“Quảng trường Ivy Kurashiki” nằm ở vị trí giữa Khu phố Lịch sử Bikan và Hội trường Công dân Kurashiki.
Cơ sở này được đặt tên là “Quảng trường Ivy” bằng cách kết hợp dây thường xuân (ivy) với quảng trường rộng lớn (square). Chức năng chính là khách sạn (nơi lưu trú), nhưng đúng như tên gọi “quảng trường”, nơi đây còn được người dân sử dụng làm lối đi và chỗ nghỉ ngơi.
Đây là một cơ sở đặc biệt, vừa là khách sạn tiêu biểu của Kurashiki bên cạnh “Kurashiki Kokusai Hotel”, vừa là nơi thư giãn của người dân. Đằng sau đó là tâm huyết của người dân Kurashiki thời bấy giờ và kiến trúc sư đã đáp lại mong muốn ấy.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu “Quảng trường Ivy Kurashiki” dưới góc độ kiến trúc.
Thông tin trong bài được cập nhật vào thời điểm đăng bài tháng 5 năm 2024. Xin lưu ý rằng thông tin có thể khác với hiện tại.
“Quảng trường Ivy Kurashiki” là gì?
“Quảng trường Ivy Kurashiki” là khu phức hợp du lịch được cải tạo từ nhà máy của KURABO INDUSTRIES LTD., thành khách sạn, nhà hàng và cơ sở văn hóa. Công trình nhà máy được hoàn thành vào năm 1889 (Minh Trị 22).
Nhà máy chính Kurashiki của KURABO INDUSTRIES LTD. đã ngừng hoạt động trong thời gian dài sau chiến tranh. Tuy nhiên, trước mong muốn mạnh mẽ của Thành phố Kurashiki và cư dân địa phương về việc bảo tồn, phục hồi nhà máy, Urabe Shizutaro, kiến trúc sư từng thiết kế nhiều công trình như chi nhánh Bảo tàng Nghệ thuật Ohara và Kurashiki Kokusai Hotel, đã thiết kế cải tạo. Công trình khởi công năm 1973 (Chiêu Hòa 48) và hoàn thành vào năm sau, 1974 (Chiêu Hòa 49).
Tên gọi “Ivy” bắt nguồn từ dây thường xuân được trồng trên tường ngoài bằng gạch đỏ. Dây thường xuân được trồng từ thời nhà máy để che nắng chiều và điều hòa không khí, rồi được giữ nguyên sau khi cải tạo.
Quảng trường Sân trong được xây dựng sau khi cải tạo, lát nền bằng gạch tái chế từ những bức tường gạch đã tháo dỡ. Hiện nay, nơi đây được người dân yêu thích, chẳng hạn như làm địa điểm tổ chức vườn bia vào mùa hè.
Năm 2007 (Bình Thành 19), Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp công nhận nơi đây là “Di sản Công nghiệp Hiện đại”. Năm 2017 (Bình Thành 29), Cơ quan Văn hóa công nhận nơi đây là một trong những tài sản văn hóa cấu thành “Di sản Nhật Bản (Câu chuyện Kurashiki bắt đầu từ một bông hoa bông – Thị trấn dệt may nơi văn hóa Nhật Bản và phương Tây đan xen)”.
Ngoài ra, năm 2018 (Bình Thành 30), nhà kho dài ở phía tây nam khuôn viên được tháo dỡ để xây thêm “Ivy Emerald Hall”, phòng tiệc lớn có sức chứa khoảng 1.000 người. Năm 2020 (Lệnh Hòa 2), cả bốn tòa nhà lưu trú được cải tạo quy mô lớn.
Kiến trúc sư người Kurashiki Urabe Shizutaro thiết kế cải tạo
Người thiết kế cải tạo là kiến trúc sư người Kurashiki “Urabe Shizutaro”.
Ông đã thiết kế nhiều công trình ở Kurashiki, như chi nhánh Bảo tàng Nghệ thuật Ohara, Kurashiki Kokusai Hotel, Trung tâm Cộng đồng Kurashiki, Hội trường Công dân Kurashiki và Tòa thị chính Thành phố Kurashiki, tòa nhà chính.
Urabe Shizutaro từng nhận “Giải thưởng Kiến trúc Nhật Bản năm Chiêu Hòa 39 (tác phẩm)” với Kurashiki Kokusai Hotel (hoàn thành năm 1963). Cho đến Hội trường Công dân Kurashiki (hoàn thành năm 1972), phong cách thiết kế của ông lấy “đen và trắng” làm chủ đạo.
Tuy nhiên, khi xây dựng Quảng trường Ivy Kurashiki, mục tiêu là bảo tồn và phục hồi nhà máy của KURABO INDUSTRIES LTD., hay nói theo cách ngày nay là “cải tạo”. Vì vậy, cần phải phát huy giá trị kiến trúc nhà máy bằng gạch.
Với Urabe Shizutaro, người từng làm kỹ sư bảo trì tại Kurashiki Kenshoku (nay là Kuraray), việc cải tạo hẳn không phải là thử thách đầu tiên. Dù vậy, trong quá trình thiết kế, ông đã nghiên cứu kỹ lưỡng về gạch.
Với công trình hoàn thành là “Quảng trường Ivy Kurashiki”, ông lần thứ hai nhận “Giải thưởng Kiến trúc Nhật Bản năm Chiêu Hòa 49 (tác phẩm)”.
Từ đó, phong cách thiết kế của Urabe Shizutaro chuyển biến mạnh mẽ từ “đen và trắng” sang “trắng và đỏ”. Công trình tiêu biểu cho sự thay đổi này có lẽ là Tòa thị chính Thành phố Kurashiki, tòa nhà chính, hoàn thành năm 1980.
Cơ sở du lịch và văn hóa được cải tạo từ nhà máy của KURABO INDUSTRIES LTD.
“Quảng trường Ivy Kurashiki” không phải là công trình mới xây, mà được hoàn thành bằng cách cải tạo nhà máy chính Kurashiki của KURABO INDUSTRIES LTD.
Nói cách khác, mục tiêu không chỉ là xây dựng một cơ sở mới mà còn “bảo tồn kiến trúc nhà máy”. Cần lưu giữ cho thế hệ sau biết rằng nơi từng là dinh quan lại cho đến thời Minh Trị, sau đó đã đóng vai trò quan trọng ở Kurashiki với tư cách là một trong những đơn vị dẫn dắt ngành công nghiệp hiện đại.
Người ta cho rằng kế hoạch có ba mục tiêu chính.
(1)① Tạo nên cơ sở lưu trú độc đáo và cơ sở văn hóa nhằm giúp mọi người trên khắp cả nước hiểu sâu hơn về văn hóa Kurashiki và vùng lân cận
② Đồng thời, thông qua thực hành, giúp mọi người tìm hiểu về các nghề thủ công truyền thống Nhật Bản phù hợp với Kurashiki(2) Bảo tồn nguyên trạng nhà máy cũ có giá trị cao với tư cách là tài sản công nghiệp văn hóa, cùng cảnh quan xung quanh
(3) Đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của du khách đến Kurashiki
Nguồn trích dẫn: “PROCESS Architecture số 31, Kurashiki (tháng 7 năm 1982)”, trang 106
Dựa trên những điểm này, khi tham quan Quảng trường Ivy Kurashiki, tôi nhận thấy ba điều đáng chú ý.
“Quảng trường Sân trong” sử dụng gạch, đá và ngói được tháo dỡ
Có thể có ý kiến khác, nhưng theo tôi, “Quảng trường Sân trong” là điểm nhấn tiêu biểu của Quảng trường Ivy.
Đây là không gian mọi người có thể ghé thăm thường ngày, đồng thời được sử dụng làm địa điểm tổ chức sự kiện như vườn bia vào mùa hè. Nếu xem đây là “cơ sở lưu trú”, việc có một không gian mà cả người không lưu trú cũng có thể sử dụng có vẻ hơi lạ, nhưng khi nhìn vào mục tiêu của kế hoạch thì có thể hiểu được.
Mái che trên diện tích 1.400 m² ở khu vực trung tâm nhà máy đã được tháo dỡ để tạo thành quảng trường. Nền quảng trường được lát bằng gạch, đá và ngói thu hồi từ quá trình tháo dỡ, thể hiện mong muốn lưu giữ dấu tích của kiến trúc nhà máy.
“Giữ lại kiến trúc nhà máy” được người dân yêu mến như niềm tự hào của Kurashiki góp phần vào công cuộc hiện đại hóa
Quảng trường Sân trong được xây dựng nhằm đưa ánh sáng và gió vào không gian rộng lớn. Đồng thời, người ta cũng chủ trương giữ nguyên tường bao bằng gạch.
Khi công trình bắt đầu vào năm 1973, nhà máy đã ngừng hoạt động từ lâu. Tuy nhiên, người dân vẫn yêu mến nơi đây như niềm tự hào của Kurashiki vì đã góp phần vào công cuộc hiện đại hóa. Vì vậy, dù nội thất thay đổi đáng kể, việc cải tạo vẫn được tiến hành sao cho ngoại thất ít thay đổi nhất.
Kết quả là phần tường bao bằng gạch gần như được giữ nguyên, nhưng theo thời gian, các tiêu chuẩn như tiêu chuẩn chống động đất dần không còn phù hợp với quy định hiện nay.
Khi xây dựng “Ivy Emerald Hall”, hoàn thành vào năm 2018, người ta đã tháo dỡ nửa trên, sau đó xếp gạch tái chế làm lớp ốp để giữ nguyên diện mạo bên ngoài, đồng thời gia cố mặt sau phần tường dưới được giữ lại bằng bê tông (Công ty Urabe Sekkei phụ trách thiết kế).
Như vậy, nỗ lực “giữ lại kiến trúc nhà máy” vẫn đang được tiếp tục.
Chia kiến trúc nhà máy thành tầng 1 và tầng 2 để làm phòng nghỉ
Nơi đây cũng có những nét đặc trưng với vai trò là cơ sở lưu trú.
Hiện nay, khu nhà nghỉ được sử dụng như một tòa nhà 2 tầng, nhưng vốn là nhà máy nên chỉ có “một tầng”. Chiều cao của nhà máy được cho là quá cao để bố trí phòng nghỉ trên một tầng, nhưng lại quá thấp để chia thành hai tầng. May mắn là phía bắc có kết cấu gọi là “mái răng cưa”, không dựng thẳng đứng mà hơi thoải theo phương ngang.
Kết quả là người ta hạ thấp sàn tầng 1 và làm trần tầng 2 nghiêng để bố trí được phòng nghỉ trên cả hai tầng.
Nhờ vậy, một khách sạn tận dụng nguyên trạng kết cấu của nhà máy dệt đã ra đời.
Khám phá ngoại thất và nội thất Quảng trường Ivy
Sau đây, hãy cùng ngắm Quảng trường Ivy từ góc độ kiến trúc.
Ngoại thất (nhìn từ cổng chính phía đông)
Ngoại thất (nhìn từ cổng phía tây)
Quảng trường
Ivy Gakkan
“Ivy Gakkan” gần như vẫn giữ nguyên dáng vẻ từ thời còn là nhà máy dệt.
Nhà gạch đỏ Aibi
“Nhà gạch đỏ Aibi” được đăng ký là Di sản Văn hóa Hữu hình cấp quốc gia. Một phần nơi đây từng được sử dụng làm Nhà tưởng niệm Kojima Torajiro, nhưng hiện nay chủ yếu được dùng làm địa điểm tổ chức sự kiện.
Khách sạn
Khu lưu trú đã được cải tạo quy mô lớn vào năm 2020. Những hình ảnh được đăng ở đây là hình ảnh sau khi cải tạo.
Ivy Emerald Hall (hoàn thành năm 2018)
Tường ngoài
Lời của tác giả
Tôi biết rằng Quảng trường Ivy vốn là một nhà máy dệt được cải tạo lại, nhưng không ngờ nơi đây lại chứa đựng nhiều tâm huyết đến vậy.
Nằm ngay cạnh Khu phố Lịch sử Bikan, nơi những ngôi nhà gỗ truyền thống từ thời Edo nối tiếp nhau, công trình kiến trúc hiện đại bằng gạch đỏ nổi bật này thoạt nhìn có vẻ lạc lõng. Tuy nhiên, nhờ người dân Thành phố Kurashiki và các kiến trúc sư thời bấy giờ gìn giữ công trình, đồng thời nỗ lực để nó hài hòa với phố phường, Quảng trường Ivy đã ra đời.
Nói thêm một chút, khi nghe đến “khu đất nhà máy Kurabo cũ”, tôi nghĩ ngay đến cửa bắc Ga JR Kurashiki (khu vực hiện có Ario Kurashiki, Mitsui Outlet Park và những nơi khác). Ở đó cũng từng có một nhà máy với những tòa nhà bằng gạch giống Quảng trường Ivy, nhưng chúng đã bị phá bỏ sau khi quyết định xây dựng Công viên Kurashiki Tivoli, nay không còn tồn tại.
Khi ấy tôi còn học tiểu học, nhưng trong tâm trí trẻ thơ, tôi đã tự hỏi: “Sao lại phá đi nhỉ?”
Bối cảnh thời đại và địa điểm khác nhau nên không thể so sánh đơn giản, nhưng Quảng trường Ivy là công trình duy nhất mang tính biểu tượng cho “thành phố từng thịnh vượng nhờ ngành dệt”. Tôi cảm thấy rằng, với tư cách là một người dân thành phố, chúng ta cần trân trọng nơi này và tiếp tục kể lại câu chuyện ấy.
Hãy thử ghé thăm Quảng trường Ivy và khám phá nơi đây dưới góc nhìn kiến trúc.
- Giám sát bài viết: Công ty thiết kế Urabe
- Sách tham khảo: PROCESS Architecture số 31, Kurashiki
- Sách tham khảo: Công trình của kiến trúc sư Urabe Shizutaro: Từ Kurashiki ra thế giới, từ thủ công mỹ nghệ đến quy hoạch đô thị
- Chụp ảnh: Sasaki Toshiyuki
Các bài trước trong loạt ký sự kiến trúc Kurashiki
Bạn muốn biết điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
