Phỏng vấn ca sĩ dân ca Tsunomoto Yukari
Chúng tôi đã phỏng vấn ca sĩ dân ca Tsunomoto Yukari về hoạt động gìn giữ Shimotsui-bushi.
Tsunomoto Yukari quê ở Thành phố Tsuyama, tỉnh Okayama.
Cô giành giải nhất tại Cuộc thi toàn quốc Shimotsui-bushi lần thứ 25 năm 2010 và hiện là giám khảo. Shimotsui-bushi là bài dân ca đầu tiên cô được thầy dạy, theo lời cô.
Bối cảnh dẫn đến hoạt động gìn giữ Shimotsui-bushi
Có lý do nào khiến ngày càng ít người biết đến Shimotsui-bushi, bài hát đã được lưu truyền suốt khoảng 150 năm không?
Tsunomoto
Theo tôi, nguyên nhân là số người hát dân ca giảm và tình trạng già hóa.
Sự sụt giảm thể hiện rõ qua các con số: số người tham gia Cuộc thi toàn quốc Shimotsui-bushi được tổ chức vào tháng 9 hằng năm đang giảm dần.
Năm 2010, khi tôi tham gia, có khoảng 200 người dự thi, nhưng đến năm 2024, con số đã giảm xuống dưới 80. Số người tham gia các hạng mục thiếu nhi và thanh niên giảm mạnh, trong khi hạng mục cao niên lại tăng. Tôi vô cùng lo ngại trước thực trạng không có người kế tục mới.
Không chỉ riêng Shimotsui-bushi, trên khắp Nhật Bản có nhiều người hát dân ca như một sở thích. Tuy nhiên, những người ở độ tuổi đó khó có thể chủ động chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội, nên có lẽ người trẻ ít có cơ hội biết đến dân ca.
Hoạt động gìn giữ Shimotsui-bushi do cô dẫn dắt bắt đầu từ cơ duyên nào?
Tsunomoto
Trước hết là nỗi sốt ruột trong lòng tôi.
Tôi có sở thích đi xem lễ hội khắp Nhật Bản. Có những lễ hội ngày càng sôi động qua từng năm, nhưng cũng có những lễ hội kết thúc với lời thông báo: “Năm nay là lần cuối”. Không ít lễ hội đã kéo dài hàng trăm năm bỗng nhiên biến mất.
Khi chứng kiến những truyền thống ấy đi đến hồi kết, tôi cảm thấy sốt ruột và lo ngại khi văn hóa truyền thống Nhật Bản dần mai một.
Khi tự hỏi “Lúc còn khỏe mạnh, mình có thể làm gì?”, điều đầu tiên tôi nghĩ đến là gìn giữ Shimotsui-bushi thân thuộc với mình. Những người có thể dạy Shimotsui-bushi vẫn còn sống khỏe, nên tôi nghĩ: “Vẫn còn kịp! Chỉ có thể làm ngay lúc này!”
Người dân Shimotsui cũng cảm thấy lo ngại như cô chứ?
Tsunomoto
Có vẻ như rất nhiều người nghĩ rằng “phải làm gì đó thôi”. Tuy nhiên, phần lớn họ đã lớn tuổi nên khó trực tiếp tham gia hoạt động.
Vì vậy, khi tôi bắt đầu hoạt động gìn giữ Shimotsui-bushi, người dân địa phương thường động viên tôi bằng những lời tích cực như “nhờ cô nhé” và “cảm ơn cô đã làm việc này”, điều đó đã tiếp thêm động lực cho tôi.
Việc tiếp nối Shimotsui-bushi bằng lời ca cũng là điều người dân địa phương mong muốn. Tôi cảm nhận được Shimotsui-bushi có ý nghĩa quan trọng với mọi người.
Tạo cơ hội để mọi người dễ dàng tiếp xúc
Shimotsui-bushi ngày nay có gì khác so với trước đây không?
Tsunomoto
Vốn dĩ, Shimotsui-bushi là bài hát có nhiều tự do, mỗi người có thể hát theo một cách khác nhau. Vì vậy, so với trước đây, lời ca Shimotsui-bushi ngày nay đã được cố định và chỉnh sửa cho hoàn chỉnh hơn.
Tôi là người muốn phá cách một chút, nên Shimotsui-bushi tại Shimotsui Yoiakari được tôi cố ý chuyển sang nhịp điệu chậm rãi. Tôi muốn tạo nên bầu không khí đằm thắm, gợi cảm và giàu phong vị.
Shimotsui-bushi tại Shimotsui Yoiakari chỉ có thể nghe vào ngày diễn ra sự kiện, nên tôi rất mong mọi người đến thưởng thức.
Hoạt động đầu tiên cô thực hiện là Shimotsui Yoiakari phải không?
Tsunomoto
Đúng vậy. Tuy nhiên, hoạt động không chỉ diễn ra trong ngày hội. Trước buổi biểu diễn, chúng tôi còn luyện hát và múa cùng người dân địa phương, tổ chức các buổi tập để thu hút thêm thành viên.
Trong thời gian tới, tôi muốn tiếp tục hoạt động gìn giữ, quảng bá Shimotsui-bushi suốt cả năm, rồi giới thiệu thành quả của hoạt động ấy tại Shimotsui Yoiakari.
Xin cô cho biết về “Học viện Shimotsui-bushi”.
Tsunomoto
“Học viện Shimotsui-bushi” là buổi trải nghiệm Shimotsui-bushi dành cho tất cả mọi người. Người tham gia có thể trải nghiệm không chỉ ca hát mà cả múa và biểu diễn nhạc cụ.
Chúng tôi bắt đầu với mong muốn mọi người trước tiên có thể thoải mái thưởng thức Shimotsui-bushi, vì việc nhảy múa ngay tại lễ hội có thể khiến họ cảm thấy ngại ngần.
Nhờ “Học viện Shimotsui-bushi”, ngày càng có nhiều người tham gia Shimotsui Yoiakari.
Nâng cao hơn nữa giá trị của Shimotsui-bushi
Có thể thưởng thức Shimotsui-bushi ở đâu?
Tsunomoto
Hiện nay, nơi chắc chắn có thể xem là Shimotsui Yoiakari, dự kiến tổ chức vào tháng 10 hằng năm. Đôi khi chúng tôi cũng được mời biểu diễn tại các sự kiện ở Kojima.
Về lâu dài, tôi muốn tổ chức các buổi biểu diễn định kỳ để mọi người biết rằng “đến đây là chắc chắn được xem Shimotsui-bushi”. Tôi muốn nâng tầm chương trình để mọi người sẵn lòng trả tiền đến xem.
Để duy trì hoạt động, vấn đề kinh phí hẳn cũng rất quan trọng.
Tsunomoto
Đúng vậy. Rất khó xây dựng cơ chế kinh tế để gìn giữ văn hóa truyền thống.
Chỉ “hát cho vui” thì khó duy trì lâu dài, vì vậy chúng tôi cần tạo nền tảng gây quỹ để hoạt động được tiếp tục ổn định.
Một trong những nỗ lực đó là lên kế hoạch làm sản phẩm lưu niệm. Trước tiên, chúng tôi đã làm khăn tenugui độc quyền của Shimotsui-bushi.
Trong điệu múa Shimotsui-bushi hiện nay có những động tác sử dụng khăn tenugui, nên tôi mong mọi người mua khăn và cùng tham gia nhảy múa. Sắp tới, sản phẩm cũng sẽ được bán tại các cửa hàng quà lưu niệm ở Kojima.
Tăng số người gắn bó với Shimotsui-bushi, lưu truyền đến tương lai
Theo cô, Shimotsui-bushi có sức hấp dẫn gì?
Tsunomoto
Tôi nghĩ đến nhiều điều, nhưng trước hết, bản thân Shimotsui-bushi đã trở thành mối liên kết quan trọng giữa phố và người, giữa người với người.
Ngày nay, tình trạng suy giảm dân số và già hóa dân số là vấn đề trên khắp Nhật Bản, nhưng thành thật mà nói, tôi nghĩ rất khó để thay đổi thực trạng đó. Vậy làm thế nào để xây dựng một cộng đồng tích cực, tràn đầy hứng khởi trong hoàn cảnh ấy? Tôi tin rằng Shimotsui-bushi có thể đóng vai trò quan trọng.
Tôi cảm nhận Shimotsui-bushi có tiềm năng trở thành chất xúc tác giúp khu vực sôi động trở lại, và tôi muốn biến điều đó thành hiện thực.
Shimotsui-bushi có ý nghĩa như thế nào với người dân địa phương?
Tsunomoto
Qua trò chuyện với người dân địa phương, tôi nghĩ rằng Shimotsui-bushi là một phần trong cuộc sống của mọi người, đồng thời gắn liền với những ký ức về quê hương.
Là người từ nơi khác đến định cư, tôi nhìn từ góc độ bên ngoài và nói rằng: “Shimotsui-bushi có bề dày lịch sử, chiều sâu và thật sự không có gì tuyệt vời hơn”. Nhưng những người sinh ra và lớn lên ở Shimotsui dường như lại không nhận ra điều đó vì quá gần gũi.
Tuy vậy, tôi cũng cảm thấy văn hóa địa phương có lẽ vốn là như thế.
Tôi mong hoạt động này sẽ trở thành cơ hội để người dân địa phương khám phá lại sức hấp dẫn của Shimotsui-bushi.
Xin hãy chia sẻ về định hướng trong thời gian tới.
Tsumoto
Trước hết, chúng tôi muốn tăng thêm cơ hội biểu diễn Shimotsui-bushi để thị trấn không bị quá đông đúc bởi lượng lớn khán giả. Để có thể duy trì hoạt động lâu dài, chúng tôi sẽ tiếp tục thực hiện và cải thiện trong thời gian tới.
Về việc kết nối, khu vực Shimotsui khá rộng ngoài dự kiến, nên tôi muốn mở rộng vòng kết nối với Shimotsui-bushi đến cả những người ở xa trung tâm.
Cuối cùng, tôi muốn tăng thêm số người ủng hộ Shimotsui-bushi từ bên ngoài.
Không hẳn là để hoạt động diễn ra suôn sẻ hơn, mà tôi muốn mọi người ủng hộ Shimotsui-bushi với tư cách là một người hâm mộ.
Chẳng hạn như “Tôi thích cách người này nhảy” hay “Họa tiết yukata này thật đẹp”, tôi mong mọi người có thể vui vẻ gắn bó với Shimotsui-bushi từ góc nhìn của một người hâm mộ.
Lời của tác giả
Trong bối cảnh nghệ thuật truyền thống đang dần mai một trên khắp Nhật Bản, tôi thấy thật tuyệt vời khi một phong trào cùng nhau gìn giữ Shimotsui-bushi đang diễn ra tại địa phương.
Giúp người mới biết đến Shimotsui-bushi cũng quan trọng, nhưng để người dân địa phương khám phá lại những nét hay của Shimotsui-bushi cũng là điều cần thiết để truyền lại cho thế hệ sau.
Một điểm hấp dẫn nữa là ngay cả những người không giỏi ca hát hay nhảy múa vẫn có thể tham gia với tư cách người ủng hộ Shimotsui-bushi. Nếu quan tâm, hãy xem Instagram.
Tôi mong hoạt động gìn giữ trong thời gian tới sẽ nhận được sự ủng hộ, để Shimotsui-bushi ngày càng sôi nổi cả từ bên trong lẫn bên ngoài.
Bài viết về Di sản Nhật Bản tại Thành phố Kurashiki
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
