“Cùng tìm hiểu lịch sử Khu phố Lịch sử Bikan” được tổng hợp bởi Toi Kengo, đại diện Hiệp hội pháp nhân phổ thông Haretoco, dựa trên nội dung báo cáo và tài liệu trình chiếu của ông Yamamoto Taro thuộc Phòng Sắp xếp Tư liệu Lịch sử Thành phố Kurashiki và ông Fujiwara Noriyoshi thuộc Hội đồng Giáo dục Thành phố Kurashiki, đồng thời tham khảo thảo luận của các thành viên câu lạc bộ tại buổi học về Khu phố Lịch sử Bikan do nhóm tự nguyện “Câu lạc bộ Du hành Thời gian Thị trấn Này” tổ chức trong năm tài khóa 2025.
Bài viết này giới thiệu “Phần 3: Từ thời Minh Trị đến hiện đại”.
Vui lòng xem các bài viết dưới đây về “Phần 1: Từ thời kỳ băng hà đến thế kỷ 16” và “Phần 2: Thời Edo”.
Nội dung trong bài viết là thông tin tại thời điểm bài được đăng vào tháng 8 năm 2026. Xin lưu ý rằng thông tin có thể khác với hiện tại.
Thời Minh Trị
(Ảnh do Quỹ Nghệ thuật Ohara cung cấp)
Thời Edo, Kurashiki phát triển thịnh vượng với tư cách là thị trấn trung tâm của khu vực, nơi đặt dinh thự của quan cai trị Kurashiki. Tuy nhiên, thị trấn bắt đầu đổi thay sau cuộc Minh Trị Duy Tân.
Sau cuộc Minh Trị Duy Tân năm 1868, làng Kurashiki được sáp nhập thêm một số khu vực thuộc lãnh địa trực thuộc Mạc phủ do dinh thự quan cai trị Kurashiki quản lý trước đó, rồi trở thành “tỉnh Kurashiki”. Sau đó, năm 1871, tỉnh Oda (lúc mới thành lập có tên là tỉnh Fukatsu) được lập bằng cách hợp nhất 10 tỉnh thuộc các xứ Bitchu và Bingo, trong đó có tỉnh Kurashiki.
Tỉnh lỵ của tỉnh Oda nằm ở Thành phố Kasaoka hiện nay.
Vì vậy, Kurashiki, vốn là “trung tâm chính trị địa phương” trong một thời gian dài kể từ thời Edo, không còn giữ vai trò trung tâm chính trị nữa. Hơn nữa, sau khi sáp nhập vào tỉnh Okayama năm 1875, Kurashiki trở thành “một ngôi làng địa phương thuộc tỉnh Okayama” và dần suy tàn.
Yamakawa Hitoshi, sinh năm 1880, viết: “Kurashiki vào khoảng thời gian tôi bắt đầu nhận thức được mọi thứ vẫn là một ngôi làng như cái ao cổ không còn dòng nước chảy”.
Sự ra đời của KURABO INDUSTRIES LTD.
Khoảng từ năm 1884, những thanh niên trong thị trấn đã đứng lên với mong muốn thay đổi Kurashiki, khi ấy đã trở thành “một thị trấn quê ở tỉnh Okayama”. Trong số đó, Kimura Ritaro, Komatsubara Keitaro và Ohashi Sawasaburo được gọi là “ba nhân kiệt Kurashiki” và góp phần thành lập Xưởng dệt Kurashiki sau này.
Ngay cả thời Edo, khi việc chuyển đến nơi khác hay học tập ở thành phố lớn chưa dễ dàng như ngày nay, tầng lớp giàu có vẫn đến Edo hoặc Kyoto để học hành. Có thể những thanh niên thời Minh Trị biết đến “ngành dệt sợi” tiên tiến lúc bấy giờ là nhờ quá trình học tập ở Tokyo. Việc có một số người như vậy cũng có thể xem là bằng chứng cho thấy Kurashiki thời Edo từng thịnh vượng.
Nghe nói họ có ý thức mạnh mẽ rằng mình “đại diện cho thị trấn, làng quê để đến thành phố học tập”. Vì vậy, việc chia sẻ kiến thức đã học với người dân địa phương và cống hiến cho thị trấn là điều tự nhiên, đồng thời họ cũng có tinh thần trách nhiệm cao.
Kurashiki vốn là vùng trồng bông từ thời Edo, trong khi chính quyền Minh Trị khuyến khích ngành dệt sợi hiện đại theo chính sách phát triển công nghiệp. Vì thế, Kimura Ritaro, Komatsubara Keitaro và Ohashi Sawasaburo đã đi thuyết phục những người có thế lực ở địa phương thành lập công ty dệt sợi.
Nhờ sự ủng hộ và góp vốn của Ohara Koshiro, người trở thành chủ tịch đầu tiên, nhiều người dân trong tỉnh biết đến kế hoạch kinh doanh mới đã hưởng ứng và liên tiếp đăng ký mua cổ phần. Ohara Koshiro nhận mua số cổ phần còn thiếu, giúp dự án có thể triển khai. Nhờ vậy, Xưởng dệt Kurashiki được thành lập vào năm 1888 trên khu đất trước đây là dinh thự của quan cai trị Kurashiki.
Xưởng dệt Kurashiki là công trình được xây dựng bằng cách ứng dụng công nghệ mới nhất từ phương Tây.
Giữa khu phố truyền thống, ngay trên khu đất dinh thự quan cai trị Kurashiki, vốn từng là trung tâm chính trị, việc một công trình kiến trúc phương Tây bằng gạch được xây lên có thể tạo cảm giác lạc lõng theo cách nhìn ngày nay. Tuy nhiên, vào thời đó, cảnh quan phố xá thời Edo vẫn là điều bình thường. Có thể hình dung người dân khi ấy vui mừng trước sự Tây hóa và hiện đại hóa hơn là trước những khu phố thời Edo hay những bức tường trắng.
Thời Taisho đến đầu thời Showa
Sau đó, nhân vật trung tâm của Khu phố Lịch sử Bikan chuyển sang Ohara Magosaburo, người kế nhiệm Ohara Koshiro, chủ tịch đầu tiên của KURABO INDUSTRIES LTD.
Ohara Magosaburo đưa KURABO INDUSTRIES LTD. phát triển thành một trong những công ty dệt sợi hàng đầu Nhật Bản, đồng thời thành lập và hoạt động tại Ngân hàng Daiichi Godo (nay là Ngân hàng Chugoku), Công ty Cổ phần Dệt lụa Kurashiki (nay là Kuraray) cùng nhiều đơn vị khác. Ông còn xây dựng các cơ sở như Bảo tàng Nghệ thuật Ohara, Bệnh viện Trung ương Kurabo (nay là Bệnh viện Trung ương Kurashiki), Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Ohara (nay là Viện Nghiên cứu Khoa học Thực vật Tài nguyên, Đại học Okayama), Viện Nghiên cứu Vấn đề Xã hội Ohara (nay là Viện Nghiên cứu Vấn đề Xã hội Ohara thuộc Đại học Hosei) và Viện Nghiên cứu Khoa học Lao động Kurashiki (nay là Viện Nghiên cứu Khoa học Lao động Ohara). Ông cũng hỗ trợ nhiều hoạt động xã hội, nghệ thuật và văn hóa.
Từ khoảng thời gian này, người dân Kurashiki bắt đầu tự hào về việc nơi đây từng là lãnh địa trực thuộc Mạc phủ, đồng thời hình thành ý thức về “Kurashiki, thị trấn thuộc lãnh địa trực thuộc Mạc phủ”.
Cũng từ thời điểm này, người dân bắt đầu quảng bá về lãnh địa trực thuộc Mạc phủ, như cách cụm từ “Kurashiki, thị trấn thuộc lãnh địa trực thuộc Mạc phủ” thường được nhắc đến như một từ khóa du lịch ngày nay.
Trong cuốn sách “Hướng dẫn Thành phố Kurashiki” do Tòa thị chính Thành phố Kurashiki xuất bản năm 1928 (năm Showa thứ 3), có đoạn viết như sau:
“Thành phố đã tiếp tục phát triển đặc biệt với tư cách là Kurashiki, lãnh địa trực thuộc Mạc phủ.”
Có lẽ đây là thời kỳ đã hơn 50 năm trôi qua kể từ cuộc Minh Trị Duy Tân, và người ta bắt đầu tô đẹp ký ức về thời kỳ vùng đất này thuộc quyền cai quản trực tiếp của Mạc phủ. Từ khóa “lãnh địa trực thuộc Mạc phủ” dần được chính thị trấn Kurashiki sử dụng.
Cuộc gặp gỡ với phong trào thủ công dân gian
Vào khoảng thời gian này đã diễn ra một cuộc gặp gỡ quan trọng, mở đường cho các hoạt động bảo tồn cảnh quan phố xá sau này: cuộc gặp gỡ giữa Ohara Magosaburo và phong trào thủ công dân gian.
“Mingei” là từ viết tắt của “thủ công mỹ nghệ dân gian”, một từ mới do Yanagi Muneyoshi đặt ra. Yanagi cho rằng những vật dụng hằng ngày có vẻ đẹp bắt nguồn từ công năng của chúng, gọi là “công năng chính là cái đẹp”. Cùng với Kawai Kanjiro, Hamada Shoji, Tomimoto Kenkichi và những người khác, ông đã khởi xướng phong trào thủ công dân gian.
Sau khi gặp Yanagi Muneyoshi, Ohara Magosaburo đã hỗ trợ phong trào thủ công dân gian, trong đó có việc hỗ trợ toàn diện thành lập Bảo tàng Thủ công Dân gian Nhật Bản, đồng thời hoạt động nhằm giới thiệu sức hấp dẫn của các sản phẩm thủ công địa phương đến đông đảo mọi người. Nhờ vậy, những nhân vật chủ chốt của phong trào thủ công dân gian thường xuyên tụ họp tại Kurashiki.
Từ sau chiến tranh đến hiện đại
Ohara Magosaburo qua đời năm 1943, ngay trước khi chiến tranh kết thúc. Các hoạt động của gia đình Ohara, bao gồm cả hoạt động văn hóa, được người con trai cả Soichiro kế thừa.
Ohara Soichiro gia nhập Kurashiki Rayon năm 1932, rồi đi khảo sát các nước châu Âu trong giai đoạn 1936–1938. Nhiều bài viết cho rằng ông ấn tượng trước việc bảo tồn cảnh quan phố xá ở thị trấn Rothenburg, Đức, nơi ông ghé thăm trong chuyến đi này, và từ đó tiến hành các hoạt động bảo tồn cảnh quan phố xá Kurashiki. Tuy nhiên, không có ghi chép rõ ràng nào xác nhận ông từng ghé Rothenburg.
Ghi chép duy nhất là lời của Urabe Shizutaro, người học cùng trường trung học cơ sở và trung học phổ thông với ông, đồng thời là kỹ sư bảo trì của Kurashiki Rayon. Theo đó, sau khi trở về Nhật, Ohara Soichiro đã nói với ông: “Chúng ta hãy biến Kurashiki thành Rothenburg của Nhật Bản”.
Không thể phủ nhận Ohara Soichiro dành nhiều tâm huyết cho văn hóa, nghệ thuật và cả việc bảo tồn cảnh quan phố xá. Tuy nhiên, có lẽ ông chủ yếu ủng hộ các hoạt động này, chứ không trực tiếp đứng ra dẫn dắt.
Một trong những căn cứ cho nhận định này là mối liên hệ của ông với phong trào thủ công dân gian. Có giao lưu với những người tham gia phong trào này, một phần nhờ ảnh hưởng của cha là Ohara Magosaburo, nên ngay sau chiến tranh, vào năm 1946, theo lời giới thiệu của Yanagi Muneyoshi, ông đã mời nghệ nhân dệt nhuộm Tonomura Kichinosuke đến Kurashiki. Mục đích là nhờ Tonomura Kichinosuke hướng dẫn kỹ thuật dệt cho các nữ thành viên đội lao động nữ, những người chưa thể trở về Okinawa ngay cả khi chiến tranh đã kết thúc.
(Ảnh do Phòng Sắp xếp Tư liệu Lịch sử Thành phố Kurashiki cung cấp)
(Ảnh do Phòng Sắp xếp Tư liệu Lịch sử Thành phố Kurashiki cung cấp)
Sau đó, năm 1948, Bảo tàng Thủ công Dân gian Kurashiki được thành lập, trở thành bảo tàng thủ công dân gian thứ hai ở Nhật Bản. Bảo tàng tận dụng kho chứa gạo của gia đình Ohara, đồng thời là công trình đầu tiên ở Kurashiki được cải tạo từ nhà cổ. Theo cách gọi ngày nay, nơi đây có thể được xem là một “cơ sở cải tạo”. Tinh thần “tận dụng những gì sẵn có” là một trong những tư tưởng của phong trào thủ công dân gian do Yanagi Muneyoshi đề xướng; có lẽ cả Ohara Soichiro lẫn Tonomura Kichinosuke đều ý thức được điều này.
Thành lập Hiệp hội Cảnh quan Đô thị Kurashiki và hoạt động bảo tồn cảnh quan phố xá
(Lưu giữ tại Bảo tàng Thủ công Dân gian Kurashiki)
Tiếp đó, “Hiệp hội Cảnh quan Đô thị Kurashiki” được thành lập vào năm 1949.
Đây là tổ chức bảo tồn cảnh quan phố xá đầu tiên trên toàn quốc do cư dân địa phương thành lập, với sự tham gia của những người có uy tín như Tonomura Kichinosuke. Tuy nhiên, dù khi ấy tinh thần bảo tồn cảnh quan phố xá đang dâng cao, đó không phải là “ý nguyện chung của cư dân”. Nhật Bản bắt đầu bước vào thời kỳ tăng trưởng kinh tế cao, khi việc phá bỏ cái cũ để xây dựng cái mới được xem là lẽ đương nhiên.
Dù vậy, có lẽ quyết định “bảo tồn” được đưa ra là nhờ những nhân vật chủ chốt như Tonomura Kichinosuke đã thúc đẩy hoạt động này. Xét theo khía cạnh đó, Tonomura Kichinosuke hẳn đã đóng vai trò quan trọng trong hoạt động bảo tồn cảnh quan phố xá Kurashiki. Ngoài ra, trong những năm đầu hoạt động của Hiệp hội Cảnh quan Đô thị Kurashiki, bài viết “Nhà dân gian với tư cách là di sản văn hóa” do Fujishima Gaijiro công bố trên “Bản tin Di sản Văn hóa” vào tháng 1 năm 1952 đã trở thành nguồn động viên lớn.
Hiệp hội Cảnh quan Đô thị Kurashiki luôn bày tỏ sự kính trọng đối với hai cha con Ohara Magosaburo và Ohara Soichiro vì đã đặt nền móng cho việc bảo tồn cảnh quan phố xá. Tuy nhiên, về sau, dường như hiệp hội đã nghi ngờ “câu chuyện bảo tồn cảnh quan phố xá xoay quanh gia đình Ohara” do những người xung quanh tự dựng nên. Không phải Ohara Soichiro hoàn toàn không liên quan đến hoạt động bảo tồn cảnh quan phố xá, nhưng cũng không có ghi chép nào cho thấy ông tham gia sâu vào đó. Vì ông không phản đối hoạt động này và thường có những hành động thể hiện sự đồng tình, có lẽ người ta cảm thấy như ông đang “bật đèn xanh” cho hoạt động ấy.
Trên thực tế, sau đó, tại Khu phố Lịch sử Bikan, Urabe Shizutaro, kỹ sư bảo trì của Kuraray, đã thiết kế nhiều công trình. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, dường như mọi người nghĩ rằng “ông Ohara đang làm điều gì đó mới mẻ”. Khi ấy cũng như ngày nay, kiến trúc sư thiết kế các tòa nhà mới không được chú ý nhiều; chỉ trong những năm gần đây, cái tên Urabe Shizutaro mới được nhắc đến như một kiến trúc sư.
(Ảnh do Phòng Sắp xếp Tư liệu Lịch sử Thành phố Kurashiki cung cấp)
Sau đó, ngày càng có nhiều ý kiến cho rằng cần đặt ra quy định để tiếp tục bảo vệ cảnh quan phố xá lịch sử do cư dân dẫn dắt. Chính quyền đã hỗ trợ các hoạt động của cư dân, và năm 1968 (năm Showa thứ 43), “Quy định Bảo tồn Cảnh quan Truyền thống Thành phố Kurashiki” được ban hành (có hiệu lực từ năm 1969). Tiếp đó, sáng kiến này trở thành một cơ chế cấp quốc gia, và năm 1978, khu vực này được công nhận là Khu bảo tồn các nhóm công trình truyền thống quan trọng cấp quốc gia.
Nhờ vậy, hoạt động bảo tồn cảnh quan phố xá tại Khu phố Lịch sử Bikan có được cơ sở pháp lý và tiếp tục được duy trì cho đến ngày nay.
Tuy nhiên, ngay cả sau khi có cơ sở pháp lý, cư dân vẫn tiếp tục các hoạt động của mình.
Bởi dù ngày càng mang đậm dáng dấp của một điểm du lịch, Khu phố Lịch sử Bikan vẫn là một khu phố sống động, nơi không chỉ có người kinh doanh mà còn có cư dân sinh sống. Có cư dân thì cũng phát sinh những vấn đề trong đời sống thường ngày.
Vì vậy, ngày nay, phương châm và hoạt động của “Hiệp hội Cảnh quan Đô thị Kurashiki”, thành lập năm 1949, đã được “Hội Bảo vệ và Phát triển Khu vực Bảo tồn Công trình Truyền thống Kurashiki” kế thừa. Hội tiếp tục hoạt động nhằm xây dựng một khu phố an toàn, an tâm cùng cảnh quan phố xá, rồi trao lại cho thế hệ sau.
(Ảnh do Phòng Sắp xếp Tư liệu Lịch sử Thành phố Kurashiki cung cấp)
Bạn cũng có thể đọc toàn bộ bài viết tại trang chuyên đề dưới đây.
Thành viên Câu lạc bộ Du hành Thời gian qua các Khu phố
- Ohara Akane
Công ty Sanraku, Phó Chủ tịch Hội đồng Quản trị - Kadokari Hiroko
Ohara House Katalyzer, Giám đốc - Inagaki Toshihiko
Văn phòng kiến trúc sư hạng nhất Trim Design - Oga Tamako
Công ty Bảo tàng Đồ chơi Dân gian Nhật Bản, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc - Akiba Yuichi
Công ty Kurabiz, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc - Takaishi Mariko
Đội hợp tác phục hưng địa phương Thành phố Kurashiki - Toi Kengo
Hiệp hội pháp nhân phổ thông Haretoco, Đại diện pháp nhân
Cố vấn và giám sát bài viết
- Yamamoto Taro
Trưởng phòng Tư liệu Lịch sử, Ban Tổng vụ, Cục Tổng vụ Thành phố Kurashiki - Fujiwara Noriyoshi
Ủy ban Giáo dục Thành phố Kurashiki, cán bộ phụ trách chuyên môn - Nishimura Masanori
Cố vấn Cục Văn hóa và Công nghiệp Thành phố Kurashiki
Bạn muốn biết điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
