Phỏng vấn Sakamoto Sanae về tâm huyết với dây Sanada
Chúng tôi đã trò chuyện với Sakamoto Sanae, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Sakamoto Orimono, về tâm huyết của chị dành cho dây Sanada.
Điều gì đã khiến chị bắt đầu dệt dây Sanada?
Sakamoto (lược bỏ kính ngữ)
“Tôi nghĩ nếu nghề này mai một ở đây thì dây Sanada sẽ thực sự biến mất”. Đó là lý do lớn nhất khiến tôi bắt đầu.
Thế hệ cha tôi dệt các loại vải dệt khổ hẹp như dây an toàn và dây dùng cho đồ thủ công. Tuy nhiên, khi thời đại thay đổi, ngày càng nhiều sản phẩm dệt được sản xuất ở nước ngoài, khiến công ty chúng tôi lúc bấy giờ cũng rơi vào tình cảnh khó khăn. Chứng kiến cha chật vật ngay trước mắt, tôi dần nảy sinh mong muốn mạnh mẽ: “Tôi muốn làm ra những thứ chỉ có thể được sản xuất ở Kojima”.
Sau đó, lần đầu tiên tôi bắt gặp dây Sanada ở Kyoto và vô cùng ấn tượng trước vẻ đẹp của nó. Khi ấy tôi chưa biết dây Sanada là đặc sản của Kojima; mãi sau này, khi tìm hiểu lịch sử địa phương, tôi mới biết về lịch sử dây Sanada ở Kojima và rất bất ngờ. Thế nhưng, dây Sanada, vốn là điểm khởi đầu của lịch sử vùng đất này, đã gần như biến mất.
Đúng lúc tôi muốn dệt dây Sanada, tôi mới biết người thầy của mình, Ishihara Koichi, từng là một nghệ nhân làm dây Sanada.
Tôi được ông Ishihara truyền lại cách dệt và máy dệt chạy bằng sức người, nhờ đó Sakamoto Orimono có thể dệt dây Sanada.
Nếu chị Sakamoto không tiếp nối nghề, có lẽ dây Sanada đã không còn ở Kojima nữa.
Sakamoto
Tôi nghĩ lúc đó tình hình đã rất nguy cấp. Từ khi tiếp nhận máy dệt chạy bằng sức người đến khi có thể dệt dây Sanada để bán mất khoảng nửa năm. Bản thân chiếc máy đã cũ, nên tôi đã rất vất vả mới học được cách vận hành máy và theo dõi tình trạng hoạt động của nó.
Tôi cũng lo không biết công việc này có thể duy trì như một nghề kiếm sống hay không. Nếu không có quyết tâm mạnh mẽ và thực sự muốn làm, có lẽ tôi đã không thể tiếp tục.
Tôi nghĩ dây Sanada, cách dệt, máy dệt chạy bằng sức người và cả bối cảnh lịch sử đều là tài sản mà địa phương gìn giữ. Tôi muốn nỗ lực để nghề này không bị mai một.
Dây Sanada khác dây bện thường thấy ở điểm nào?
Sakamoto
Khác biệt lớn nhất là ở phương pháp sản xuất.
Dây bện được tạo ra bằng cách đan chéo, còn dây Sanada là vải dệt, được tạo thành bằng cách dệt sợi dọc và sợi ngang vuông góc với nhau. Vì vậy, dây bện có độ co giãn, còn dây Sanada có kết cấu chắc chắn và hoàn toàn không co giãn.
Theo chị Sakamoto, dây Sanada có sức hấp dẫn gì?
Sakamoto
Tôi nghĩ đến nhiều điều, nhưng trên hết là dây Sanada vẫn luôn gắn liền với lịch sử Kurashiki. Dây Sanada cũng là một trong những lý do khiến Kojima trở thành vùng đất dệt may, nên tôi nghĩ đây là sản phẩm dệt không thể thiếu của thị trấn. Mỗi khi nhìn lại lịch sử địa phương, ta luôn thấy sự hiện diện của dây Sanada.
Một điểm hấp dẫn khác là nét không đồng đều chỉ có thể tạo ra bằng máy dệt chạy bằng sức người kiểu cũ. Tôi nghĩ máy móc hiện đại có thể dệt rất đẹp, nhưng chính nét không đồng đều này tạo nên sự biến đổi tinh tế, đem lại vẻ đẹp riêng cho dây Sanada.
Trước đây, chúng tôi từng ký gửi dây Sanada tại một cửa hàng gần Bảo tàng Louvre ở Pháp. Một vị khách nước ngoài mua dây khi ấy đã nói: “Chỉ riêng sợi dây này thôi cũng khiến tôi cảm nhận được tinh thần Nhật Bản”. Tôi rất vui khi họ có thể cảm nhận được điều đó dù ở bên kia biên giới. Đó là trải nghiệm khiến tôi thực sự nhận ra rằng đây là sản phẩm chỉ có thể được làm ra ở Nhật Bản.
Dây dệt rất mảnh nên hẳn khó thể hiện bằng cách kết hợp màu sắc và hoa văn. Chị thường lên ý tưởng như thế nào?
Sakamoto
Cảnh sắc Kyoto, nơi tôi từng sống, đẹp đến nao lòng, khiến tôi muốn thể hiện vẻ đẹp cảm nhận được bằng cả năm giác quan. Tôi rất chú trọng đến cách phối màu.
Ngoài ra, chúng tôi cũng có những thiết kế thể hiện tâm tư, tình cảm của con người.
Chẳng hạn, một công ty trang sức từng đặt hàng và mong muốn “thể hiện sự kết nối bền chặt như tình thân”. Chúng tôi đã dùng hoa văn đường ray, một họa tiết truyền thống của dây Sanada. Hoa văn đường ray trông giống như mắt xích, nên tôi nghĩ có thể dùng nó để thể hiện sự gắn kết.
Tôi thích việc có thể thể hiện nhiều điều khác nhau trong giới hạn của một sợi dây rất mảnh, chẳng hạn như những kỷ niệm khó quên, cảnh đẹp không thể nào quên hay tâm tư, tình cảm của con người.
Chị từng trăn trở điều gì khi tiếp nối nghề làm dây Sanada?
Sakamoto
Dây Sanada của Sakamoto Orimono có nhiều màu sắc, trong đó có cả những thiết kế dễ thương được phụ nữ trẻ yêu thích. Nhưng thực ra, đó là một thử thách lớn, bởi trước đây dây Sanada chủ yếu có những gam màu trầm.
Để tiếp nối nghề làm dây Sanada, chúng tôi cần kết hợp nghề truyền thống với hoạt động kinh doanh, nhưng tôi lo lắng về việc thay đổi dây Sanada truyền thống. Tuy nhiên, khách hàng đôi khi hỏi: “Chỉ có những màu này thôi sao?”, nên tôi đã mạnh dạn thử dệt bằng các màu như đỏ và hồng.
Lúc đó tôi nghĩ “Có khi sẽ bị ai đó trách mất”, nhưng tôi cho rằng nếu làm ra sản phẩm để nhiều người dễ chọn mua hơn thì cuối cùng cũng có thể gìn giữ văn hóa dây Sanada.
Nếu nghề này kết thúc ở thế hệ tôi thì chẳng còn ý nghĩa gì, vì vậy chúng tôi cần vừa phát triển sản phẩm để công ty có lợi nhuận, vừa tìm cách truyền lại kỹ thuật truyền thống.
Có thể mọi người nghĩ việc đó vất vả, nhưng tôi thấy vui khi suy nghĩ về nó. Vì tôi rất yêu dây Sanada.
Máy dệt chạy bằng sức người mà Sakamoto Orimono sử dụng hẳn rất quý hiếm. Việc bảo dưỡng và quản lý máy cũng vất vả phải không?
Sakamoto
Đúng vậy. Nghe nói máy dệt chạy bằng sức người vẫn còn hoạt động đến nay rất hiếm, từng có nhân viên của Toyota Industries đến tham quan.
Ở Karakoto, Kojima, hiện chỉ còn một nghệ nhân có thể bảo dưỡng máy dệt chạy bằng sức người. Nghe nói trước đây ông từng chế tạo loại máy này. Mỗi khi báo máy gặp trục trặc, ông lập tức hướng dẫn qua điện thoại: “Thử kéo cái chốt ở đó xem”.
Tuy nhiên, nghệ nhân ấy cũng đã cao tuổi và nói với tôi: “Tôi không biết mình còn làm nghề này được bao lâu, nên nếu có máy nào cần sửa thì hãy báo sớm”. Tôi nhận ra rằng không chỉ nghề làm dây Sanada mà cả những người kế nghiệp công việc bảo dưỡng máy dệt chạy bằng sức người cũng đang thiếu hụt.
Dây Sanada của Sakamoto Orimono có điểm gì đặc trưng?
Sakamoto
Thế mạnh lớn nhất là chúng tôi có thể làm dây Sanada theo yêu cầu, kể cả với số lượng nhỏ.
Điều này chỉ có thể thực hiện nhờ máy dệt chạy bằng sức người của Sakamoto Orimono; chúng tôi đã cải tiến máy để có thể dệt những đoạn ngắn chỉ từ 1m.
Khi tiếp nhận nghề làm dây Sanada, vì bản thân tôi là phụ nữ nên tôi nghĩ rằng giá trị của việc “có thể làm dây Sanada với hoa văn của riêng mình” sẽ đáp ứng nhu cầu của phụ nữ. Dĩ nhiên, sản xuất hàng loạt cùng một hoa văn sẽ hiệu quả hơn, nhưng tôi nghĩ dệt được nhiều loại hoa văn với số lượng nhỏ sẽ giúp chúng tôi đưa dây Sanada đến với nhiều người hơn.
Hiện nay, thật may mắn là chúng tôi nhận được đơn đặt hàng không chỉ từ các doanh nghiệp mà còn từ các nghệ sĩ và nhà thiết kế.
Chị có dự định gì trong tương lai?
Sakamoto
Tôi muốn quảng bá rộng rãi dây Sanada đến mọi người ở ngoài tỉnh và ở nước ngoài.
Trong tương lai, tôi muốn làm ra những sản phẩm dây Sanada mà cả khách hàng nước ngoài cũng có thể sử dụng. Một số người đã yêu thích các sản phẩm hiện có, nhưng tôi vẫn muốn cố gắng thêm nữa.
Để đưa dây Sanada đến với nhiều người hơn, không chỉ bản thân tôi mà cả con trai tôi, người kế nghiệp, cũng sẽ cùng nỗ lực.
Lời của tác giả
Được nghe chị Sakamoto chia sẻ tâm huyết, tôi cảm nhận rõ người làm ra sản phẩm cũng chính là người yêu thích sản phẩm nhất. Sau buổi phỏng vấn, tôi cảm thấy mình cũng yêu dây Sanada hơn.
Tôi nghĩ chính vì luôn đặt dây Sanada lên hàng đầu nên Sakamoto Orimono mới có thể vừa trân trọng truyền thống, vừa thử sức tạo ra những sản phẩm mới.
Để gìn giữ những sản phẩm truyền thống, người làm ra chúng cần có thể tiếp tục hoạt động lâu dài, đồng thời duy trì được việc kinh doanh. Tôi nghĩ những trăn trở nảy sinh trong quá trình đó cũng có thể vượt qua chính nhờ tình yêu dành cho nghề.
Để tiếp tục ủng hộ dây Sanada do Sakamoto Orimono làm ra, từ nay nếu bắt gặp sản phẩm này, tôi muốn cầm lên xem thử.
Bài viết về Di sản Nhật Bản tại Thành phố Kurashiki
Thông tin cơ bản về Công ty TNHH Sakamoto Orimono
| Tên đơn vị | Công ty TNHH Sakamoto Orimono |
|---|---|
| Ngành nghề | Sản xuất và kinh doanh dây Sanada cùng các sản phẩm dệt may khổ hẹp |
| Người đại diện | Sakamoto Koji |
| Năm thành lập | 1970 |
| Địa chỉ | 3-8-37 Kojima, Thành phố Kurashiki, tỉnh Okayama |
| Liên hệ | 086-477-6340 |
| Trang web | Công ty TNHH Sakamoto Orimono |
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
