Nhà tưởng niệm Isozaki Minki – Ngôi nhà kiểu ninja lưu giữ Kinkanen, phát minh được một trong những người đề xuất chế độ bằng sáng chế miệt mài sáng tạo, quên cả ngủ nghỉ

Kinkanen – bạn đã nghe đến cái tên này chưa?

Đây là một loại hanamushiro (chiếu hoa) từng đứng thứ 3 trong các mặt hàng xuất khẩu của Nhật Bản vào thời Minh Trị, do Isozaki Minki, người Chayamachi, phát minh, là loại chiếu hoa dệt họa tiết đúng nghĩa đầu tiên của tỉnh Okayama.

Chiếu hoa vốn được dùng như tấm chiếu bảo vệ mặt chiếu tatami, nhưng Kinkanen được làm bằng kỹ thuật và khung dệt đặc biệt nên là sản phẩm cao cấp. Trước chiến tranh, loại chiếu này chủ yếu được sản xuất cho giới giàu có và để xuất khẩu ra nước ngoài.

Hiện nay do không có người kế nghiệp nên Kinkanen không còn được sản xuất, nhưng ngôi nhà cổ từng là cơ sở nghiên cứu phát triển đã trở thành "Nhà tưởng niệm Isozaki Minki", và đến nay vẫn trưng bày Kinkanen tại Chayamachi.

Bài viết sẽ giới thiệu Isozaki Minki là người như thế nào, Kinkanen là loại chiếu ra sao, cùng những điểm nổi bật của Nhà tưởng niệm Isozaki Minki.

Kinkanen là gì

Kinkanen là một loại chiếu hoa được dệt từ cói (igusa). Chỉ những tấm chiếu được dệt bằng khung dệt chuyên dụng và đáp ứng hai điều kiện dưới đây mới được gọi là "Kinkanen".

• Sợi dọc có chiều rộng 3 shaku (91cm)
• Sử dụng từ 360 sợi dọc trở lên

Cói được dệt xen vào giữa phải mảnh mà bền, trong đó loại "ba giống cói takai (Takasu-yama, Obitaka, Wasedaka)" thường được dùng nhất.

Kinkanen do Isozaki Minki phát minh vào năm 1878 (Minh Trị năm 11) dần suy tàn vì những điều kiện khắt khe như trên, thiếu người kế nghiệp và sản lượng cói giảm. Tác phẩm "Tokaido Fugaku" được làm vào khoảng năm 1926 (Đại Chính năm 15) và dâng lên nhân lễ đăng cơ của Nhật hoàng Showa là tác phẩm cuối cùng còn lại đến nay.

Khung dệt làm ra Kinkanen cũng còn lại bản phục dựng, nhưng bản gốc cùng kỹ thuật đã không được truyền lại, nên loại chiếu này còn được gọi là "tấm chiếu huyền thoại".

Isozaki Minki là ai

Isozaki Minki, người phát minh ra Kinkanen, là người như thế nào?

Người Kurashiki, xuất thân từ gia đình dệt Kokura-ori

Isozaki Minki sinh vào cuối thời Edo tại Chayamachi, Thành phố Kurashiki ngày nay.
Gia đình ông làm nghề dệt Kokura-ori, nhưng cha mẹ mất sớm. Ông từng vào giới samurai ở Edo một thời gian nhưng không hợp, nên trên đường trở về Okayama đã dừng chân ở Osaka.

Tại đó, ông mua sợi kéo do Anh sản xuất mới được nhập sau khi mở cảng, rồi nghĩ ra cách dệt mới cho Kokura-ori, loại vải vốn khó làm theo cách dệt truyền thống.

Kokura-ori do Minki sáng tạo có độ bóng rất đẹp, và nhờ thành công đó, ông đã xây ngôi nhà là nền tảng của Nhà tưởng niệm Isozaki Minki hiện nay.

Tiếc cả thời gian ngủ lẫn thời gian đi vệ sinh để phát minh ra Kinkanen

Sau khi trở về Kurashiki, Minki dốc toàn tâm phát minh cỗ máy để dệt chiếu hoa họa tiết mới ở tầng hai. Nơi ông phát minh chính là tầng hai của Nhà tưởng niệm Isozaki Minki hiện nay.

Điều hiếm thấy vào thời đó (thời Minh Trị) là tầng hai cũng có nhà vệ sinh, cho thấy Minki nghiên cứu miệt mài đến mức tiếc cả thời gian đi vệ sinh, chưa kể thời gian ngủ.

Chiếu hoa họa tiết của Isozaki hoàn thành năm 1878 (Minh Trị năm 11) và được đặt tên "Kinkanen" có đặc điểm là độ mịn gấp 4 lần chiếu tatami. Tuy nhiên, do quá tinh xảo nên giá thành cao, và trong nước hầu như không có nhu cầu.

Vì vậy, ông thử vươn ra nước ngoài, như Paris, San Francisco và tham gia triển lãm quốc tế. Kết quả là vào năm 1902 (Minh Trị năm 35), chiếu hoa đứng thứ 3 trong 10 mặt hàng xuất khẩu sang Mỹ, được ưa chuộng đến vậy.

Tổng thống Mỹ thời đó lo ngành thảm của nước mình bị sức ép từ việc nhập khẩu chiếu hoa nên định áp thuế cao; sức hút của chiếu hoa mạnh đến mức tác động cả đến chính trị Mỹ.

Kinkanen là sản phẩm đầu tiên nộp đơn xin cấp bằng sáng chế

Kinkanen là thành quả phát minh đầy gian khổ.
Nếu có người bắt chước kỹ thuật ấy và làm ra Kinkanen kém chất lượng, giá trị của bản gốc sẽ giảm sút.

Lo ngại điều này, để bảo vệ kỹ thuật, Isozaki cũng đã đặt nền móng cho chế độ bằng sáng chế. Bằng sáng chế khung dệt của ông là số 23, của Kinkanen là số 24, nhưng đơn nộp là đơn đầu tiên của Nhật Bản.

Nhờ những thành tựu này, năm 1897 (Minh Trị năm 30) ông được nhà nước trao Huân chương Lục thụ, và qua đời năm 1908 (Minh Trị năm 41), thọ 75 tuổi.

Điểm nổi bật của Nhà tưởng niệm Isozaki Minki

Xin giới thiệu Nhà tưởng niệm Isozaki Minki, nơi bạn có thể xem tận mắt "Kinkanen", tấm chiếu huyền thoại, ngay trong căn phòng nó được phát minh.

Ngôi nhà machiya được công nhận là di sản văn hóa đăng ký quốc gia

Nhắc đến machiya (nhà phố truyền thống) ở Thành phố Kurashiki, người ta thường nghĩ đến phố cổ Khu phố Lịch sử Bikan, nhưng Chayamachi cũng có một ngôi machiya được bảo tồn và tu sửa nhiều lần từ năm 1874 (Minh Trị năm 7). Đó chính là Nhà tưởng niệm Isozaki Minki.

Với mái mukuri cong đặc trưng, Nhà tưởng niệm Isozaki Minki đầy những nét tinh nghịch như ô cửa sổ hình trăng.

Trần nhà bên trong cũng được làm cổ kính mà thanh nhã, chẳng hạn thay đổi loại ván.

Phòng trưng bày tầng 1 với các tư liệu về Kinkanen

Phòng trưng bày tầng 1 trưng bày nhiều tư liệu quý như bảng niên biểu giúp nắm nhanh cuộc đời Isozaki Minki và bản mô tả chi tiết giấy chứng nhận bằng sáng chế độc quyền.

Ngoài ra, khung dệt Kinkanen được phục dựng theo bản thiết kế của Isozaki cũng rất đáng xem.

Nhìn khung dệt, bạn sẽ thấy 367 sợi dọc đồ sộ đến nhường nào.

Phòng zashiki tầng 1, nơi thấy được nét thích rượu của Isozaki bên cạnh sự miệt mài nghiên cứu

Từ phòng trưng bày, cởi giày bước lên phòng zashiki, bạn sẽ thấy bức thư pháp như lời răn "Uống rượu chứ đừng để rượu uống mình", phần nào cho thấy Isozaki cũng thích rượu.

Trên bàn còn có bản gốc Kinkanen được đóng tập, bạn có thể tự do xem.

Cầu thang dốc 9 độ (dạng dốc nghiêng)

Sau khi tham quan khu trưng bày ở tầng 1, khi mở cửa để lên tầng 2 xem Kinkanen, trước mắt bạn sẽ hiện ra một cầu thang nghiêng với độ dốc 9 độ.

Cầu thang này được làm để vận chuyển cói không cần dùng cho Kinkanen, gỗ dùng cho khung dệt và cả bản thân khung dệt. Cầu thang nghiêng bằng gỗ như thế này rất hiếm, là một công trình quý giá ngay cả trong cả nước.

Ngoài ra, vì phải rẽ qua một góc mới lên đến tầng 2 nên từ tầng 1 không thể nhìn thấy bên trong phòng ở tầng 2. Nhờ vậy, cầu thang còn có tác dụng chống gián điệp công nghiệp muốn đánh cắp kỹ thuật. Có thể coi đây là một "đường dốc" theo cách nói ngày nay, nhưng vì ít khi có dịp bước lên một "cầu thang dốc 9 độ" trong đời sống thường ngày nên bạn sẽ cảm nhận được một cảm giác lâng lâng, lạ lùng.

Đi lên cầu thang nghiêng, trước khu trưng bày tầng 2 có một ô cửa sổ nhỏ, từ đó bạn có thể nhìn thoáng qua cảnh tượng ở tầng 1.

Nghe nói Isozaki, người thường xuyên ở lì trong khu trưng bày (xưởng làm việc) tầng 2, cũng từ đây quan sát xem có khách đến hay không.

Trông cứ như một ngôi nhà của ninja vậy.

Khu trưng bày tầng 2

Khu trưng bày tầng 2 giới thiệu các tác phẩm Kinkanen nguyên bản quý giá.

Kinkanen có cách dệt giống với lụa Nishijin của Kyoto, nhưng thay vì sợi tơ, người ta dệt bằng cói. Vì vậy, mặt sau cũng nhìn thấy họa tiết.

Khi chúng tôi đến lấy tin, nhân viên đã đặc biệt cho xem mặt sau của Kinkanen, còn thông thường khách tham quan không được chạm tay vào Kinkanen.

Những tác phẩm với họa tiết tinh xảo được dệt từ cói đều gây ấn tượng mạnh.
Hiện nay chỉ còn khung dệt bản sao, và cũng không còn ai biết dệt Kinkanen. Đây là những tác phẩm quý giá còn lại đến nay, và sẽ không có tác phẩm mới nào xuất hiện nữa.

Qua các tư liệu có thể thấy câu chuyện chế tác Kinkanen của Isozaki đã được đưa vào sách giáo khoa tiểu học (năm 1913) với tên "Isozaki Minki của tỉnh Okayama" để dạy về tầm quan trọng của sự kiên trì không bỏ cuộc, và cũng được đăng trên tạp chí "Shojo Club", nơi có cả tên Tezuka Osamu.

Nên thử bánh senbei độc quyền và trải nghiệm dệt chiếu

Bánh Minki senbei bán tại ga JR Chayamachi là loại bánh senbei trứng có vị nhẹ nhàng.
Bạn cũng có thể mua tại Nhà tưởng niệm Isozaki Minki.

Ngoài ra, tại xưởng dệt chiếu hoa ở một góc khu vườn còn có hoạt động trải nghiệm dệt chiếu. Hoạt động này cần đặt trước, vì vậy bạn hãy đăng ký trước nhé.

Chúng tôi đã trò chuyện với ông Sagawa Keizo, Chủ tịch Hội tôn vinh Isozaki Minki, về Nhà tưởng niệm Isozaki Minki với vô vàn điều thú vị, trông chẳng khác nào một dinh thự ninja.

Thông tin cơ bản về Nhà tưởng niệm Isozaki Minki

Tên	Nhà tưởng niệm Isozaki Minki
Địa chỉ	195 Chayamachi, Thành phố Kurashiki, tỉnh Okayama
Liên hệ	086-428-8515
Bãi đỗ xe	Có
Giờ mở cửa	9:00–16:30
Ngày đóng cửa	Thứ Hai Cuối năm và đầu năm
Phí vào cửa (đã gồm thuế)	Miễn phí vào cửa
Đặt chỗ	Có thể Khách đi theo đoàn và những người muốn trải nghiệm dệt chiếu vui lòng đặt chỗ trước qua điện thoại
Thuốc lá	Cấm hút thuốc hoàn toàn
Nhà vệ sinh	Nhà vệ sinh kiểu phương Tây
Trang web	Nhà tưởng niệm Isozaki Minki thuộc Thành phố Kurashiki

Nhận những bài viết được Kurashiki Tocotoco tuyển chọn qua LINE