【Diễn ra đến hết ngày 9/3 (Chủ nhật)】Triển lãm chuyên đề “Di tích hang động nhìn từ trên cao” tại Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki〜 Cùng tưởng nhớ cuộc sống của con người từ thời đại đồ đá cũ xa xưa

“Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki” nằm trước Cầu Nakabashi, ngay trung tâm Khu phố Lịch sử Bikan. Tòa nhà có vẻ ngoài kiểu kho đất là một trong những khung cảnh tiêu biểu của Khu phố Lịch sử Bikan.

Bảo tàng chủ yếu trưng bày các hiện vật khai quật từ di tích và gò mộ cổ ở vùng Kibi xưa. Hiện tại, nơi đây đang tổ chức triển lãm chuyên đề “Di tích hang động nhìn từ trên cao”. Trong số rất nhiều di tích cổ, “di tích hang động” được giới thiệu lần này thực chất là loại di tích như thế nào?

Bài viết sẽ giới thiệu những hoạt động của con người thời đồ đá cũ được hé lộ qua triển lãm, cùng mối liên hệ giữa Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki và các di tích hang động.

Tổng quan triển lãm chuyên đề “Di tích hang động nhìn từ trên cao”

Triển lãm giới thiệu đời sống của người xưa được hé lộ qua ảnh chụp từ trên cao các di tích hang động ở phía bắc Kyushu, tập trung vào “Di tích hang động Fukui”, di tích lịch sử đặc biệt nằm ở Thành phố Sasebo, tỉnh Nagasaki, cùng những hiện vật khai quật quý giá.

Ngay từ những năm đầu sau khi mở cửa vào năm 1950, Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki đã tham gia khảo sát không chỉ ở Okayama mà còn tại nhiều nơi khác; các di tích hang động cũng là một trong số đó.

Triển lãm chuyên đề lần này được tổ chức phối hợp với Đại học Khoa học Okayama và Hội đồng Giáo dục Thành phố Sasebo.

Để biết chi tiết về thời gian tổ chức và phí vào cửa, vui lòng xem ảnh tờ rơi.

Di tích hang động Fukui là gì?

Người ta cho rằng Di tích hang động Fukui, trọng tâm của triển lãm lần này, đã được con người sử dụng vào khoảng cuối thời kỳ băng hà.

Nói đơn giản, di tích hang động là nơi ở của người xưa. Khi ấy, con người dần bắt đầu định cư bán phần trong những hang động hình thành tự nhiên.

Các hiện vật trưng bày chính lần này là những món đồ khai quật như đồ gốm và công cụ đá, cho thấy dấu tích con người từng sinh sống tại các di tích hang động.

Phỏng vấn ～ Nhân dịp tổ chức triển lãm chuyên đề

Vì sao triển lãm chuyên đề lần này lại được tổ chức tại Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki, cách xa Thành phố Sasebo, tỉnh Nagasaki? Câu trả lời nằm trong câu chuyện từ những ngày đầu bảo tàng mở cửa.

Chúng tôi đã trò chuyện với nhà nghiên cứu bảo tàng Ban Yuko về quá trình dẫn đến triển lãm lần này, suy nghĩ của Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki và những điểm đặc biệt mong khách tham quan chú ý.

Là đơn vị tiên phong trong nghiên cứu khảo cổ tư nhân

Xin chị cho biết ngắn gọn lý do dẫn đến việc tổ chức triển lãm chuyên đề “Di tích hang động nhìn từ trên cao” lần này.

Ban (lược kính ngữ)

Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki mở cửa vào năm 1950. Khi ấy, chỉ có các trường đại học là những đơn vị tiến hành khai quật di tích và gò mộ cổ. Nói cách khác, đó là thời kỳ chính quyền địa phương như tỉnh và thành phố chưa có hệ thống quản lý di sản văn hóa hoàn chỉnh.

Vì vậy, khi phát hiện được thứ gì đó, các trường đại học và viện nghiên cứu sẽ đến hỗ trợ.
Theo dòng sự kiện ấy, các nhà nghiên cứu của Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki đã đến Thành phố Sasebo, tỉnh Nagasaki, nơi có Di tích hang động Fukui, để tiến hành nghiên cứu khảo sát.

Vậy Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki cũng là một trong những đơn vị tiên phong trong nghiên cứu khảo cổ tư nhân nhỉ.

Ban

Trước chiến tranh, người ta cho rằng Nhật Bản không có thời đồ đá cũ (tức là khi ấy chưa có người sinh sống).
Sau chiến tranh, công cụ đá thời đồ đá cũ được phát hiện tại Di tích Iwajuku ở tỉnh Gunma, miền đông Nhật Bản, qua đó xác nhận miền đông từng có thời đồ đá cũ.

Sau đó, địa điểm đầu tiên ở miền tây Nhật Bản phát hiện công cụ đá thời đồ đá cũ là Kurashiki.
Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki giữ vai trò chủ đạo trong việc khảo sát các công cụ đá được phát hiện quanh núi Washuzan, khu vực Kojima thuộc Thành phố Kurashiki, và xác nhận chúng có niên đại từ thời đồ đá cũ.

Điều đó cho thấy văn hóa đồ đá cũ đã phát triển ở miền tây Nhật Bản từ khoảng 20.000 năm trước.

Vậy còn Kyushu thì sao?
Dựa trên thông tin từ các nhà nghiên cứu địa phương, nhân viên Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki đã đến Sasebo khảo sát để xác nhận sự hiện diện của công cụ đá thời đồ đá cũ ở Kyushu, và đã khai quật được công cụ đá thời đồ đá cũ.

Hơn nữa, từ tầng địa chất được cho là thuộc thời đồ đá cũ, người ta đã phát hiện đồ gốm được xem là thuộc hàng cổ nhất thế giới. Địa điểm đó chính là Di tích hang động Fukui.

Sự hợp tác giữa trường đại học và bảo tàng

Tôi được biết triển lãm chuyên đề lần này do Đại học Khoa học Okayama, Hội đồng Giáo dục Thành phố Sasebo và Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki phối hợp tổ chức.

Ban

Ông Kamaki Yoshimasa, cố nhân viên bảo tàng từng tham gia khai quật Di tích hang động Fukui, sau đó trở thành giáo sư tại Đại học Khoa học Okayama; còn ông Mabeki Tadahiko, cố nhân viên cùng tham gia khai quật, trở thành giám đốc Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki. Nhờ mối duyên lâu năm ấy, ba bên cùng Hội đồng Giáo dục Thành phố Sasebo phối hợp tổ chức triển lãm.

Khảo cổ học luôn gắn liền với vùng đất.
Trong khi mối gắn kết với nơi khai quật vẫn tiếp tục bền chặt, quá trình nghiên cứu lại mang đến những phát hiện mới.

Trong quá trình đó, chúng tôi cũng áp dụng những phương pháp mới. Chẳng hạn như lần này, chụp ảnh di tích từ trên cao.

Điểm nhấn của triển lãm chuyên đề

Xin chị chia sẻ những điểm được chú trọng khi tổ chức triển lãm chuyên đề lần này.

Ban

Các triển lãm chuyên đề thông thường thường đi sâu vào di tích được chọn làm chủ đề.
Nhưng lần này, chúng tôi tập trung vào mối liên hệ giữa các nhà nghiên cứu từ những ngày đầu khai quật, cũng như việc nghiên cứu vẫn được tiếp nối cho đến ngày nay.

Chẳng hạn, trong quá trình khảo sát Di tích hang động Fukui, nhân viên Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki đang khảo sát khu vực xung quanh đã phát hiện một di tích hang động khác ở gần đó. Đó là Di tích hang động Naotani, nơi khai quật được những công cụ đá như thế này.

Sau đó, nhiều cuộc khảo sát khác nhau vẫn được tiến hành, chẳng hạn như xác định niên đại hiện vật khai quật. Trong quá trình khảo sát, từ năm 2017, chúng tôi đã chụp ảnh trên không bằng máy bay không người lái để ghi lại khu vực xung quanh và địa hình.

Đó chính là lý do triển lãm lần này có tên “Di tích hang động nhìn từ trên cao”.

Di tích hang động nhìn từ trên cao

Về “Di tích hang động nhìn từ trên cao”, cũng là tên triển lãm, việc quan sát di tích hang động qua ảnh chụp từ trên không giúp chúng ta hiểu được điều gì?

Ban

Khi chọn nơi sinh sống, người hiện đại thường cân nhắc sự tiện lợi và chọn nơi phù hợp với lối sống của mình, đúng không?

Khi quan sát di tích hang động (nơi ở của người xưa) qua ảnh chụp từ trên không, chúng ta có thể thấy, chẳng hạn, nơi này gần sông hay có vẻ ít xảy ra thiên tai. Tôi nghĩ qua đó có thể hình dung được lối sống của người xưa.

Những nơi còn lưu lại di tích hang động vốn là nơi con người sinh sống từ xưa, vậy có phải chúng cũng là những nơi ít chịu ảnh hưởng của thiên tai không?

Ban

Không thể nói nơi nào cũng như vậy. Thực ra, nhiều di tích còn lưu lại dấu vết thiên tai. Di tích hang động Fukui này cũng từng có một thời gian không có người sinh sống do sạt lở đất.

Vậy là khi bắt đầu sinh sống ở đó, người ta chưa biết di tích hang động này có an toàn hay không.

Ban

Đúng vậy.
Vì thế, có thể họ không sống ở nơi an toàn ngay từ đầu, mà dần tìm đến những nơi an toàn hơn, tránh xa các khu vực thường xảy ra sạt lở đất hay lũ lụt.

Đặc điểm trưng bày tại Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki

Xin chị cho biết đặc điểm của phần trưng bày.

Ban

Có lẽ điểm đặc biệt là dù nói rằng phần trưng bày chủ yếu gồm các bảng ảnh, trên thực tế vẫn có các hiện vật khai quật.
Tôi mong khách tham quan có thể ngắm thật gần những món đồ gốm và công cụ đá thời đồ đá cũ, thời kỳ chuyển tiếp sang thời Jomon mà bình thường khó có dịp được thấy.

Thời đồ đá cũ lẽ ra không có đồ gốm, vậy mà người của Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki lại tìm thấy đồ gốm đấy.

Đồ gốm thời kỳ này không có hoa văn dây thừng mà thường để trơn hoặc đắp những dải đất sét nổi. Chẳng hạn, món này có hoa văn móng tay; người ta dùng móng tay tạo hoa văn trên bề mặt đồ gốm như thế này.

Sau đó, đến thời Jomon, người ta bắt đầu dùng dây thừng tạo hoa văn trên đồ gốm. Đó chính là loại đồ gốm Jomon quen thuộc trong sách giáo khoa.

Cuối cùng, chị có lời nhắn nào dành cho độc giả sẽ đến tham quan không?

Ban

Cùng với những tư liệu quý giá được khai quật từ di tích, hãy thử hình dung lối sống của người xưa qua ảnh chụp từ trên không và tưởng tượng xem họ đã sinh sống ở những nơi như thế nào.

Chúng tôi mong được đón tiếp quý khách.

Lời của tác giả

Tôi từng nghĩ khai quật di tích chủ yếu là đào lên các hiện vật, nhưng ấn tượng ấy đã thay đổi đôi chút trước và sau buổi phỏng vấn.

Điều khiến tôi đặc biệt ấn tượng là câu nói: “Không phải cứ đào lên là xong”.

Có lẽ chúng ta hiếm khi biết được những câu chuyện ẩn sau các hiện vật được trưng bày tại bảo tàng.
Tuy nhiên, tôi đã một lần nữa nhận ra rằng phía sau những hiện vật ấy là các nhà nghiên cứu vẫn miệt mài khai quật và tiếp tục khảo sát, nghiên cứu.

Có lẽ chính từ những nghiên cứu bền bỉ ấy mà đề tài “Di tích hang động nhìn từ trên cao” và triển lãm lần này đã ra đời.

Triển lãm này được tổ chức với sự phối hợp chặt chẽ giữa trường đại học nghiên cứu tại khu vực khai quật và bảo tàng trưng bày các kết quả nghiên cứu, kéo dài đến Chủ nhật, ngày 9 tháng 3 năm 2025.

Bạn có muốn thong thả ghé thăm Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki và tưởng nhớ cuộc sống của người xưa không?

Bài viết về Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki

Thông tin cơ bản về triển lãm chuyên đề “Di tích hang động nhìn từ trên cao” tại Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki

Tên	Triển lãm chuyên đề “Di tích hang động nhìn từ trên cao” tại Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki
Ngày tổ chức	Thứ Sáu, thứ Bảy, Chủ nhật và ngày lễ 10:00–15:00
Địa điểm	1-3-13 Chuo, Thành phố Kurashiki
Phí tham gia (đã gồm thuế)	Người lớn 500 yên Sinh viên đại học, học sinh trung học phổ thông 400 yên Học sinh trung học cơ sở, tiểu học 300 yên
Trang web	Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki

Nhận những bài viết được Kurashiki Tocotoco tuyển chọn qua LINE