diễn ra buổi tọa đàm, có khá đông người đến tham dự. Mọi người chăm chú lắng nghe, phần hỏi đáp cũng diễn ra sôi nổi, cho thấy chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm.
Tình hình cúm năm nay
Đặc điểm của bệnh cúm năm 2025 là “dịch bùng phát sớm”. Mùa cúm trước, số ca tăng nhanh từ cuối năm, nhưng mùa này dịch đã vượt mức cảnh báo ngay trong tháng 11 và đang lây lan mạnh.
● Chủng nào đang lây lan?
Chủ yếu là chủng “A (H3N2)”. Chủng vi-rút thay đổi theo từng năm. Người ta cho rằng vắc-xin có xu hướng kém hiệu quả hơn một chút với chủng A (H3N2) ở người cao tuổi, vì vậy cần thận trọng.
● Dự đoán sắp tới: Chủng B sẽ xuất hiện sau năm mới?
Để dự đoán, người ta tham khảo dữ liệu từ Nam bán cầu, nơi bước vào mùa lạnh sớm hơn Nhật Bản nửa năm, chẳng hạn như Úc. Mùa này, dịch cúm ở Úc kéo dài ở mức đỉnh điểm và chủng B cũng lây lan, chủ yếu trong nhóm người trẻ.
Bác sĩ Ishida nói trước rằng “dự đoán cũng có thể không chính xác”, rồi cho biết “chủng B có thể gia tăng sau năm mới, khiến dịch kéo dài”.
“Đại dịch” là tình trạng như thế nào?
Trong buổi nói chuyện, bác sĩ cũng giải thích về mức độ đáng sợ của “đại dịch (dịch bệnh lây lan trên toàn thế giới)” từ góc nhìn lịch sử.
Vi-rút cúm A biến đổi từng chút một gần như mỗi năm (biến đổi liên tục), nhưng cứ sau vài chục năm, vi-rút có thể “đột ngột biến thành một chủng hoàn toàn mới (biến đổi không liên tục)”. Đây là sự xuất hiện của cúm chủng mới. Vì hầu như không ai có miễn dịch với chủng này, vi-rút có thể bùng phát trên toàn thế giới, gây ra “đại dịch”.
Ngày nay, mầm bệnh cũng dễ dàng vượt qua biên giới cùng với dòng người di chuyển. Một khi dịch bùng phát, rất khó để ngăn chặn hoàn toàn. Vì vậy, việc chuẩn bị từ trước rất quan trọng.
Đặc điểm của những người dễ trở nặng
Nhiều người tự khỏi cúm, nhưng một số người gặp biến chứng và rơi vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng. Dưới đây là những nhóm nguy cơ cao theo định nghĩa của Hiệp hội Bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ.
- Người cao tuổi (từ 65 tuổi trở lên)
- Trẻ nhỏ dưới 5 tuổi (đặc biệt là dưới 2 tuổi)
- Phụ nữ mang thai và người trong vòng 2 tuần sau sinh
- Người có bệnh nền
※ Bệnh phổi mạn tính (hen suyễn, khí phế thũng), bệnh tim mạch, bệnh gan, bệnh thận, bệnh về máu, bệnh thần kinh, bệnh chuyển hóa như tiểu đường - Người đang điều trị ức chế miễn dịch
- Béo phì nghiêm trọng
- Người sống tại cơ sở chăm sóc dài hạn
Ở Nhật Bản, người mắc ung thư cũng được xếp vào nhóm nguy cơ cao.
Người trẻ khỏe mạnh cũng có thể trở nặng
Người cao tuổi và trẻ nhỏ thuộc nhóm nguy cơ cao, nhưng ngay cả người trẻ khỏe mạnh, không có bệnh nền cũng có thể trở nặng.
Theo dữ liệu về bệnh nhân nhập viện vì cúm mà bác sĩ Ishida đưa ra, phần lớn bệnh nhân nặng cần nhập viện là người cao tuổi, nhưng khoảng 1/10 là “người dưới 65 tuổi và không có bệnh nền”. Ngoài ra, dữ liệu cho thấy tỷ lệ tử vong trong số bệnh nhân nhập viện ở độ tuổi 40 là 9%.
Không thể chủ quan chỉ vì “còn trẻ” hay “không có bệnh nền”. Tôi nhận ra rằng sự đáng sợ của bệnh cúm nằm ở chỗ không thể dự đoán ai sẽ trở nặng.
Nguyên nhân khiến bệnh trở nặng: “viêm phổi do vi khuẩn thứ phát” và hiệu ứng domino
Vì sao cúm có thể trở thành căn bệnh “đe dọa tính mạng”? Có hai trường hợp chính.
- Lông chuyển trong đường hô hấp bị tổn thương
- Các bệnh toàn thân lần lượt xuất hiện như quân cờ domino đổ liên tiếp
Lông chuyển bị tổn thương
Bề mặt đường hô hấp của chúng ta có những “lông chuyển” hoạt động như chiếc bàn chải, giúp đẩy dị vật và vi khuẩn ra ngoài để bảo vệ cơ thể.
Tuy nhiên, vi-rút cúm làm tổn thương và khiến các tế bào lông chuyển bong ra. Vi khuẩn (phổ biến nhất là phế cầu khuẩn) xâm nhập vào lớp niêm mạc trơ trụi đã mất chức năng bảo vệ, gây ra “viêm phổi do vi khuẩn thứ phát” nghiêm trọng.
Toàn thân suy sụp như quân cờ domino đổ liên tiếp
Ở người cao tuổi có chức năng cơ thể suy giảm, bệnh không chỉ ảnh hưởng đến phổi mà còn tác động đến toàn thân.
- Tổn thương tim mạch
Máu dễ đông hơn, nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng gấp 10 lần và nguy cơ đột quỵ tăng gấp 8 lần - Bệnh nền trở nặng
Tiểu đường nặng hơn, suy tim trầm trọng hơn, v.v. - Suy yếu tiến triển
Thể lực không hồi phục, người bệnh có thể phải nằm liệt giường hoặc cần được chăm sóc lâu dài
Vậy cần làm gì để ngăn bệnh trở nặng?
Ba trụ cột phòng chống cúm
Trước mối đe dọa khó lường này, chúng ta có thể thực hiện ba biện pháp.
- Dùng thuốc kháng vi-rút cúm trong vòng 48 giờ sau khi phát bệnh nếu có thể
- Tiêm vắc-xin để ngăn bệnh trở nặng
- Phòng lây nhiễm bằng khẩu trang, phép lịch sự khi ho và rửa tay trong 20 giây
Dùng thuốc kháng vi-rút cúm trong vòng 48 giờ sau khi phát bệnh nếu có thể
Ở Nhật Bản, hệ thống y tế cho phép chẩn đoán và điều trị cúm sớm.
Năm loại thuốc như Tamiflu, Inavir và Xofluza có mục đích “giảm nhanh lượng vi-rút”. Nhờ đó, thuốc không chỉ giúp giảm triệu chứng mà còn có thể giảm nguy cơ biến chứng như viêm phổi và hạn chế lây nhiễm cho những người xung quanh.
Nguyên tắc điều trị cúm là đi khám và điều trị sớm.
Vắc-xin rất quan trọng để ngăn bệnh trở nặng
Có thể bạn từng nghe ai đó nói rằng họ vẫn bị cúm dù đã tiêm vắc-xin.
Hiệu quả của vắc-xin vào khoảng 20%–60%, tùy mức độ phù hợp với chủng vi-rút đang lây lan trong năm đó. Hãy thử xem xét trường hợp vắc-xin có hiệu quả 60%.
- Giả định
Mỗi năm, khoảng 1/10 dân số (10%) mắc cúm. - Không tiêm vắc-xin
Trong 100 người, có 10 người mắc bệnh. - Có tiêm vắc-xin
Trong số 10 người đó, số người mắc bệnh giảm còn 4 người. - Kết quả
Số người mắc bệnh giảm từ 10 xuống còn 4, tức là có 6 người được bảo vệ. Tỷ lệ 6 người trên tổng số 10 người mắc bệnh ban đầu là 60%, nên đây được gọi là “hiệu quả 60%”.
Nếu xét trên tổng số 100 người, có thể hiểu là “số người không mắc bệnh tăng thêm 6 người”, nên hiệu quả có thể khó nhận thấy. Bác sĩ giải thích rằng phải xét trên quy mô hàng trăm người hoặc hàng chục triệu người của cả một quốc gia mới dễ thấy được hiệu quả.
Tôi cũng biết thêm một số thông tin sau về vắc-xin.
- Vắc-xin liều cao
Vắc-xin cúm liều cao, có lượng kháng nguyên gấp 4 lần, dành cho người cao tuổi (từ 75 tuổi trở lên) khó tạo miễn dịch, dự kiến sẽ được đưa vào sử dụng tại Nhật Bản từ mùa thu năm 2026. - Tiêm kết hợp vắc-xin phế cầu khuẩn
Vắc-xin phế cầu khuẩn cũng được khuyến nghị tiêm cùng với vắc-xin cúm. Phế cầu khuẩn thường có nhiều trong mũi của trẻ khỏe mạnh. Khi bế cháu nhỏ đáng yêu và tiếp xúc với nước mũi của trẻ, người cao tuổi có hệ miễn dịch suy yếu có thể bị lây nhiễm.
Theo dữ liệu của Hoa Kỳ, sau khi bắt đầu tiêm vắc-xin phế cầu khuẩn cho trẻ em, tỷ lệ trẻ mắc viêm phổi giảm, đồng thời tỷ lệ người cao tuổi mắc viêm phổi cũng giảm (hiệu quả gián tiếp).
Các biện pháp phòng lây nhiễm: khẩu trang, phép lịch sự khi ho, rửa tay trong 20 giây
Hãy thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm để bảo vệ bản thân.
- Khẩu trang
Giọt bắn có thể bay xa 1–2 m khi ho.
Khẩu trang vải có tác dụng ngăn giọt bắn của mình phát tán ra ngoài, nhưng hiệu quả ngăn giọt bắn từ bên ngoài yếu. Để phòng bệnh, hãy dùng khẩu trang không dệt. - Phép lịch sự khi ho
Khi ho hoặc hắt hơi, hãy dùng khăn giấy che miệng và mũi. Sau khi dùng, hãy vứt khăn giấy đi. Nếu không có khăn giấy, hãy che bằng tay áo, không dùng bàn tay. Nếu giọt bắn dính vào tay, hãy rửa bằng xà phòng hoặc khử trùng bằng cồn. Khi bị ho, hãy đeo khẩu trang. - Rửa tay
Thời gian rửa tay nên là “20 giây”.
20 giây là khoảng thời gian hát một lần đoạn đầu bài đồng dao “Moshi Moshi Kame yo”. Nếu không thể rửa tay, khử trùng bằng cồn cũng có hiệu quả phòng lây nhiễm qua tiếp xúc.
Hỏi đáp với khán giả
Khán giả đã đặt những câu hỏi như sau.
H. Vắc-xin có tác dụng phụ gì?
Đ. Chủ yếu là sưng và đau tại chỗ tiêm; phản ứng toàn thân có xu hướng nhẹ hơn so với vắc-xin COVID-19. Dữ liệu cho thấy vắc-xin liều cao dự kiến được đưa vào sử dụng năm sau cũng không có khác biệt đáng kể về tác dụng phụ so với loại hiện nay.
H. Bao lâu nên tiêm vắc-xin phế cầu khuẩn và vắc-xin RSV một lần?
Đ. Vắc-xin polysaccharide phế cầu khuẩn thường được tiêm 5 năm một lần, còn vắc-xin liên hợp thuộc loại khác được cho là chỉ cần tiêm một lần. Vắc-xin RSV là loại mới nên dữ liệu còn ít, nhưng người ta cho rằng hiệu quả kéo dài khoảng 3 năm.
Nếu nhiễm vi-rút RSV và bệnh trở nặng, người bệnh có thể mắc viêm phổi và các bệnh khác.
H. Khử trùng bằng cồn có hiệu quả không?
Đ. Biện pháp này có hiệu quả phòng lây nhiễm qua tiếp xúc (lây từ tay). Tuy nhiên, cố gắng làm mọi thứ thật hoàn hảo sẽ không có hồi kết, nên cách thiết thực là chọn những thời điểm nhất định để sử dụng, chẳng hạn như “khi về nhà”, “trước bữa ăn” hoặc “sau khi đi vệ sinh”.
Sau khi nghe câu chuyện về bệnh cúm: Thực sự đáng sợ
Sau khi nghe buổi nói chuyện, điều khiến tôi ấn tượng là không chỉ người cao tuổi và người có bệnh nền, mà cả người không có bệnh nền cũng có nguy cơ trở nặng.
Tôi hiểu được mức độ đáng sợ thực sự của bệnh cúm, căn bệnh mà không thể biết ai sẽ trở nặng. Những thông tin về dự đoán dịch cúm và vắc-xin cũng rất thú vị.
Tóm lại, ba trụ cột phòng chống cúm gồm:
- Thuốc kháng vi-rút cúm (nếu có thể, dùng trong vòng 48 giờ)
- Vắc-xin (có hiệu quả ngăn bệnh trở nặng)
- Phòng lây nhiễm (đeo khẩu trang, rửa tay, v.v.)
Sau thời kỳ COVID-19, có lẽ nhiều người vẫn đang thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm. Buổi nói chuyện khiến tôi một lần nữa nhận ra cần đi khám và điều trị sớm, đồng thời chủ động phòng bệnh để không chỉ bảo vệ bản thân mà còn tránh lây cho những người xung quanh.
Bài viết về Bệnh viện Trung ương Kurashiki
Thông tin cơ bản về buổi tọa đàm y tế Kurachu dành cho người dân “Câu chuyện đáng sợ về bệnh cúm”
| Tên | Buổi tọa đàm y tế Kurachu dành cho người dân “Câu chuyện đáng sợ về bệnh cúm” |
|---|---|
| Ngày tổ chức | 4 tháng 12 năm 2025 |
| Địa điểm | 1-11-11 Tsurugata, Thành phố Kurashiki, tỉnh Okayama |
| Phí tham dự (đã bao gồm thuế) | Miễn phí |
| Trang web | Khu khám chữa bệnh dự phòng trực thuộc Bệnh viện Trung ương Kurashiki |
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang này
