Khu bảo tồn phố cổ Shimotsui – Thị trấn cảng cổ từng phát triển thịnh vượng nhờ những con tàu Kitamaebune, tục viếng thăm hai đền và nghề cá. Người dân địa phương đang nỗ lực vực dậy khu vực để gìn giữ cảnh quan phố cổ.

Shimotsui là khu vực ven biển ở phía nam vùng Kojima, Thành phố Kurashiki.

Ngày nay, nơi đây được biết đến là thị trấn ngư nghiệp, nổi tiếng với các loại hải sản như bạch tuộc. Lịch sử nghề cá ở Shimotsui được cho là đã có từ rất lâu đời.

Đến thời cận đại, thuyền Kitamaebune bắt đầu neo đậu tại đây. Việc buôn bán bông và phân cá trích diễn ra sôi động, các đại lý vận tải biển mọc lên san sát trong thị trấn.

Shimotsui còn trở thành đầu mối tuyến đường biển nối Bizen với Sanuki. Tương truyền, đông đảo lữ khách đã ghé thăm nơi đây để hành hương đến cả hai nơi: Yuga Daigongen và Konpira Daigongen.

Ngày nay, Shimotsui vẫn còn lưu giữ nhiều công trình lịch sử gợi nhớ sự nhộn nhịp của một thị trấn cảng xưa. Người dân nơi đây đang nỗ lực phát huy sức sống của cộng đồng và khu vực, đồng thời gìn giữ những dãy phố lịch sử.

Hãy cùng tìm hiểu sâu hơn về lịch sử cảng Shimotsui và những nỗ lực bảo tồn cảnh quan phố cổ nơi đây.

Khái quát về cảnh quan phố cổ Shimotsui

Shimotsui nằm ở phía nam vùng Kojima, Thành phố Kurashiki. Địa hình nơi đây đặc trưng bởi vị trí nằm giữa biển nội địa Seto và vùng núi.

Cầu Seto Ohashi chạy qua phía đông khu vực, với điểm đầu ở phía Honshu.

Từ xa xưa, Shimotsui đã phát triển thành thị trấn cảng quanh Cảng Shimotsui (còn gọi là cảng Shimotsui). Dọc con đường chạy từ đông sang tây trong khu vực còn lưu giữ nhiều công trình cổ, mang đậm nét duyên dáng của một thị trấn cảng xưa.

Lịch sử cảnh quan phố cổ Shimotsui

Shimotsui có lịch sử lâu đời với vai trò là một thị trấn cảng. Hãy cùng tìm hiểu về lịch sử nơi đây.

Phát triển thành cảng cá nhờ vị trí địa lý

Từ xa xưa, Cảng Shimotsui đã phát triển thịnh vượng với vai trò là cảng cá.

Vùng biển ngoài khơi phía tây tỉnh Okayama ngày nay và phía đông tỉnh Hiroshima nằm ở gần trung tâm biển nội địa Seto. Đây là nơi các dòng thủy triều từ đông và tây gặp nhau, nên có nguồn cá dồi dào.

Ngoài ra, các con sông như ba con sông lớn của tỉnh Okayama (sông Takahashi, sông Asahi và sông Yoshii) đưa nguồn dinh dưỡng phong phú từ đất liền ra biển, nuôi dưỡng các loài cá.

Trước đây, cảng cá Shimotsui nằm ở phía tây mũi đất, nơi hiện có đền Gion (Gion; chữ Gion chính thức dùng bộ “礻” ở bên trái chữ “祇”). Địa hình nơi đây là một vịnh nhỏ uốn cong về phía tây từ mũi đất, vô cùng lý tưởng để làm cảng xét về mặt địa lý.

Shimotsui là vùng đất thích hợp cho nghề cá, đồng thời cũng là cảng tự nhiên tốt.

Thuyền Kitamaebune ghé cảng vào thời Edo, hoạt động buôn bán sôi động

Shimotsui bước sang một giai đoạn mới vào thời Edo.
Thuyền Kitamaebune bắt đầu neo đậu tại Cảng Shimotsui.

Trước đây, cảng cá nằm ở phía tây mũi đất, nơi hiện có đền Gion. Khi thuyền Kitamaebune bắt đầu ghé cảng, một cảng mới được xây dựng ở phía đông mũi đất của đền Gion để làm nơi neo đậu.

Cảng mới tận dụng địa hình uốn cong về phía đông từ mũi đất của đền Gion.
Ngoài ra, vùng biển ngoài khơi Shimotsui nằm gần trung tâm biển nội địa Seto, nên đây là nơi dòng thủy triều đổi chiều giữa đông và tây.

Cảng Shimotsui không chỉ thích hợp làm cảng cá mà còn là cảng chờ thủy triều, nơi tàu thuyền chờ dòng thủy triều đổi chiều. Đây cũng là cảng chờ gió, nơi tàu thuyền đợi gió nổi lên.

Khi thuyền Kitamaebune bắt đầu neo đậu để chờ thủy triều và chờ gió, nhiều đại lý vận tải biển tập trung về Shimotsui và bắt đầu giao thương sôi động với các thuyền này.

Shimotsui không chỉ phát triển thành cảng cá, cảng chờ thủy triều và chờ gió, mà còn trở thành cảng thương mại.

Các mặt hàng chính được giao dịch tại Cảng Shimotsui gồm phân cá trích, cá mòi khô, bông và muối. Shimotsui bán bông và muối cho thuyền Kitamaebune, đồng thời mua phân cá trích và cá mòi khô từ các thuyền này.

Ngày nay, Shimotsui nằm ở mũi tây nam bán đảo Kojima. Thực ra, bán đảo Kojima vốn là một hòn đảo tên Kojima.

Vào thời Azuchi-Momoyama, lãnh chúa thành Okayama Ukita Hideie đã khai khẩn một phần vùng biển Kibi no Anaumi nằm giữa Kojima và đất liền. Đến thời Edo, vùng biển Kibi no Anaumi tiếp tục được khai khẩn từng chút một, nối Kojima với đất liền.

Đất khai khẩn có vị mặn, nên người dân bắt đầu trồng nhiều cây bông, loại cây chịu mặn tốt. Phân cá trích và cá mòi khô mua từ thuyền Kitamaebune được dùng làm phân bón rất thích hợp cho việc trồng bông.

Từ đó hình thành chu trình bán cho thuyền Kitamaebune bông thu hoạch được và các sản phẩm làm từ bông.

Ngoài ra, quanh Kojima còn có các cánh đồng muối và nghề làm muối phát triển mạnh, nên muối cũng được đem bán.

Trở thành cảng trung chuyển giữa Bizen và Sanuki

Ngoài vai trò là cảng cá, cảng chờ thủy triều, cảng chờ gió và cảng thương mại, Shimotsui còn đảm nhiệm thêm vai trò cảng hành khách. Đây là nơi khoảng cách giữa đất liền Bizen và Sanuki gần nhất.

Vì vậy, đây là địa điểm thuận tiện nhất để đi thuyền giữa Bizen và Sanuki, trở thành bến phà nối Bizen với Sanuki.

Vào nửa sau thời Edo, tục hành hương cả hai nơi—Yuga Daigongen ở núi Yuga thuộc Kojima và Konpira Daigongen ở Sanuki—trở nên phổ biến. Tương truyền, nhiều lữ khách đến Shimotsui để hành hương cả hai nơi. Trong thị trấn cảng cũng có nhiều nhà trọ.

Shimotsui trở thành đầu mối giao thông đường biển theo cả bốn hướng đông, tây, nam, bắc. Phiên Okayama xem nơi đây là cứ điểm quan trọng, cửa ngõ phía nam của lãnh địa.

Đầu thời Edo, phiên Okayama xây dựng thành Shimotsui để củng cố phòng thủ. Tuy nhiên, theo chính sách “mỗi phiên một thành” của Mạc phủ Edo, thành Shimotsui bị bỏ hoang chỉ khoảng 36 năm sau khi được xây dựng.

Thời cận đại, đảm nhiệm vai trò cảng cá và cảng hành khách

Sau cuộc Minh Trị Duy Tân, Nhật Bản bắt đầu hiện đại hóa. Trong nửa đầu thời Minh Trị, thuyền Kitamaebune chấm dứt hoạt động. Sau đó, Shimotsui phát triển thành cảng cá và cảng hành khách nối Honshu với Shikoku.

Tuyến đường sắt điện Shimotsui cũng nối trung tâm Kojima với Shimotsui, giúp việc đi lại qua Cảng Shimotsui với vai trò cảng hành khách thuận tiện hơn.

Tuy nhiên, giao thông dần chuyển sang lấy ô tô làm phương tiện chính. Sau đó, Cầu Seto Ohashi được khánh thành vào năm 1988 (năm Showa 63). Tuyến đường sắt điện Shimotsui cũng ngừng hoạt động, và vai trò cảng hành khách của nơi đây chấm dứt.

Từ đó, Shimotsui tiếp tục tồn tại như một thị trấn ngư nghiệp. Hải sản đánh bắt tại đây dần nổi tiếng là đặc sản, đặc biệt là bạch tuộc.

Dấu tích thị trấn cảng xưa vẫn còn ở Shimotsui

Khi xã hội chuyển sang lấy ô tô làm phương tiện chính, Shimotsui không trải qua quá trình phát triển quy mô lớn. Ngoài ra, ngành dệt may là ngành công nghiệp địa phương của Kojima, nên các công trình như nhà kho của những đại lý vận tải biển xưa được chuyển đổi thành xưởng sản xuất liên quan đến ngành dệt.

Nhờ vậy, nhiều công trình cổ lưu giữ dấu tích thời kỳ Shimotsui thịnh vượng với vai trò thị trấn cảng vẫn còn đến ngày nay.

Năm 1986 (năm Showa 61), cảnh quan phố cổ Shimotsui được chỉ định là khu bảo tồn cảnh quan phố cổ của tỉnh Okayama.

Năm 2017 (năm Heisei 29), nơi đây trở thành di sản văn hóa cấu thành Di sản Nhật Bản “Câu chuyện Kurashiki bắt đầu từ một bông hoa bông – Thị trấn dệt may nơi phương Đông và phương Tây hòa quyện”.

Tiếp đó, năm 2018 (năm Heisei 30), nơi đây trở thành di sản văn hóa cấu thành Di sản Nhật Bản “Thế giới khác biệt được dệt nên từ giấc mơ của những người đàn ông đã vượt qua sóng dữ – Cảng ghé của thuyền Kitamaebune và khu dân cư của chủ thuyền”.

Ngoài ra, Shimotsui-bushi, bài hát do các thuyền trưởng Kitamaebune hát, cùng đồ vật dâng cúng tại đền Gion và tư liệu Gion Shimotsui cũng là những di sản văn hóa cấu thành Di sản Nhật Bản.

Nhận những bài viết được Kurashiki Tocotoco tuyển chọn qua LINE