Đã bao giờ bạn nhìn những con phố ở Kurashiki và nghĩ rằng “nơi này vẫn còn lưu giữ dáng vẻ xưa” chưa?
Đặc biệt, khu vực quanh Khu phố Lịch sử Bikan có nhiều công trình lịch sử. Ngày càng có nhiều cơ sở giữ nguyên kiến trúc bên ngoài, chỉ cải tạo nội thất.
Tuy vậy, có lẽ bạn cũng hình dung được rằng cảnh sắc từ hàng chục năm trước không thể còn nguyên vẹn đến tận bây giờ.
Nếu là người địa phương đã sống lâu năm ở Kurashiki, có thể bạn sẽ cảm thấy: “So với hồi mình còn đi học, nơi này đã thay đổi nhiều quá”.
Một trong những người tận mắt chứng kiến những đổi thay ấy ở Kurashiki là họa sĩ vẽ tranh toàn cảnh từ trên cao Okamoto Naoki.
Ông Okamoto đã vẽ thành phố Kurashiki nhìn từ trên cao trong hai phiên bản: năm 2005 và năm 1963, lưu lại khung cảnh của từng thời kỳ.
Ngày nay, tranh toàn cảnh từ trên cao của ông Okamoto đã xuất hiện ở nhiều nơi tại Kurashiki.
Tác giả tò mò về lý do ông bắt đầu vẽ tranh cũng như quy trình thực hiện.
Tôi đã đến xưởng vẽ của ông Okamoto và có dịp trò chuyện với ông.
Nội dung trong bài phản ánh thông tin tại thời điểm bài được đăng vào tháng 11 năm 2021. Xin lưu ý rằng thông tin hiện nay có thể đã thay đổi.
Okamoto Naoki là ai? Họa sĩ quê ở Thành phố Kurashiki
Ông Okamoto là họa sĩ kiêm họa sĩ minh họa, quê ở Thành phố Kurashiki.
Ông sống ở Kurashiki, nơi mình sinh ra và lớn lên, cho đến khi tốt nghiệp trung học phổ thông, sau đó học hội họa, trong đó có tranh sơn dầu, tại Mỹ và Pháp.
Sau khi về nước, ông sống ở Thành phố Yokohama và dần mở rộng hoạt động, lấy vùng Kanto làm căn cứ.
Ông chính thức bắt đầu hoạt động với tư cách họa sĩ vẽ tranh toàn cảnh từ trên cao vào năm 2002 (Heisei 14), khi trở về Kurashiki.
Với mong muốn lưu giữ những con phố quê hương Kurashiki, ông đã dành 4 năm rưỡi để thực hiện tranh toàn cảnh từ trên cao phiên bản “năm 2005”, khắc họa khu vực quanh trung tâm thành phố Kurashiki.
Sau đó, ông tiếp tục dành 4 năm để thực hiện phiên bản “năm 1963” của cùng khu vực.
Hiện nay, bên cạnh công việc giảng dạy tại bốn lớp hội họa, ông vẫn tiếp tục sáng tác.
Tranh toàn cảnh từ trên cao được bắt gặp trong thành phố có nhiều kích cỡ khác nhau, nhưng tác phẩm được xem là bản gốc chính là tác phẩm nguyên kích thước trong ảnh.
Tác phẩm “tranh toàn cảnh từ trên cao nguyên kích thước thật” có kích thước ấn tượng, mỗi cạnh dài 2 mét, hiện được lưu giữ tại xưởng của ông Okamoto.
Trước đây, tác phẩm từng được trưng bày tại sự kiện ở Kurashiki Monogatari-kan và tiệc kỷ niệm 50 năm thành lập Kurashiki Kokusai Hotel.
Không dễ có dịp xem bản nguyên kích thước, nhưng bạn có thể mua tranh toàn cảnh từ trên cao bản thu nhỏ tại Hayashi Genjuro Shoten và Kurashiki Monogatari-kan.
So sánh phiên bản năm 1963 và năm 2005, bạn sẽ thấy thành phố đã đổi thay theo thời gian.
Những bức tranh này có thể khơi gợi những cuộc trò chuyện giữa các thế hệ, khi mọi người cùng hồi tưởng về phố phường Kurashiki.
Ngoài ra, thử so sánh tranh toàn cảnh từ trên cao với phố phường ngày nay cũng rất đáng làm, vì bạn sẽ cảm nhận lịch sử Kurashiki sâu sắc hơn.
Ông Okamoto còn thực hiện tranh toàn cảnh từ trên cao về khu vực quanh Trường Konko Gakuen, ngôi trường cũ của ông, cũng như Thành phố Okayama.
Vậy điều gì đã khiến ông Okamoto bắt đầu vẽ tranh toàn cảnh từ trên cao?
Ông có cách vẽ nào đặc trưng của riêng mình không?
Chúng tôi đã phỏng vấn chính ông Okamoto, người thực hiện nhiều bức tranh toàn cảnh từ trên cao, về “những điều ông tâm đắc khi vẽ tranh toàn cảnh từ trên cao”.
Kurashiki đổi thay. “Tranh toàn cảnh từ trên cao” được chọn để lưu giữ phố phường “ngày nay”
Ông bắt đầu nghĩ “mình muốn lưu giữ phố phường Kurashiki” vào năm 2002, khi trở về quê nhà Kurashiki từ Yokohama.
Khi đi bộ trên những con phố Kurashiki, ông đã nghĩ: “Chà, Kurashiki thay đổi nhiều hơn mình tưởng…”
“Tôi đi quanh phố, vừa chụp ảnh vừa phác họa, ngắm những con phố đã thay đổi khá nhiều so với hồi mình còn sống ở đây. Lúc nghĩ ‘Có cách nào để nhìn thoáng qua là nhận ra phố phường đã đổi thay không nhỉ?’, tôi chợt nảy ra ý tưởng: ‘Vẽ tranh toàn cảnh từ trên cao thôi!’”
Từ khóa “tranh toàn cảnh từ trên cao” chợt xuất hiện trong đầu ông vì trước đó ông từng thực hiện một tác phẩm như vậy.
Khi còn sống ở Yokohama, ông Okamoto từng nhận lời một công ty bất động sản ở Tokyo để vẽ tranh toàn cảnh từ trên cao.
Nhớ lại thời điểm ấy, ông Okamoto kể: “Tôi vẫn nhớ cảm giác quan sát mọi ngóc ngách để vẽ tranh toàn cảnh từ trên cao”.
“Khi đi bộ, bạn sẽ hiểu thành phố hơn rất nhiều. Vừa đi quanh phố vừa chụp ảnh, rồi nhìn ảnh để vẽ thì bạn sẽ ghi nhớ phố phường. Tôi thấy thật thú vị khi dần nảy sinh tình cảm gắn bó với nơi đó.”
Tranh toàn cảnh từ trên cao của ông Okamoto được vẽ bằng kỹ thuật “axonometric”.
Đây là kiểu tranh chỉ có thể vẽ khi biết kích thước thực tế của các tòa nhà; đồng thời, người xem cũng có thể ước tính kích thước tòa nhà từ bức tranh.
Kỹ thuật này mất nhiều thời gian để hoàn thành, nhưng ông Okamoto cho biết trải nghiệm ở Tokyo khiến ông “thấy cả quá trình sáng tác cũng rất vui”.
Ông nói rằng mong muốn “lưu giữ phố phường Kurashiki bằng tranh toàn cảnh từ trên cao” là điều tự nhiên.
Điều ông Okamoto tâm đắc: “Tỷ lệ là 1:500”
Tranh toàn cảnh từ trên cao thường có tỷ lệ khoảng 1:2.500.
Trong khi đó, ông Okamoto vẽ ở tỷ lệ “1:500”.
Theo ông Okamoto, có lẽ chỉ mình ông vẽ tranh toàn cảnh từ trên cao ở tỷ lệ 1:500.
Ông cho biết mình cố ý chọn tỷ lệ 1:500, bởi kích thước này thực sự có ý nghĩa rất lớn.
“Lý do tôi nhất quyết chọn tỷ lệ 1:500 là vì, như bạn sẽ thấy khi nhìn bản nguyên kích thước, tỷ lệ này cho phép ‘khắc họa cuộc sống’. Chẳng hạn như ‘có bà cô kỳ quặc ở đằng kia!’ hay ‘có con mèo trên sân thượng!’. Tỷ lệ 1:500 vừa đủ để khắc họa cuộc sống.”
Ông không chỉ vẽ các tòa nhà theo tỷ lệ mà còn khắc họa cả cuộc sống thường nhật của mọi người.
Có lẽ chính vì vậy mà tranh toàn cảnh từ trên cao của ông Okamoto giúp ta cảm nhận được sự chân thực của cuộc sống thời bấy giờ.
Ông Okamoto còn kể cho chúng tôi nghe những câu chuyện hậu trường khi thực hiện tranh toàn cảnh từ trên cao về những nơi ngoài Kurashiki.
“Trong bức tranh toàn cảnh từ trên cao về Trường Konko Gakuen, tôi cũng đang đi bộ trong đó. Có ba người, đi cùng bạn bè. Hồi ấy chúng tôi thực sự cùng nhau đến trường.”
Nụ cười của ông Okamoto khi kể chuyện đầy hóm hỉnh khiến tôi nhớ mãi.
Quy trình thực hiện tranh toàn cảnh từ trên cao độc đáo của ông Okamoto
Tuy nhiên, tranh tỷ lệ 1:500 có kích thước lớn hơn 2 mét vuông.
Vậy ông thực hiện tác phẩm như thế nào?
“Bí quyết là chia bức tranh tỷ lệ 1:500 thành tận 100 tờ. Tôi vẽ bản gốc từng tờ một.”
“Tôi đánh số thứ tự từ 1 đến 100, nên chỉ cần vẽ đủ 100 tờ bản gốc là sẽ hoàn thành bức tranh toàn cảnh từ trên cao nguyên kích thước thật.”
Ông Okamoto nói nghe thật đơn giản, nhưng vẽ đủ 100 tờ là việc không thể làm được nếu không thực sự yêu thích công việc này.
Thật dễ hiểu khi ông đã dành đến 4 năm rưỡi để tô màu và hoàn thành bản nguyên kích thước.
Tôi không khỏi nghĩ đây hẳn là công việc khiến người ta nản lòng, nhưng ông Okamoto vẫn vui vẻ kể về quá trình ấy.
“Chia tranh toàn cảnh từ trên cao thành từng phần như thế này là phát minh của tôi. Theo những gì tôi biết, đây có lẽ là phương pháp đầu tiên trên thế giới để vẽ tranh toàn cảnh từ trên cao.”
Sau khi hoàn thành bản phác thảo, ông mới bắt đầu tô màu.
Khi được hỏi về màu sắc, ông cho biết có những phần được chọn màu trên máy tính rồi tô màu phẳng, còn những phần khác thì tô bằng tay.
Khi vẽ bằng tay, ông dùng những thứ không ngờ tới là bút marker Copic và bút chì màu!
“Mái nhà của những tòa nhà mới thì tôi nhờ học trò chọn màu rồi tô kín. Còn những tòa nhà cũ thì dùng bút chì màu là hợp hơn. Dễ tạo hiệu ứng chuyển màu nữa.”
Biết rằng ông tô màu từng tờ trong số 100 bản vẽ gốc, lại còn tô bằng tay, tôi càng muốn ngắm thật kỹ những bản vẽ toàn cảnh nhìn từ trên cao.
Cuối cùng, học trò của ông Okamoto sẽ quét các bản vẽ gốc đã tô màu vào máy tính rồi ghép 100 tờ lại với nhau.
Và thế là bản vẽ toàn cảnh nhìn từ trên cao với kích thước thật hoàn thành.
Vẫn còn nhiều điều muốn làm: những thứ muốn vẽ trong tương lai
Ông Okamoto dành nhiều năm để hoàn thành một bản vẽ toàn cảnh nhìn từ trên cao.
Ông chia sẻ với chúng tôi nhiều điều tâm đắc, từ kích thước đến cách vẽ.
Cuối cùng, khi được hỏi sau này ông muốn vẽ gì, ông trả lời bằng những lời đầy quyết tâm, dù có chút ngượng ngùng.
“Ừm… tôi muốn vẽ Bingo. Tôi đã vẽ Bizen và Bitchu rồi, nên nếu vẽ thêm Bingo thì sẽ có đủ bản vẽ toàn cảnh nhìn từ trên cao của cả khu vực này, đúng không?
Nói thật thì tôi cũng muốn vẽ Paris. Tôi từng sống ở đó 5 năm rưỡi, đường phố rộng, rồi những bảo tàng nổi tiếng như Bảo tàng Louvre chắc cũng có thể đưa hết vào một tờ.
Còn điều thực tế hơn thì có lẽ là Kurashiki ngày nay. Việc tái phát triển khu vực trước Ga JR Kurashiki đang tiến triển, nên chỉ trong vài năm gần đây nơi này đã thay đổi khá nhiều. Nhất định tôi muốn vẽ Kurashiki.”
Lời của tác giả
“Người ta gọi bản đồ toàn cảnh nhìn từ trên cao là ‘mắt chim’, nhưng thực ra tôi vẽ bằng ‘mắt côn trùng’.”
Trong buổi phỏng vấn, câu nói này của ông Okamoto cũng khiến tôi ấn tượng.
Bản đồ toàn cảnh nhìn từ trên cao được vẽ từ góc nhìn bao quát như mắt chim, nhìn xuống từ trên trời, nhưng khi thực sự vẽ thì góc nhìn ngược lại mới quan trọng.
Dành hàng giờ đi bộ quanh thị trấn, ngắm nhìn phố phường từ đầu này đến đầu kia và vẽ lại “hiện tại”.
Nghĩ rằng mọi góc nhìn của ông Okamoto đều được thể hiện trọn vẹn trong bản đồ toàn cảnh nhìn từ trên cao, tôi muốn ngắm nhìn bản đồ ấy thật nhiều lần, như thể đang thưởng thức nó.
Sau khi xem bản đồ toàn cảnh nhìn từ trên cao rồi đi dạo quanh Kurashiki, có lẽ bạn sẽ có thể tận hưởng phố phường với một góc nhìn khác thường ngày.
Nghĩ rằng có thể một ngày nào đó chúng ta sẽ được xem bản đồ toàn cảnh nhìn từ trên cao của thập niên 2020, tôi đã rất háo hức ngay từ bây giờ.
Bài viết về ông Okamoto Naoki
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
