Bảo tàng Nghệ thuật Ohara và Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki lần đầu tiên hợp tác, cùng thực hiện triển lãm đặc biệt mang tên “1925 (Ichi-kyu-ni-go)”. Triển lãm kép này đang diễn ra đến Chủ nhật, ngày 21 tháng 12 năm 2025.
Trong khuôn khổ sự kiện liên quan, buổi tọa đàm “1925: Ngoài Mingei và những mối liên hệ đan xen năm 1925” đã được tổ chức.
Đây là sự kiện văn hóa kết hợp buổi trò chuyện tại phòng trưng bày và tọa đàm xoay quanh hai bảo tàng tiêu biểu của Kurashiki, đưa người tham dự đi qua lại giữa nghệ thuật và Mingei, giữa khảo cổ học và thú sưu tầm đồ cổ, để khám phá những mối liên kết văn hóa từ 100 năm trước.
Tiếng nhạc từ “Kurashiki Jazz Street” vọng vào từ bên ngoài, hòa cùng tiếng cười, tạo nên khoảnh khắc dẫn lối cho hành trình tìm hiểu lịch sử cận đại và hiện đại.
Sau đây là một số câu chuyện được chia sẻ tại buổi tọa đàm “1925”, được xâu chuỗi và giới thiệu lần lượt.
Nội dung được ghi lại là thông tin tại thời điểm bài viết đăng vào tháng 11 năm 2025. Xin lưu ý rằng thông tin có thể khác với hiện tại.
Buổi tọa đàm “1925: Ngoài Mingei và những mối liên hệ đan xen năm 1925”
Chủ nhật, ngày 2 tháng 11 năm 2025, buổi tọa đàm “1925: Ngoài Mingei và những mối liên hệ đan xen năm 1925” được tổ chức trong khuôn khổ các hoạt động liên quan đến “Triển lãm 1925”.
Các diễn giả gồm:
- Jikuhara Yosuke
Nhà thiết kế phụ trách các ấn phẩm quảng bá triển lãm 1925, thành viên của nhóm thiết kế “COCHAE” - Nakamura Yuta
Nghệ sĩ, phó giáo sư Khoa Nghệ thuật, Đại học Seika Kyoto - Takaoka Chikako
Phụ trách địa điểm tổ chức triển lãm 1925 tại Bảo tàng Nghệ thuật Ohara, trưởng phòng nghiên cứu Quỹ Nghệ thuật Ohara - Ban Yuko
Phụ trách địa điểm tổ chức triển lãm 1925 tại Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki, nghiên cứu viên kiêm giám tuyển của Quỹ Nghệ thuật Ohara
“Ngoài Mingei” là gì?
Những người đang cố gắng vẽ nên một tấm bản đồ khác, nằm ngoài ranh giới của khái niệm “Mingei”.
“Ngoài Mingei” là dự án hợp tác của nhà thiết kế Jikuhara Yosuke và nghệ sĩ Nakamura Yuta, hai người cùng theo đuổi ý tưởng đó.
Hai người tập trung tìm hiểu các phong trào thủ công mỹ nghệ nảy nở đồng thời ở nhiều nơi xung quanh thập niên 1920–30, thời kỳ phong trào Mingei ra đời. Phạm vi nghiên cứu còn bao gồm những người và vật có liên quan, cũng như mạng lưới xuất bản và lưu thông.
Họ đọc kỹ các tư liệu, chủ yếu là sách và tạp chí cũ cùng thời, rồi trực quan hóa những mối liên hệ thành sơ đồ tương quan. Công việc ấy tựa như đang tái dựng “một lịch sử Mingei khác”.
Đây là hoạt động khơi dậy sức sáng tạo ẩn chứa giữa những gì được gọi là Mingei và những gì nằm ngoài khuôn khổ ấy, âm thầm làm mới cách nhìn của chúng ta về Mingei.
Mingei năm 1925 — Cái đẹp là gì trong xã hội hiện đại?
Đúng 100 năm trước, vào năm 1925, tính từ hiện tại (năm 2025).
Một cuộc trò chuyện bình dị trong ngôi nhà phố ở Kyoto đã góp phần làm thay đổi sâu sắc “cách nhìn nhận sự vật” của người Nhật.
Nhà tư tưởng Yanagi Muneyoshi, cùng hai nghệ nhân gốm Kawai Kanjiro và Hamada Shoji. Ba người thuộc những lĩnh vực khác nhau gặp gỡ, cùng đi khảo sát các tượng Phật Mokujiki, đồng thời trò chuyện về vẻ đẹp ẩn chứa trong những món đồ thủ công.
Từ những suy ngẫm ấy, khái niệm “thủ công mỹ nghệ của dân chúng” ra đời, tức Mingei.
Sau trận Đại động đất Kanto năm 1923, Yanagi chuyển đến Kyoto sinh sống. Cùng Kawai và Hamada, ông đi các phiên chợ sáng và cửa hàng đồ cổ trong phố, tìm thấy vẻ đẹp gắn liền với đời sống trong những chiếc bát và vật dụng vô danh.
Đó cũng là nỗ lực đặt lại câu hỏi “cái đẹp là gì” trong xã hội hiện đại, khi cơ giới hóa và sản xuất hàng loạt ngày càng phát triển.
Từ thời Minh Trị, qua thời Taisho rồi đến thời Showa.
Trong thời đại đời sống không ngừng đổi thay, tư tưởng Mingei đã làm mới cảm nhận về ăn, mặc, ở, rồi dần lan rộng ra thế giới, vượt khỏi biên giới Nhật Bản.
Và năm 2025 đánh dấu 100 năm kể từ khi từ Mingei ra đời.
Câu hỏi ấy dường như vẫn đang được đặt ra với chúng ta ngày nay.
Mingei × Kurashiki 1950 — Sự kiện kỷ niệm 20 năm thành lập Bảo tàng Nghệ thuật Ohara
Mingei và Kurashiki
Năm 1950 có một câu chuyện tiêu biểu gắn kết hai điều này.
Đó là sự kiện văn hóa có quy mô chưa từng có, được tổ chức nhân kỷ niệm 20 năm thành lập Bảo tàng Nghệ thuật Ohara. Người đề xuất sự kiện là giám đốc đời thứ hai, Ohara Soichiro.
Mới chỉ 5 năm sau khi chiến tranh kết thúc, giữa thời kỳ vẫn còn in đậm cảnh hỗn loạn, Soichiro đã lên kế hoạch cho sự kiện với mong muốn “dùng sức mạnh nghệ thuật soi sáng tương lai”.
Những người tụ hội về Kurashiki là một đội hình trong mơ, tiêu biểu cho đời sống văn hóa Nhật Bản thời hậu chiến. Có Hamada Shoji và Kawai Kanjiro, những người dẫn dắt phong trào Mingei; các nhà văn thuộc phái Shirakaba là Shiga Naoya và Mushakoji Saneatsu; cùng những bậc thầy hội họa phương Tây như Yasui Sotaro và Umehara Ryuzaburo.
Cùng với sáu người này, khoảng 40 nhân vật văn hóa thuộc các lĩnh vực như mỹ thuật, văn học và kiến trúc đã tụ hội tại Kurashiki, tạo nên bầu không khí sôi nổi như báo hiệu sự khởi đầu mới của văn hóa hậu chiến.
Điểm nhấn là buổi tọa đàm công khai “Nghệ thuật và con người”, diễn ra tại phòng trưng bày tầng 2 của tòa nhà chính.
Người điều phối là Yanagi Muneyoshi, giám đốc Bảo tàng Mingei Nhật Bản.
Sự kiện không chỉ cho thấy các mối quan hệ rộng khắp của ông, mà còn một lần nữa khắc họa mối gắn bó sâu sắc với gia đình Ohara, những người luôn ủng hộ phong trào Mingei.
Chương trình do Yanagi đề xuất không chỉ là một buổi lễ kỷ niệm, mà còn là dịp đối thoại về tư tưởng, hướng đến tương lai của Bảo tàng Nghệ thuật Ohara.
Buổi biểu diễn piano của nghệ sĩ được mời từ Paris cùng những ca khúc do người tham dự trình bày.
Không khí rộn ràng như một phòng khách châu Âu lan tỏa khắp thị trấn Kurashiki yên bình.
Tiếng vang về sự kiện hôm ấy nhanh chóng truyền đến Tokyo; người ta kể rằng “văn hóa đang sống động ở Kurashiki”.
Một giai thoại đặc biệt ấn tượng kể rằng, để đón tiễn những vị khách quý từ phương xa, người ta đã đặc biệt nối toa giường hạng nhất vào tàu đêm. Vào thời chưa có tàu Shinkansen, việc thực hiện cách tiếp đãi tinh tế như vậy là câu chuyện tiêu biểu cho gia đình Ohara, những người kết nối nghệ thuật với con người.
Cái nhìn của Mingei trong văn hóa Jomon
Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki trưng bày một chiếc bình sâu thời Jomon giữa được phát hiện ở vịnh Kojima.
Những chiếc bình Jomon còn nguyên vẹn không sứt mẻ rất hiếm ở miền Tây Nhật Bản; đây là trường hợp duy nhất tại tỉnh Okayama.
Vào thời Edo, chiếc bình tình cờ mắc vào lưới của ngư dân và được dâng lên gia tộc Ikeda, lãnh chúa phiên Bizen. Sau đó, vào thời Minh Trị, nó được tìm thấy trong kho và trở thành hiện vật thuộc sở hữu của Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki.
Người đầu tiên nhìn thấy chiếc bình này tại Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki, vừa mới mở cửa vào tháng 11 năm 1950, là nghệ nhân gốm Hamada Shoji, nhân vật trung tâm của phong trào Mingei.
Ông đến Kurashiki nhân sự kiện kỷ niệm 20 năm thành lập Bảo tàng Nghệ thuật Ohara và đã phác họa chiếc bình Jomon này; ghi chép về việc đó vẫn còn được lưu lại. Mối quan tâm của Hamada không chỉ giới hạn ở hoạt động sáng tác của bản thân mà còn hướng đến đồ gốm và tượng đất nung thời Jomon.
Người ta cho rằng ông nhìn thấy trong những hình dáng ấy cội nguồn của “vẻ đẹp không chủ ý” mà Mingei đề cao. Hamada xem đồ gốm Jomon là cội nguồn sáng tạo của người Nhật và được cho là từng gọi chúng là “tổ tiên của Mingei Nhật Bản”.
Sau chiến tranh, ông còn tham gia kế hoạch làm bản sao đồ gốm Jomon để dùng làm tư liệu giáo dục.
Đó cũng là hoạt động gìn giữ vẻ đẹp tạo hình cổ đại cho tương lai trong một thời kỳ hoang tàn.
Khi hình dung Hamada Shoji chăm chú ngắm chiếc bình Jomon nguyên vẹn trong phòng trưng bày của Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki, ta cảm nhận được mỹ cảm Mingei gắn bó sâu sắc với những tầng thời gian xa xưa đến nhường nào.
Kojima Torajiro đứng giữa nghệ thuật và khảo cổ học
Nhắc đến Kojima Torajiro, có lẽ trước tiên người ta nghĩ đến ông với tư cách một họa sĩ phương Tây.
Thế nhưng, mối quan tâm của ông không chỉ hướng về phương Tây mà còn mở rộng sâu rộng đến khảo cổ học Nhật Bản và vùng Cận Đông cổ đại.
Trong bức ảnh chụp xưởng vẽ kiêm nơi ở tại Sakazu, Kurashiki, có thể thấy những món đồ ông yêu quý và sưu tầm.
Năm 1923, ông đã đến Ai Cập, cho thấy mối quan tâm của ông với khảo cổ học không chỉ là nhất thời. Nhìn kỹ bức ảnh, ta còn thấy những món đồ gốm Sueki xếp trên rèm cửa.
Trong số những món đồ gốm Sueki còn lưu giữ tại Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki, có món mang dấu ấn “兒”, cho biết chúng từng thuộc bộ sưu tập của Kojima. Có thể đây chính là món đồ gốm trong bức ảnh.
Ngoài ra, “Nhật ký Kojima Torajiro” đang được Quỹ Nghệ thuật Ohara phiên khắc và nghiên cứu còn ghi lại các cuộc khai quật tại Sakazu và Chausubaru, tỉnh Miyazaki, từ năm 1915 đến 1921. Qua đó có thể xác nhận rằng chính Kojima đã thử áp dụng phương pháp khảo cổ học.
Cách đây 100 năm, trong giai đoạn khảo cổ học ở Okayama phát triển, Kojima Torajiro đã góp một phần công sức. Triển lãm 1925 lần này giúp chúng ta chú ý đến một khía cạnh khác của Kojima Torajiro: con người đứng giữa nghệ thuật và khảo cổ học.
“Ngoài Mingei”: ảnh hưởng lan đến Kurashiki
Từ đây, góc nhìn “Ngoài Mingei” sẽ được đào sâu thêm một bước.
Người bạn thân từ thời học tại Trường Mỹ thuật Nhật Bản của Kojima, cũng là người được ông ghi trong nhật ký là “người bạn duy nhất”, chính là Yamamoto Kanae.
“Phong trào Nghệ thuật Nông dân” do ông khởi xướng năm 1919 nhằm giúp nông dân làm đồ thủ công trong mùa nông nhàn, qua đó nâng cao chất lượng cuộc sống.
Khởi đầu với những “búp bê gỗ vụn” chạm khắc, phong trào dần mở rộng sang dệt vải, nhuộm bằng cây cỏ và thêu thùa, rồi lan rộng khắp cả nước. Đến nay, phong trào vẫn sống động trong các nghề thủ công truyền thống ở vùng Ueda, tỉnh Nagano.
Điều thú vị là ở Kurashiki cũng có những hoạt động hưởng ứng phong trào này.
Theo chỉ thị của Ohara Magosaburo, Kojima tham gia phát triển các sản phẩm đặc sản địa phương tại “Kirakudo”. Tư liệu ghi lại rằng năm 1925, các sản phẩm thử nghiệm được trưng bày tại Hội quán Nisan. Kojima đã đóng góp sâu sát bằng cách hướng dẫn thiết kế và cung cấp mẫu họa tiết.
Nhiều món đồ thủ công hoàn thiện giống đến kinh ngạc với các tác phẩm của Phong trào Nghệ thuật Nông dân, qua đó có thể suy đoán rằng Kojima chịu ảnh hưởng của Yamamoto Kanae.
Hai người vẫn giữ liên lạc sau khi tốt nghiệp đại học. Khi Kojima qua đời năm 1929, Yamamoto đã viết lời tưởng niệm ông.
Mặt khác, Yanagi Muneyoshi, người sau này dẫn dắt phong trào Mingei, chỉ trích Nghệ thuật Nông dân là “nghề thủ công đã bị Tây phương hóa”. Trong tác phẩm “Mingei và Nghệ thuật Nông dân” (1935), ông khẳng định rõ rằng đó “không phải là cái đẹp sinh ra từ đời sống tự nhiên của địa phương”.
Nói cách khác, Phong trào Nghệ thuật Nông dân là một hiện tượng xứng đáng được gọi là “Ngoài Mingei”.
Dù vượt ra ngoài lý tưởng của Yanagi, tinh thần ấy vẫn lan đến Kurashiki và góp phần định hình tư tưởng thủ công mỹ nghệ trong thập niên 1920.
Mingei và Lập thể — nhìn lại không khí năm 1925
Ở tầng 1 của khu trưng bày mới thuộc tòa chính Bảo tàng Nghệ thuật Ohara, chính giữa là ba tác phẩm tạo hình thuộc những thời đại và bối cảnh khác nhau.
- Tượng Bồ Tát Quan Âm Mười Một Mặt ngồi của Mokujiki, thời Edo
- Bình hoa “Văn hoa văn ngô xanh phủ men trắng” của Hamada Shoji
- “Bố cục theo trường phái Lập thể — Người đàn ông” của Alberto Giacometti
Ba tác phẩm được đặt cạnh nhau, khẽ gợi lên diện mạo nghệ thuật đa tầng của thời đại năm 1925.
Tác phẩm của Giacometti là một hình thức tạo hình theo trường phái Lập thể, được cấu thành như thể nhiều góc nhìn chồng lên cùng một mặt phẳng. Giacometti đã tìm cách hiện thực hóa những thử nghiệm hội họa do Picasso, Braque và những người khác mở đường bằng hình thức điêu khắc ba chiều.
Tác phẩm còn phảng phất hơi hướng Siêu thực, đồng thời thấp thoáng ảnh hưởng từ nghệ thuật tạo hình châu Phi và châu Đại Dương. Giữa sự hỗn độn của thập niên 1920, nghệ thuật tạo hình dần rời xa trung tâm, mở rộng tầm nhìn đến nghệ thuật tạo hình của người dân khắp nơi trên thế giới.
Mặt khác, tượng Phật Mokujiki và bình hoa của Hamada cũng là những cách biểu đạt ra đời bên ngoài dòng chính.
Tượng Phật của thượng nhân Mokujiki mang sức sống mộc mạc, như thể ánh sáng tỏa ra từ bên trong. Bình hoa của Hamada có hình dáng hữu cơ, phóng khoáng, được tạo nên từ chất đất và những biến hóa ngẫu nhiên của lớp men.
Dù thuộc những thời đại khác nhau, mỗi tác phẩm đều gợi lên sự tự do trong tín ngưỡng và tạo hình, với những nét đồng điệu khó gọi tên.
Trong các tác phẩm của mình, Yanagi Muneyoshi nhận xét tượng Phật Mokujiki mang tính Lập thể.
Yanagi, sau khi tận mắt chứng kiến tác phẩm của Picasso và những người khác, dần tin chắc vào quan niệm Mingei của mình… Có thể suy đoán như vậy.
Nói cách khác, năm 1925 cũng là thời kỳ Mingei và chủ nghĩa hiện đại, phương Đông và phương Tây, đất và trừu tượng soi chiếu lẫn nhau.
Ba tác phẩm tạo hình lặng lẽ đứng cạnh nhau truyền đến hôm nay những góc nhìn từng giao thoa cách đây 100 năm.
Góc nhìn cởi mở, không bó hẹp trong “Mingei”
Nhìn vào sơ đồ các mối liên hệ được phác họa qua hoạt động “Ngoài Mingei”, ta không khỏi ngạc nhiên khi thấy trong thập niên 1920–30, khắp các vùng của Nhật Bản đã đồng thời xuất hiện những phong trào muốn thiết kế cuộc sống của chính mình thông qua việc làm ra sản phẩm.
Tuy nhiên, nhìn lại từ góc độ ngày nay, quả thật phong trào Mingei của Yanagi Muneyoshi vẫn luôn được đặt ở trung tâm câu chuyện. Không thể phủ nhận rằng sức hút mạnh mẽ ấy đã khiến những dòng sáng tạo khác bị xem là ngoại vi.
Hoạt động của họ tuyệt nhiên không phải là tuyên ngôn chống Mingei.
Cầm một cuốn sách cũ lên, rồi lần theo những cái tên khiến mình chú ý như lần theo một chuỗi manh mối. Qua quá trình ấy, những con người từng bị bỏ qua và những bối cảnh gần như bị lãng quên tự nhiên hiện lên.
Vừa vui vẻ vừa mở rộng sơ đồ các mối liên hệ, như thể đang nối dài hoạt động câu lạc bộ. Từ sự nhẹ nhàng ấy, một bức tranh mới dần hiện ra, làm lung lay quan niệm Mingei như một khối thống nhất.
“Ngoài Mingei” không phủ nhận Mingei, mà có lẽ đang đào xới lại từ bên ngoài những tầng địa chất sáng tạo của Nhật Bản trong thời kỳ giữa hai cuộc chiến.
Bài viết về Bảo tàng Nghệ thuật Ohara
Thông tin cơ bản về triển lãm 1925
| Tên | Triển lãm 1925 |
|---|---|
| Ngày tổ chức | Địa điểm Bảo tàng Nghệ thuật Ohara: 9:00–17:00 (nhận khách cuối cùng lúc 16:30) Thời gian triển lãm: từ ngày 2 tháng 10 năm 2025 (thứ Năm) đến ngày 21 tháng 12 cùng năm (Chủ nhật) Địa điểm Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki: 10:00–16:00 (nhận khách cuối cùng lúc 15:30) Thời gian triển lãm: từ ngày 3 tháng 10 năm 2025 (thứ Sáu) đến ngày 21 tháng 12 cùng năm (Chủ nhật) |
| Địa điểm | 1-3-18 Chuo, Thành phố Kurashiki, tỉnh Okayama |
| Chi phí tham gia (đã gồm thuế) | ■Địa điểm Bảo tàng Nghệ thuật Ohara (áp dụng mức phí vào cửa Bảo tàng Nghệ thuật Ohara, Tòa nhà chính/Khu Nghệ thuật thủ công và phương Đông/Nhà tưởng niệm Kojima Torajiro) Người lớn: 2,000 yên Học sinh trung học phổ thông, trung học cơ sở và tiểu học (dưới 18 tuổi): 500 yên ■Địa điểm Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki (áp dụng mức phí vào cửa Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki) Người lớn: 500 yên Sinh viên đại học và học sinh trung học phổ thông: 400 yên Học sinh trung học cơ sở và tiểu học: 300 yên ※ Miễn phí cho trẻ chưa vào tiểu học ■Người có sổ chứng nhận khuyết tật (Mirairo ID) được ưu đãi khi xuất trình 【Ưu đãi】 Trong thời gian triển lãm, khi vào địa điểm Bảo tàng Khảo cổ Kurashiki, nếu xuất trình vé vào cửa Bảo tàng Nghệ thuật Ohara, người lớn được giảm 100 yên, chỉ còn «400 yên». |
| Trang web | Trang web đặc biệt của triển lãm 1925 |
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang này
