Khôi phục sức sống đã mất cho Khu phố Lịch sử Bikan, gìn giữ lịch sử và văn hóa
Phong tục trang trí bình phong đã chấm dứt vào cuối thời Minh Trị, nhưng nay đã được khôi phục.
Thực ra, ông Oka Soichiro là người đã nỗ lực khôi phục Lễ hội Byobu.
Chúng tôi đã trò chuyện với ông Oka về quá trình khôi phục lễ hội.
Phong tục trang trí bình phong được khôi phục vào khoảng thời gian nào?
Oka
Nguyên nhân gián tiếp dẫn đến việc khôi phục là vào năm 2001, ông Ohara Kenichiro nhậm chức Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Kurashiki.
Trước đây, vào cuối thời Showa đến đầu thời Heisei (nửa sau thập niên 1980), khi Cầu Seto Ohashi được khánh thành, Khu phố Lịch sử Bikan đón lượng lớn khách du lịch và vô cùng nhộn nhịp. Người ta cho rằng mỗi năm có khoảng 5,2–5,4 triệu lượt khách ghé thăm.
Sau đó, do ảnh hưởng của tình hình xã hội như bong bóng kinh tế vỡ, đến năm 2001, lượng người đến Khu phố Lịch sử Bikan chỉ còn khoảng một nửa so với thời điểm Cầu Seto Ohashi được khánh thành, tức khoảng 2,6 triệu lượt mỗi năm.
Ông Ohara muốn khôi phục sức sống cho Khu phố Lịch sử Bikan giàu truyền thống. Kurashiki có nhiều ngành công nghiệp phát triển như công nghiệp, thương mại và nông nghiệp, nên thị trấn có lẽ sẽ không suy thoái ngay cả khi không có ngành du lịch.
Tuy nhiên, Khu phố Lịch sử Bikan là Khu bảo tồn các nhóm công trình kiến trúc truyền thống quan trọng (Judenken), một thị trấn lưu giữ lịch sử và văn hóa.
Ông Ohara lo ngại rằng nếu không còn người qua lại và sự nhộn nhịp, những di sản lịch sử và văn hóa như thế này cũng sẽ dần biến mất. Tuy nhiên, đây không còn là thời đại mà chỉ cần đổ tiền xây dựng các cơ sở thu hút khách là đủ.
Vì vậy, ông Ohara cho rằng cần tập trung vào khía cạnh mềm thay vì cơ sở vật chất, tức là cần nỗ lực thực hiện những hoạt động mang lại sự nhộn nhịp cho thị trấn.
Thế là ông Ohara chọn ra vài người trong số các thành viên Phòng Thương mại và Công nghiệp, rồi bắt đầu tổ chức họp định kỳ hằng tháng để bàn cách làm cho Khu phố Lịch sử Bikan thêm sôi động. Tôi là một trong số đó.
Các thành viên khác cũng lo ngại về sự suy thoái của Khu phố Lịch sử Bikan?
Oka
Lúc đó, những người địa phương như chúng tôi hiếm khi đi sâu vào Khu phố Lịch sử Bikan. Hầu hết chúng tôi di chuyển bằng ô tô, nên dù đến gần cũng chỉ đi ngang qua.
Vì vậy, trước khi ông Ohara nói, tôi không để ý đến tình hình của Khu phố Lịch sử Bikan.
Khi đến tận nơi, tôi thấy trên phố Honmachi và phố Higashimachi, ngoại trừ một số nơi, rất ít cửa hàng còn hoạt động.
Đó là những ngôi nhà phố truyền thống, với cửa hàng ở phía mặt đường và khu nhà ở phía trong. Các cửa hàng đều đóng cửa, cũng không cho người khác thuê.
Dù vẫn có người sống ở khu nhà phía trong, dân cư đã ngày càng cao tuổi. Sau khi biết tình hình thực tế, chúng tôi bắt đầu nhận ra mối lo ngại về Khu phố Lịch sử Bikan.
Ý tưởng khôi phục Lễ hội Byobu ra đời như thế nào?
Oka
Ý tưởng bắt đầu từ một câu nói của một thành viên trong lúc chúng tôi thảo luận.
Người đó nói: “Ở khu bảo tồn phố cổ Katsuyama (nay thuộc Thành phố Maniwa), mỗi dịp lễ hội búp bê, các ngôi nhà phố truyền thống đều trưng bày búp bê trong sự kiện ‘Dạo ngắm búp bê’.”
Đó là một đề xuất rằng: “Sự kiện rất nhộn nhịp, hay là Kurashiki cũng thử tổ chức xem sao?”
Tôi lập tức đáp lại: “Sự kiện Dạo ngắm búp bê ở Katsuyama rất tuyệt, nhưng nếu Kurashiki tổ chức thì sẽ chỉ là bản sao, tốt hơn là không nên làm.”
Thế là người đó hỏi ngược lại: “Vậy có thể làm gì mà không phải là bản sao?” Thành thật mà nói, tôi chỉ buột miệng nói mà không suy nghĩ kỹ, nên khi bị hỏi ngược lại, tôi vô cùng bối rối.
Ngay khoảnh khắc sau khi bối rối, trong đầu tôi chợt hiện lên phong tục trang trí bình phong thời Edo được nhắc đến trong một cuốn sách.
Thế là tôi nói: “Nghe nói vào thời Edo, trong dịp lễ hội ở Đền thờ Achi, các nhà phố truyền thống có phong tục trang trí bình phong để người qua đường ngắm.”
Tuy nhiên, không ai biết đến phong tục gọi là Lễ hội Byobu.
Sau đó, khi tìm hiểu, tôi phát hiện cuốn sách ghi chép về Lễ hội Byobu là “Suinkyo” của Hội Bảo tồn Suinkyo Kurashiki, trong đó quả thực có nhắc đến lễ hội.
Thế là mọi người, bắt đầu từ ông Ohara, đều nói: “Thử làm xem!” Sau đó, ông Ohara chỉ định tôi phụ trách tái hiện Lễ hội Byobu.
Tuy nhiên, vì tôi chỉ nói ra ý tưởng bất chợt nên thành thật mà nói, tôi không chắc liệu có thể khôi phục Lễ hội Byobu hay không.
Vậy những tấm bình phong vẫn còn được lưu giữ chứ?
Oka
Tôi cho rằng bình phong vẫn còn.
Bình phong rất lớn. Dù muốn mang ra khỏi kho để vứt bỏ thì bản thân việc đưa chúng ra khỏi kho đã là một việc vất vả.
Tôi nhờ một người quen có nhà ở Khu phố Lịch sử Bikan kiểm tra xem trong kho có bình phong không, và quả nhiên vẫn còn những tấm bình phong rất đẹp.
Mẹ của người đó từng nói: “Tôi về làm dâu đã hơn 50 năm mà chưa từng thấy bình phong, nhà mình làm gì có”, vậy mà thực tế lại có bình phong.
Vì thế, tôi nghĩ những ngôi nhà khác cũng vẫn còn bình phong như vậy.
Việc chuẩn bị khôi phục Lễ hội Byobu được tiến hành như thế nào?
Oka
Lễ hội Byobu không thể tổ chức nếu thiếu sự hợp tác của cư dân Khu phố Lịch sử Bikan.
Chúng tôi đến từng nhà, giải thích tình hình và đề nghị họ hợp tác, nhưng hầu như không nhận được sự đồng tình. Như tôi đã nói lúc nãy, dân cư ở đây đã ngày càng cao tuổi.
Hầu hết đều từ chối với những lý do như: “Chúng tôi muốn sống yên tĩnh, nên tốt nhất đừng để người đến đông hơn”, “Đông người thì an ninh sẽ kém”, “Tôi đã có tuổi, không thể làm việc gì gây thêm gánh nặng”, “Tôi không muốn giúp ngành du lịch kiếm lời”.
Vì vậy, chúng tôi mời các trưởng khu phố đến họp, và tôi chia sẻ suy nghĩ của mình về Lễ hội Byobu.
“Chúng tôi không tổ chức Lễ hội Byobu nhằm thúc đẩy thương mại, mà muốn tổ chức để gìn giữ lịch sử và văn hóa của Kurashiki, một thị trấn thuộc Khu bảo tồn các nhóm công trình kiến trúc truyền thống quan trọng, cho các thế hệ mai sau. Thông qua Lễ hội Byobu, chúng tôi muốn nhiều người biết đến vẻ đẹp của thị trấn Kurashiki.”
Nghe vậy, các trưởng khu phố có vẻ miễn cưỡng đồng ý, kiểu như: “Nếu các anh tâm huyết đến vậy thì cứ làm theo ý mình.”
Thế là cả thị trấn cùng chuẩn bị, và Lễ hội Byobu được khôi phục vào dịp lễ hội thường niên mùa thu tại Đền thờ Achi năm 2002.
Ban đầu, các trưởng khu phố khá miễn cưỡng đồng ý, nhưng khi bắt đầu chuẩn bị cho Lễ hội Byobu, người dân trong khu phố lại là những người tích cực nhất.
Tôi rất vui vì điều đó. Hình thức vốn có là người dân địa phương tự mình tham gia và tận hưởng.
Lễ hội Byobu sau khi được khôi phục đã diễn ra như thế nào?
Oka
Năm 2002, năm lễ hội được khôi phục, có khoảng 55.000 lượt khách. Lượng người đến vượt dự kiến khiến chúng tôi rất bất ngờ. Ngoài ra, có 33 ngôi nhà tham gia trưng bày bình phong.
Trước khi lễ hội diễn ra, người dân trong thị trấn lo rằng đường phố sẽ ồn ào hoặc an ninh kém đi khi lượng người qua lại tăng, nhưng sau khi thực sự tổ chức, họ cảm thấy rất vui.
Một số người còn vui mừng vì bạn học cũ đến thăm, giúp họ gặp lại nhau sau thời gian dài.
Chúng tôi có thực hiện khảo sát, và lúc mới bắt đầu, phần lớn khách đến từ khu vực lân cận. Cũng có nhiều khách từ phía Hiroshima.
Lễ hội Byobu hiện nay cũng giống như trước đây, Đền thờ Achi không trực tiếp tham gia.
Sau khi lễ hội diễn ra, một người ở Đền thờ Achi đã khen rằng: “Lễ hội mùa thu trở nên sôi động trên khắp khu vực, rất náo nhiệt và vui. Tôi nghĩ đền thờ và thị trấn đã tạo hiệu ứng cộng hưởng, khiến lễ hội vô cùng sôi nổi.”
Tình hình sau đó ra sao?
Oka
Từ năm 2002 đến nay, ngoại trừ hai năm tạm dừng do đại dịch COVID-19, Lễ hội Byobu vẫn được tổ chức vào dịp lễ hội thường niên mùa thu tại Đền thờ Achi.
Sau đó, người dân trong thị trấn tích cực tham gia Lễ hội Byobu và xem đây là niềm vui mỗi năm. Có vẻ như họ thích nghĩ ra những cách tổ chức mới cho từng năm.
Năm 2024, lễ hội diễn ra trong hai ngày thứ Bảy và Chủ nhật, với tổng cộng khoảng 50.000 lượt khách. Hôm thứ Bảy trời mưa. Có 35 ngôi nhà trưng bày bình phong.
Bạn muốn tìm hiểu điều gì về Kurashiki?
Nhập từ khóa để tìm trong các bài viết trên trang web này
