Công trình lấy và phân phối nước ở phía đông và phía tây sông Takahashi – Câu chuyện xưa và nay về công trình vẫn đang hoạt động, cùng những người đã góp sức duy trì, để cung cấp “nước tưới tiêu cho nông nghiệp ở Kurashiki” suốt khoảng 100 năm qua.

Sông Takahashi, một con sông hạng nhất chảy qua phía tây tỉnh Okayama.

Ở Thành phố Kurashiki, đây là “nguồn nước hỗ trợ đời sống và sản xuất”, chủ yếu được sử dụng làm nước máy, nước tưới tiêu nông nghiệp và nước công nghiệp.

Tác giả sinh năm 1979 và lớn lên ở Kurashiki, nhưng trong khoảng 40 năm qua, tôi không nhớ có lần nào sông tràn bờ.

Vì vậy, có lẽ những người dân khác ở Thành phố Kurashiki cũng nghĩ sông Takahashi là một dòng sông hiền hòa.

Thế nhưng, bạn có biết rằng cho đến khoảng 100 năm trước, con sông này thường xuyên gây lũ lụt, khiến nhiều người khốn khổ không?

Trước đây, sông được chia thành “Tây Takahashi” và “Đông Takahashi”. Kurashiki, Mizushima, Funao và Tamashima ngày nay là vùng đất hình thành từ việc cải tạo bãi bồi giữa hai nhánh sông. Những vùng đất lấn biển này rất dễ bị thiệt hại do lũ lụt.

Theo “Lịch sử quận Kibi”, trong 170 năm từ năm 1664 đến năm 1834 đã xảy ra 36 trận lũ lụt.

Nói cách khác, “cứ 5 năm lại xảy ra một trận lũ”.

Vì vậy, từ khoảng năm 1883, người dân gần như năm nào cũng gửi kiến nghị. Đến năm 1911, công trình cải tạo sông được khởi công dưới sự quản lý trực tiếp của Bộ Nội vụ lúc bấy giờ.

Đây là “dự án quốc gia” kéo dài 14 năm, từ năm 1911 đến năm 1925.

Bài viết này giới thiệu lịch sử của công trình lấy và phân phối nước Đông Tây sông Takahashi, cùng công việc của Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây sông Takahashi, đơn vị phụ trách vận hành việc lấy và phân phối nước kể từ khi công trình được xây dựng.

Công trình lấy và phân phối nước Đông Tây sông Takahashi là gì?

Công trình lấy và phân phối nước Đông Tây sông Takahashi là hệ thống thủy lợi nông nghiệp được xây dựng song song với công trình đại tu sông Takahashi, khởi công năm 1911.

Công trình đại tu sông Takahashi gồm những hạng mục chính dưới đây và là một đại công trình mang tính thế kỷ, tiêu tốn tới 14 năm mới hoàn thành.

• Chặn dòng nhánh Đông Takahashi tại khu Sakazu, cho dòng chảy nhập vào nhánh Tây Takahashi ở hạ lưu (= nhánh Đông Takahashi bị bỏ)
• Mở rộng toàn bộ lòng sông để nước chảy thông thoáng hơn
• Nạo vét lòng sông và xây dựng bờ đê kiên cố, cùng các hạng mục khác

Kể từ đó, thiệt hại do lũ lụt giảm mạnh, chỉ còn xảy ra vài vụ, và tình hình duy trì đến nay.

Tại Sakazu, nơi chặn dòng nhánh Đông Takahashi, 11 cửa lấy nước trước đây nằm riêng lẻ ở hai bờ sông Takahashi đã được hợp nhất thành một cửa lấy nước cùng hệ thống phân phối nước.

Đó chính làcông trình lấy và phân phối nước Đông Tây sông Takahashi (sau đây gọi là “công trình thủy lợi Đông Tây”).

Công trình thủy lợi Đông Tây không dùng để phân phối nước uống (nước máy), mà nhằm phân phối nước tưới tiêu nông nghiệp. Công trình chủ yếu gồm các hạng mục sau:

• Đập Kasai
• Cửa lấy nước
• Hồ phân phối nước
• Cửa phân phối nước phía Nam
• Cửa phân phối nước phía Bắc

Công trình thủy lợi Đông Tây có lịch sử gần 100 năm và cũng được công nhận là một trong 100 hệ thống thủy lợi tiêu biểu (tháng 2 năm 2006).

Một số hạng mục được công nhận là “Di sản công nghiệp hiện đại”, được xếp hạng “Tài sản văn hóa quan trọng (công trình kiến trúc)” và là di sản cấu thành Di sản Nhật Bản. Vì vậy, có người nghĩ đây chỉ là di sản văn hóa lịch sử, nhưng công trình vẫn còn tồn tại và đang được sử dụng đến ngày nay.

Đập Kasai

“Đập” là công trình chặn dòng chảy của sông để lấy nước qua cửa lấy nước đã được tập trung về một vị trí.

Đập Kasai được xây bắc ngang sông Takahashi ở cả hai bờ, hai bên bãi bồi giữa sông (núi Myoken), giúp điều chỉnh mực nước sông Takahashi và lấy nước vào hồ phân phối một cách thuận lợi.

Hiện nay, đập đã được cải tạo thành cửa van lật thủy lực có thể điều khiển từ xa, nhưng công trình đang xuống cấp và dự kiến sẽ được xây dựng lại.

Tên “đập Kasai” được đặt theo tên của thống đốc tỉnh Okayama lúc bấy giờ, Kasai Shinichi, khi công trình thủy lợi Đông Tây hoàn thành vào năm 1925.

Cửa lấy nước

Cửa lấy nước là công trình đưa nước sông Takahashi bị chặn lại bởi đập Kasai vào hồ phân phối.

Cửa nằm ở bờ trái sông Takahashi, ngay phía thượng lưu của đập Kasai.

Hồ phân phối nước

Nước sông Takahashi được dẫn vào qua cửa lấy nước trước tiên chảy vào hồ phân phối.

Bờ hồ có hàng cây anh đào. Vào mùa xuân, nơi đây nhộn nhịp người đến ngắm hoa; ngày thường cũng là chốn thư giãn của người dân chạy bộ và đi dạo.

Tuy nhiên, hồ phân phối không chỉ là một hồ chứa thông thường mà còn tạm trữ nước để phân phối vào các kênh thủy lợi, đồng thời đóng vai trò là hồ lắng cát sỏi (cát và sỏi nhỏ).

Cửa phân phối nước phía Nam

Cửa nằm ở phía nam hồ phân phối được gọi là cửa phân phối nước phía Nam.

Dù cái tên “công trình lấy và phân phối nước Đông Tây sông Takahashi” nghe có vẻ xa lạ, có thể bạn đã từng thấy công trình này.

Có tổng cộng 15 cửa, mỗi cửa cao 1.2 mét và rộng từ 1.18 đến 1.75 mét.

Hình dáng như mái vòm rất ấn tượng, nhưng công trình còn đảm nhiệm chức năng quan trọng là phân phối nước cho 5 trong số 6 kênh thủy lợi: kênh Kurashiki, kênh Bizenhi, kênh phía Nam, kênh phía Tây và kênh bờ Tây.

Cửa phân phối nước phía Bắc

Cửa cống nằm ở phía Bắc hồ điều tiết là cửa cống phân phối nước phía Bắc.

Cửa cống này cấp nước cho kênh tưới Yatsugago. Ngay phía trước là “Quán cà phê ven sông Miyake Shoten Sakazu”.

Quán cà phê ven sông Miyake Shoten Sakazu – Pizza với men tự làm, hương vị theo mùa và tình yêu dành cho địa phương

Công viên Sakazu, địa điểm ngắm hoa nổi tiếng ở Thành phố Kurashiki với nhiều cây xanh và nguồn nước dồi dào, là nơi thư giãn của người dân thành phố. Hãy tìm hiểu về quán cà phê trong ngôi nhà cổ nằm ở một góc công viên Sakazu, nơi được mọi người ở mọi lứa tuổi yêu mến, từ trẻ em đến vui chơi cho tới những người đi dạo…

Bài viết liên quan

Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây sông Takahashi được thành lập nhằm phân phối công bằng nước tưới tiêu

Hệ thống thủy lợi Đông Tây vẫn đang hoạt động đến ngày nay được vận hành theo cơ chế này.

Kể từ đó, không chỉ thiệt hại do lũ lụt mà cả các đợt hạn hán cũng giảm mạnh, chỉ còn vài vụ. Nhờ vậy, khu vực trở nên đáng sống hơn và vùng Kurashiki ngày càng phát triển.

Tuy nhiên, đừng quên rằng sự phát triển của vùng Kurashiki không chỉ nhờ có cơ sở vật chất ưu việt, mà còn nhờ hệ thống từ khâu lấy nước đến phân phối nước được xây dựng đồng bộ.

Hơn 100 năm trước là thời kỳ nông nghiệp giữ vai trò ngành nghề chính. Nước không chỉ gây ra những vấn đề như lũ lụt mà còn dẫn đến một vấn đề cấp thiết: “tranh chấp nguồn nước tưới tiêu”.

Nếu lấy một lượng lớn nước ở thượng nguồn, khu vực hạ lưu sẽ thiếu nước. Điều này đặc biệt đe dọa sinh kế của nông dân sống trong lưu vực sông Higashi Takahashi, nơi dòng sông đã bị chặn lại.

Để giải quyết những vấn đề này, Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây sông Takahashi được thành lập vào năm 1916, nhằm phân phối công bằng nước tưới tiêu.

Dưới sự quản lý của Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây sông Takahashi, 11 cửa cống lấy nước trước đây nằm riêng lẻ ở hai bờ sông Takahashi được hợp nhất thành một hệ thống, giúp phân phối nước công bằng từ hồ điều tiết.

Tất cả các cửa cống đều có cùng độ cao. Người ta điều chỉnh chiều rộng và số lượng cửa để phân phối nước như trước đây.

Văn phòng Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây sông Takahashi vẫn giữ nguyên dáng vẻ thời Taisho

Văn phòng Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây sông Takahashi đến nay vẫn nằm ngay gần hệ thống thủy lợi Đông Tây.

Nếu là người dân Thành phố Kurashiki, hẳn bạn đã từng thấy tòa nhà cổ kính này gần Công viên Sakazu, địa điểm ngắm hoa anh đào quen thuộc?

Văn phòng hiệp hội là tòa nhà gỗ hai tầng. Tính đến tháng 1 năm 2022, có 4 nhân viên làm việc tại đây.

Sau đây là đôi nét về bên trong tòa nhà.

Nhân viên làm việc tại văn phòng hiệp hội

Tính đến tháng 1 năm 2022, có 4 nhân viên làm việc thường trực tại đây:

• Phó quản lý
• Trưởng nhóm
• Nhân viên văn phòng
• Nhân viên trông coi

Nhân tiện, người quản lý là bà Ito Kaori, Thị trưởng Thành phố Kurashiki.

Ban đầu, theo quy định, người quản lý là Thống đốc tỉnh Okayama. Tuy nhiên, sau khi quy định được sửa đổi vào năm 1964, người quản lý được bầu trong số các thị trưởng và trưởng thị trấn thuộc hiệp hội tại nghị viện hiệp hội; kể từ đó, Thị trưởng Thành phố Kurashiki luôn được bầu chọn.

Ngoài việc bảo trì, quản lý các cửa cống và hồ chứa, họ còn điều chỉnh lượng nước lấy vào và lượng nước phân phối (hiện nay phần lớn đã được điện khí hóa và có thể vận hành từ phòng điều khiển trong khuôn viên).

Nhân viên trông coi sống trong nhà ở dành cho nhân viên nằm cạnh văn phòng, nhờ đó có thể ứng phó ngay khi cần.

Kể từ khi hoàn thành vào năm 1925, Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây sông Takahashi đã duy trì và quản lý hệ thống thủy lợi Đông Tây trong gần 100 năm. Chúng tôi đã trò chuyện với các nhân viên của hiệp hội về công việc và những điều họ muốn người dân biết.

Phỏng vấn ông Kono Hiroshi và bà Okamoto Yumiko của Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây sông Takahashi

Chúng tôi đã hỏi ông Kono Hiroshi, Phó quản lý Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây sông Takahashi, và bà Okamoto Yumiko, Trưởng nhóm, về hiệp hội cũng như công việc của họ.

Lý do làm việc tại Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây sông Takahashi

Trước tiên, xin hỏi hai anh chị bắt đầu làm việc từ khi nào?

Kono (lược kính ngữ)

Hai chúng tôi bắt đầu từ tháng 4 năm nay (2021). Chúng tôi được bổ nhiệm sau khi nghỉ việc tại Tòa thị chính Thành phố Kurashiki.

Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây sông Takahashi được xếp vào loại “hiệp hội hành chính liên kết một phần”. Người quản lý hiệp hội là Thị trưởng Thành phố Kurashiki, còn Thị trưởng Thị trấn Hayashima tham gia với vai trò cố vấn.

Công việc của Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây sông Takahashi gồm những gì?

Cụ thể, Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây làm những công việc gì?

Kono

Nhân viên trông coi hầu như đảm nhiệm việc nâng hạ cửa van lật của đập Kasai và quản lý các cửa cống. Đặc biệt, đập Kasai chưa được điện khí hóa và quy trình vận hành cũng phức tạp.

Tuy nhiên, vì đôi khi không có mặt ở đây nên tất cả mọi người, kể cả tôi, đều có thể đóng mở cửa cống.

Những điều gì hầu như không thay đổi kể từ khi hoàn thành vào năm 1925, và những điều gì đã thay đổi?

Kono

Cách vận hành đã thay đổi.

Mỗi tuyến thủy lợi đều có một cửa cống được điện khí hóa, nên có thể vận hành từ phòng điều khiển trong khuôn viên.

Vì công trình được làm bằng bê tông cốt thép ốp đá nên tôi nghĩ “diện mạo” vẫn không thay đổi.

Cửa cống được mở khi nào và đóng khi nào?

Kono

Về cơ bản, việc này được thực hiện theo chỉ thị của người quản lý, nhưng thường thì chúng tôi đóng mở theo chỉ thị của Phòng Thủy lợi và Kênh mương, đơn vị nhận chỉ thị từ thị trưởng.

Không phải đợi đến khi trời sắp mưa hay đã mưa mới có chỉ thị; chỉ thị thường được đưa ra trước 3〜4 ngày dựa trên dự báo thời tiết và các thông tin khác.

Vì vậy, trên thực tế, nhiều khi việc chuẩn bị trở nên “công cốc”, nhưng chúng tôi thường làm vậy để phòng chống thiên tai.

Có phải kiểu như xả hết nước trong kênh để chuẩn bị ứng phó với mưa lớn không?

Ban đầu, hệ thống được xây dựng để phục vụ tưới tiêu nông nghiệp. Còn hiện nay, mục đích phòng chống thiên tai có phải là quan trọng hơn không?

Kono

Không phải vậy.

Mục đích của hệ thống thủy lợi Đông Tây trước hết là lấy và dẫn nước phục vụ nông nghiệp.

Vậy trong điều kiện bình thường, mọi người làm những công việc gì?

Kono

Lượng nước phân phối được quy định theo từng thời điểm, nên chúng tôi điều chỉnh các cửa cống theo mức đó.

Ngoài ra, khi có yêu cầu thi công hoặc dọn dẹp ở đâu đó, chúng tôi sẽ xử lý theo chỉ thị cho từng tuyến thủy lợi, chẳng hạn như “hãy hạ mực nước xuống còn 〇〇 centimet”.

Okamoto (lược kính ngữ)

Mùa hè, chúng tôi còn cắt tảo trong hồ phân phối nước. Toàn thể nhân viên cùng làm khoảng 2 ngày mỗi tuần.

Công việc này khá nặng nhọc.

Kono

Vì vậy, làm việc ở đây cần có sức khỏe và tinh thần hăng hái (cười).

Đáy hồ có được dọn dẹp định kỳ không?

Okamoto

Chúng tôi định kỳ nạo vét đáy hồ phân phối nước để loại bỏ bùn cát và các vật chất khác, nhưng gần đây chưa thực hiện.

Lần gần nhất là năm 2002, tức đã 20 năm trước.

Theo hồ sơ, lần đó cũng chỉ nạo vét một phần. Lần nạo vét toàn bộ là vào năm 1984, tức gần 40 năm trước.

Những việc muốn làm và các vấn đề cần giải quyết

Hai anh chị mới nhận nhiệm vụ trong năm tài chính này. Có việc gì muốn làm hoặc vấn đề nào cần giải quyết trong thời gian tới không?

Okamoto

Tôi muốn trưng bày tư liệu ở phòng tầng 1 để mọi người có thể tìm hiểu lịch sử của hệ thống thủy lợi Đông Tây và sông Takahashi. Tôi cũng muốn triển khai hoạt động giúp trẻ em địa phương tìm hiểu về quá trình hình thành nơi mình sống, từ đó thêm gắn bó và yêu mến quê hương.

Kono

Công trình đã gần 100 năm tuổi và đang xuống cấp, nhưng vì là Tài sản Văn hóa Quan trọng nên việc sửa chữa cũng không thể tiến hành dễ dàng.

Khi sửa chữa, trong nhiều trường hợp cần tháo đá ra trước rồi tu bổ kết cấu bê tông cốt thép bên trong.

Sau khi sửa chữa, cần đặt lại “những viên đá ban đầu”, nên chi phí cũng tốn kém; hơn nữa, gần như không thể tìm được “những viên đá ban đầu” ấy.

Tôi nghĩ chúng ta cần vừa duy trì công trình, vừa xem xét cách tiến hành sửa chữa trong tương lai.

Điều muốn nhắn gửi đến người dân Thành phố Kurashiki

Cuối cùng, xin hãy chia sẻ những điều anh chị muốn người dân Thành phố Kurashiki biết hoặc muốn nhắn gửi.

Okamoto

Công việc chính của Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây sông Takahashi là bảo trì, quản lý các thiết bị thủy lợi, nên hầu như chúng tôi không nhắc nhở mọi người chỉ vì họ làm gì đó ở Công viên Sakazu.

Tuy nhiên, điều duy nhất chúng tôi nhắc nhở là không được nhảy xuống “hồ phân phối nước”.

Việc này nguy hiểm với trẻ em, và người lớn cũng vậy, nên chúng tôi luôn cảnh báo.

Lý do là nhiều người nghĩ hồ phân phối nước rất sâu, nhưng thực ra người lớn có thể đứng chạm chân xuống đáy (sâu khoảng 150 centimet).

Vì vậy, nếu nhảy xuống, bạn có thể va vào đáy. Hơn nữa, dòng nước gần cửa cống chảy xiết và bạn có thể bị kẹt vào cửa cống, nên rất nguy hiểm.

Kono

Mong mọi người trân trọng nguồn nước.

Trân trọng nguồn nước cũng có nghĩa là giữ cho sông và hồ sạch đẹp.

Chúng tôi chịu trách nhiệm duy trì và quản lý hệ thống thủy lợi Đông Tây, nên mọi người không cần phải đặc biệt để tâm đến việc này trong sinh hoạt thường ngày.

Tuy nhiên, gần đây đã có lần một chiếc giường bị vứt xuống hồ phân phối nước.

Mong mọi người cùng trân trọng hệ thống thủy lợi tuyệt vời được xây dựng cách đây khoảng 100 năm, để có thể sử dụng lâu dài hơn nữa.

Hệ thống nằm trong Công viên Sakazu, nơi người dân Thành phố Kurashiki đến thư giãn, nên chúng tôi mong mọi người có thể vui vẻ tận hưởng nơi này.

Lời của tác giả

Thú thật, tôi từng nghĩ rằng dù các thiết bị phân phối nước như cửa cống vẫn còn đó, nhưng hiện nay chúng không còn được sử dụng. Tôi cũng không biết vẫn có người làm việc trong tòa nhà “Văn phòng Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây sông Takahashi”.

Okayama được gọi là vùng đất nắng đẹp, ít thiên tai, nhưng nền tảng cho điều đó chính là hệ thống thủy lợi Đông Tây được xây dựng gần 100 năm trước, đóng vai trò vô cùng quan trọng.

Có lẽ không dễ để chúng ta ý thức về một hệ thống đã tồn tại từ trước khi mình ra đời.

Thế nhưng, dòng sông êm đềm và nguồn nước luôn sẵn có là thành quả từ trí tuệ của những người đi trước; hệ thống ấy vẫn tiếp tục được sử dụng đến ngày nay và có người duy trì, quản lý nó.

Tôi nghĩ rằng càng nhiều người biết đến sự thật này càng tốt.

Bài viết về Di sản Nhật Bản của Thành phố Kurashiki

Thông tin cơ bản về Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây sông Takahashi

Tên tổ chức	Hiệp hội Thủy lợi Đông Tây sông Takahashi
Ngành nghề	Sửa chữa, quản lý cửa cống và hồ chứa nước, cùng việc vận hành các hoạt động lấy nước và phân phối nước cần thiết
Người đại diện	Người quản lý: Ito Kaori (Thị trưởng Thành phố Kurashiki)
Năm thành lập	1916 (năm 1916)
Địa chỉ	2826 Sakazu, Thành phố Kurashiki, tỉnh Okayama
Liên hệ	086-422-0219

Nhận những bài viết được Kurashiki Tocotoco tuyển chọn qua LINE