Tại Khu phố Lịch sử Bikan có nhiều công trình được gọi là “di sản văn hóa”.
Trong số đó, Nhà Kusudo ở Higashimachi, Thành phố Kurashiki là công trình được đăng ký là Di sản Văn hóa Hữu hình cấp quốc gia (công trình kiến trúc) đầu tiên của tỉnh Okayama vào năm 1996, và năm 2002, nhà chính được chỉ định là Di sản Văn hóa Quan trọng của Thành phố Kurashiki.
Sau đây là những nét đặc trưng của Nhà Kusudo, vẫn còn tồn tại từ thời Minh Trị với tên hiệu cửa hàng “Hashimaya”, cùng tình hình sử dụng nơi này trong những năm gần đây.
Thông tin trong bài được cập nhật vào thời điểm đăng bài tháng 10 năm 2025. Xin lưu ý rằng thông tin có thể khác với hiện tại.
Di sản Văn hóa Hữu hình (công trình kiến trúc) là gì?
Trong số các di sản văn hóa hữu hình như công trình kiến trúc, đồ thủ công mỹ nghệ, tác phẩm điêu khắc, thư pháp, sách cổ, tài liệu cổ, tư liệu khảo cổ và tư liệu lịch sử, những di sản có giá trị cao về lịch sử, nghệ thuật hoặc học thuật được gọi chung là “Di sản Văn hóa Hữu hình”.
Trong đó, Di sản Văn hóa Hữu hình (công trình kiến trúc) là hệ thống đăng ký các công trình kiến trúc do nhà nước thực hiện, được lập ra với những mục đích sau:
Theo Luật sửa đổi một phần Luật Bảo vệ Di sản Văn hóa có hiệu lực từ ngày 1 tháng 10 năm 1996, “Hệ thống đăng ký di sản văn hóa” được đưa vào áp dụng. Theo đó, Bộ trưởng Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ đăng ký vào sổ đăng ký di sản văn hóa những công trình kiến trúc di sản văn hóa cần có biện pháp bảo tồn và khai thác đặc biệt.
Hệ thống đăng ký này được lập ra nhằm gìn giữ rộng rãi cho các thế hệ sau nhiều công trình kiến trúc di sản văn hóa đa dạng và số lượng lớn, đặc biệt là các công trình thời cận đại, đang đứng trước nguy cơ biến mất trước khi kịp nhận được sự đánh giá của xã hội do quá trình phát triển đất nước, quy hoạch đô thị và thay đổi lối sống trong những năm gần đây. Hệ thống áp dụng các biện pháp bảo vệ linh hoạt, chủ yếu dựa trên chế độ thông báo, hướng dẫn và tư vấn; đồng thời bổ trợ cho hệ thống chỉ định hiện hành, vốn chọn lọc những di sản quan trọng và áp dụng các quy định nghiêm ngặt như chế độ cấp phép cùng biện pháp bảo vệ toàn diện.
Nguồn trích dẫn: Trang web của Cơ quan Văn hóa Nhật Bản
“Hệ thống đăng ký di sản văn hóa” được triển khai cùng với đợt sửa đổi Luật Bảo vệ Di sản Văn hóa năm 1996. Tính đến tháng 9 năm 2025, đã có hơn 10.000 công trình kiến trúc được đăng ký.
Nhà Kusudo là gì?
Nhà Kusudo nằm ở Higashimachi, Thành phố Kurashiki, là cửa hàng kimono thành lập năm 1869, mang tên hiệu “Hashimaya”.
Lấy chữ “to” trong tên người sáng lập Kusudo Tokukichi làm nhãn hiệu, năm 1906, cửa hàng trở thành công ty hợp danh đầu tiên trong số các cửa hàng kimono ở Thành phố Kurashiki.
Con đường Higashimachi trước cửa hàng vốn là đường cái cũ. Đây từng là con phố nhộn nhịp, xe buýt mui đầu tròn qua lại từ năm 1933 đến hết thập niên 1950. Điều này cũng có thể thấy qua chiếc đèn đường trước cửa hàng quay vào phía trong.
Ban đầu, chiếc đèn đường hướng ra đường cái cũ, nhưng sau đó được xoay vào trong để xe buýt mui đầu tròn dễ đi qua.
(Ảnh do Hashimaya cung cấp)
“Di sản Văn hóa Hữu hình (công trình kiến trúc)” đầu tiên của tỉnh Okayama
Hệ thống đăng ký di sản văn hóa bắt đầu vào năm 1996, và Nhà Kusudo trở thành “Di sản Văn hóa Hữu hình (công trình kiến trúc)” đầu tiên của tỉnh Okayama.
Các công trình trang nghiêm như nhà chính và nhà kho kể lại quá trình biến đổi của nhà phố trong thời cận đại được đánh giá cao vì vẫn được bảo tồn trong tình trạng tốt. Những hạng mục sau đây được đăng ký cùng lúc:
- Nhà chính (khu phòng khách phía trong)
- Kho gạo
- Kho than
- Kho dụng cụ
- Hàng rào ván có mái che
Ngoài ra, năm 2002, nhà chính được chỉ định là Di sản Văn hóa Quan trọng của Thành phố Kurashiki.
Nhiều nhân vật quan trọng từng ghé thăm
Chủ nhân đời thứ ba, Kusudo Yohei, thân thiết với Ohara Soichiro, người từng giữ chức chủ tịch hội đồng quản trị của Bảo tàng Nghệ thuật Ohara. Ông còn góp sức thành lập Công ty Cổ phần Thúc đẩy Nghệ thuật Dân gian Tỉnh Okayama, hoạt động phổ biến phong trào nghệ thuật dân gian. Nhiều người trong phong trào này đến Kurashiki cũng đã ghé thăm nhà Kusudo.
(Ảnh do Hashimaya cung cấp)
Từ trái sang: ông Ohara Soichiro, nghệ nhân gốm người Anh Bernard Leach, ông Kusudo Yohei, ông Yanagi Soetsu, người khởi xướng phong trào nghệ thuật dân gian, nghệ nhân gốm Hamada Shoji
(Ảnh do Hashimaya cung cấp)
(Ảnh do Hashimaya cung cấp)
Những người ghé thăm không chỉ có các thành viên của phong trào nghệ thuật dân gian.
Nơi đây còn lưu lại ghi chép về những vị khách nước ngoài như triết gia Pháp Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir, kiến trúc sư Đức Walter Gropius và vợ ông, Alma.
Nhà Kusudo ngày nay
Bên trong Nhà Kusudo thường không mở cửa cho công chúng, nhưng hiện nay sáu không gian đã được phục hồi và đưa vào sử dụng.
- Kho gạo
atelier & salon Hashimaya - Kho dụng cụ
Bếp của “atelier & salon Hashimaya” - Kho chàm
Văn phòng thiết kế Narumura Toru, Xưởng kiến trúc Kurashiki - Kho phía bắc
Kurashiki Fint - Nhà kho
Seijudo - Cửa hàng kimono riêng từng bán vải meisen trước chiến tranh
Kurashiki Kama to Minami Italia Ryori Hashimaya
Những điểm đáng chú ý tại Nhà Kusudo
Nhà Kusudo từng đón nhiều nhân vật quan trọng, được gìn giữ qua nhiều thế hệ như Di sản Văn hóa Hữu hình và Di sản Văn hóa Quan trọng do Thành phố Kurashiki chỉ định. Bà Kusudo Keiko đã dẫn chúng tôi tham quan dinh thự, tập trung vào nhà chính vốn thường không mở cửa cho công chúng.
Ngoại thất kế thừa nét đặc trưng của nhà phố Kurashiki thời Edo, đồng thời phảng phất nét hiện đại
Nhắc đến “Hashimaya”, điểm đặc trưng là cửa hàng xây bằng gỗ, lợp ngói bản lớn, có tầng hai kiểu zushi, hướng ra mặt đường.
Tầng zushi tương tự tầng lửng ngày nay. Khi việc buôn bán kimono phát đạt, những người phụ giúp cửa hàng thường ngủ lại ở đây hoặc dùng làm kho chứa đồ.
Công trình còn có “song cửa Kurashiki”, một kiểu trang trí kiến trúc tiêu biểu của Kurashiki, thường thấy ở các nhà phố ven sông Kurashiki.
Tường ngoài tầng hai được trát vữa, xung quanh là tường kiểu namako. Có ba “cửa sổ mushiko”, với khung và thanh cửa cũng được trát kín bằng vữa.
Cửa sổ mushiko xuất hiện ở các nhà phố Kyoto và Osaka từ đầu thời Edo, rồi du nhập vào Kurashiki vào thời Minh Trị.
Như vậy, Nhà Kusudo kế thừa những nét đặc trưng của nhà phố Kurashiki thời Edo, đồng thời chịu ảnh hưởng hiện đại từ vùng Kamigata, tạo nên diện mạo độc đáo.
Cửa hàng với tấm kính đặt làm riêng tuyệt đẹp
Vén tấm noren (rèm cửa truyền thống của cửa hàng) có chữ “To” trong nhãn hiệu (đọc là “maruto”) rồi bước vào trong, bạn sẽ thấy quầy thu ngân phía sau tấm kính lớn.
Vào thời Minh Trị, việc sản xuất tấm kính lớn đến vậy ở Nhật Bản rất khó, nên người ta kể rằng kính được chở từ tận nước Đức xa xôi.
Tại quầy thu ngân có trưng bày những tư liệu vẫn đang được sử dụng.
Sân trong có cây đỗ quyên Nhật được cho là khoảng 250 năm tuổi
Giữa khu vực cửa hàng và khu sinh hoạt có một cây đỗ quyên Nhật được cho là đã 250 năm tuổi.
Từ năm 1993 đến khi bắt đầu giai đoạn ứng phó với sự lây lan của dịch COVID-19, triển lãm “Hoa đỗ quyên Hashimaya” được tổ chức cùng với dịp mở cửa chính điện cho công chúng, để người dân cùng thưởng lãm hoa.
Phía trước sân trong, một chiếc radio được cho là đã phát buổi phát thanh giọng nói của Thiên hoàng thông báo Nhật Bản đầu hàng, cùng tấm vải họa sĩ Kojima Torajiro được tặng làm quà lưu niệm khi ra nước ngoài, hòa vào không gian như những món đồ trang trí nội thất.
Phòng khách phía trong với thiết kế tinh xảo
Phòng khách phía trong được trải loại chiếu cao cấp “chiếu Bingo”, làm từ những lá cói được tuyển chọn kỹ lưỡng, với lớp vỏ dày và ánh bạc trắng tuyệt đẹp ánh xanh. Trong phòng có sàn tokonoma chính trang trọng, kệ nhiều tầng và phòng thư phòng bên cạnh.
Cột tokobashira làm bằng gỗ tuyết tùng nhẵn mịn; cột tiếp giáp với chiếu được tạo mặt vát hình măng tre; sàn tokonoma phẳng là một tấm gỗ zelkova sơn mài; ván trần làm từ gỗ tuyết tùng Yakushima đã nghìn năm tuổi; những cánh cửa trượt fusuma từng được dát vàng và bạc. Phòng khách phía trong với các chi tiết được chế tác tinh xảo thật choáng ngợp.
Thanh ngang gắn ở phần dưới bức tường phía trên tokonoma bên cạnh được gọi là “thanh ngang đỡ”, làm từ gỗ quý.
Không chỉ phòng khách mà cả hành lang hiên cũng được chăm chút sáng tạo; xà mái hiên được làm từ một thân cây tuyết tùng duy nhất.
Ngõ “hiyasai” ở Khu phố Lịch sử Bikan
Bạn đã từng nghe từ “hiyasai” chưa?
Đây là tiếng địa phương ở Kurashiki, chỉ những con ngõ nằm khuất phía sau con phố chính của khu phố cổ đông khách du lịch qua lại, nơi ánh nắng bị mái hiên che khuất nên ít nắng.
Nhà Kusudo cũng có một con ngõ dẫn đến “atelier & salon Hashimaya” hiện nay.
Dấu tích thời xưa, khi gia đình chủ đất chở nhiều thóc tô thu được bằng xe bò vào nhà, vẫn còn đó dưới dạng con ngõ lát đá.
Chúng tôi đã trò chuyện với Kusudo Keiko về việc tái sử dụng các công trình kiến trúc di sản văn hóa, hoạt động mà Nhà Kusudo đang triển khai trong những năm gần đây.
Thông tin cơ bản về Nhà Kusudo
| Tên | Nhà Kusudo |
|---|---|
| Địa chỉ | 1ｰ20 Higashimachi, Thành phố Kurashiki, tỉnh Okayama |
| Trang web | Hashimaya |
Bạn muốn biết điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
